Adhyaya 98
देवैर्विष्णोः शरणागमनम्—शिवलिङ्गस्थापनं, शिवसहस्रनामस्तवः, सुदर्शनचक्रप्रदानं च
ഋഷികൾ സൂതനോട് ചോദിക്കുന്നു—വിഷ്ണുവിന് മഹേശ്വരനിൽ നിന്ന് സുദർശനചക്രം എങ്ങനെ ലഭിച്ചു? സൂതൻ പറയുന്നു—ദൈത്യർ സർവ്വഭൂതങ്ങളെ പീഡിപ്പിച്ചപ്പോൾ പരാജിത ദേവന്മാർ വിഷ്ണുവിന്റെ ശരണം തേടി, അവനെയാണ് ഏക രക്ഷകനെന്ന് സ്തുതിക്കുന്നു. വിഷ്ണു പറയുന്നു—ജലന്ധരവധത്തിന് ത്രിപുരാരി ശിവൻ നിർമ്മിച്ച ഭയങ്കര രഥാംഗം (ചക്രം) ആവശ്യമാണ്; അതിനാൽ മഹാദേവനെ സമീപിക്കുമെന്ന് തീരുമാനിക്കുന്നു. ഹിമാലയത്തിലെ പുണ്യശിഖരത്തിൽ വിശ്വകർമ്മ നിർമ്മിച്ച ദിവ്യ ശിവലിംഗം സ്ഥാപിച്ച് സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങൾ, പുഷ്പാദികളാൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു; ഭവാദി നാമങ്ങളാൽ അഗ്നിഹോത്രം നടത്തി, വിപുലമായ ശിവസഹസ്രനാമസ്തവം ജപിക്കുന്നു. ശിവൻ പരീക്ഷയ്ക്കായി ഒരു താമര മറയ്ക്കുന്നു; പൂർണ്ണാർപ്പണവ്രതം ഭംഗപ്പെടാതിരിക്കാൻ വിഷ്ണു തന്റെ കണ്ണ് എടുത്ത് അതിന്റെ സ്ഥാനത്ത് അർപ്പിച്ച് ‘പദ്മാക്ഷ’ എന്ന നാമം നേടുന്നു. തുടർന്ന് ശിവൻ ജ്വലിക്കുന്ന ഭീകരരൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു ദേവകാര്യത്തെ ശമിപ്പിച്ച്, സൂര്യപ്രഭ സുദർശനചക്രം ദാനം ചെയ്യുന്നു; യുദ്ധത്തിൽ അശാന്തിയും അന്യായ ക്ഷമയും ധർമ്മഹാനികരമാണെന്ന് ഉപദേശിക്കുന്നു. ശിവൻ വരങ്ങൾ നൽകി ദേവാസുരരിൽ വിഷ്ണുവിന്റെ ഭാവി മഹത്വവും, ഉമാ/ഹൈമവതിയുടെ കൃപയാൽ ബന്ധസാമരസ്യവും പ്രവചിക്കുന്നു. അവസാനം ഫലശ്രുതി—ഈ സഹസ്രനാമത്തിന്റെ ശ്രവണം-പഠനം-പൂജ മഹായജ്ഞസമ പുണ്യം നൽകുകയും പരമഗതി പ്രാപിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു; ജലന്ധരവധത്തിന്റെ തുടർകഥയ്ക്ക് അടിത്തറയാകുന്നു।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे जलन्धरवधो नाम सप्तनवतितमो ऽध्यायः ऋषय ऊचुः कथं देवेन वै सूत देवदेवान्महेश्वरात् सुदर्शनाख्यं वै लब्धं वक्तुमर्हसि विष्णुना
ഇങ്ങനെ ശ്രീലിംഗമഹാപുരാണത്തിന്റെ പൂർവഭാഗത്തിൽ ‘ജലന്ധരവധം’ എന്ന തൊണ്ണൂറ്റേഴാമത്തെ അധ്യായം (ആരംഭിക്കുന്നു)। ഋഷികൾ പറഞ്ഞു—ഹേ സൂതാ! ദേവദേവനായ മഹേശ്വരനിൽ നിന്ന് വിഷ്ണു ‘സുദർശനം’ എന്ന ചക്രം എങ്ങനെ ലഭിച്ചു? പറയുക।
Verse 2
सूत उवाच देवानाम् असुरेन्द्राणाम् अभवच्च सुदारुणः सर्वेषामेव भूतानां विनाशकरणो महान्
സൂതൻ പറഞ്ഞു—ദേവന്മാരുടെയും അസുരേന്ദ്രന്മാരുടെയും ഇടയിൽ അത്യന്തം ഭീകരമായ (സംഘർഷം) ഉണ്ടായി; അത് സർവ്വഭൂതങ്ങളുടെ വിനാശത്തിന് മഹത്തായ കാരണമായി।
Verse 3
ते देवाः शक्तिमुशलैः सायकैर्नतपर्वभिः प्रभिद्यमानाः कुन्तैश् च दुद्रुवुर्भयविह्वलाः
ശക്തി, മുഷലം, മടിഞ്ഞ സന്ധികളുള്ള അമ്പുകൾ, കുന്തങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ട് കുത്തിപ്പൊളിക്കപ്പെട്ട ദേവന്മാർ ഭയവിഹ്വലരായി ഓടിപ്പോയി।
Verse 4
पराजितास्तदा देवा देवदेवेश्वरं हरिम् प्रणेमुस्तं सुरेशानं शोकसंविग्नमानसाः
അപ്പോൾ പരാജിതരായ ദേവന്മാർ ദുഃഖത്തിൽ വിറങ്ങലിച്ച മനസ്സോടെ ദേവദേവേശ്വരനായ ഹരി—സുരേശനെ—വണങ്ങി।
Verse 5
तान् समीक्ष्याथ भगवान् देवदेवेश्वरो हरिः प्रणिपत्य स्थितान्देवान् इदं वचनमब्रवीत्
അവരെ കണ്ട ദേവദേവേശ്വരനായ ഭഗവാൻ ഹരി അവിടെ നില്ക്കുന്ന ദേവന്മാരെ പ്രണാമം ചെയ്ത് പിന്നെ ഈ വചനം അരുളിച്ചെയ്തു।
Verse 6
वत्साः किमिति वै देवाश् च्युतालङ्कारविक्रमाः समागताः ससंतापा वक्तुमर्हथ सुव्रताः
ഹേ വത്സങ്ങളേ! ഹേ ദേവന്മാരേ, നിങ്ങളുടെ അലങ്കാരവും വീരതേജസ്സും എന്തുകൊണ്ട് മങ്ങിപ്പോയി? ദുഃഖസന്താപത്തോടെ നിങ്ങൾ ഇവിടെ എന്തിന് വന്നു? ഹേ സുവ്രതന്മാരേ, കാരണം പറയുക।
Verse 7
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा तथाभूताः सुरोत्तमाः प्रणम्याहुर्यथावृत्तं देवदेवाय विष्णवे
അവന്റെ വചനം കേട്ട്, അതുപോലെ വ്യാകുലരായ ശ്രേഷ്ഠ ദേവന്മാർ പ്രണാമം ചെയ്ത് ദേവദേവനായ വിഷ്ണുവിനോട് സംഭവിച്ചതെല്ലാം യഥാവൃത്തമായി അറിയിച്ചു।
Verse 8
भगवन्देवदेवेश विष्णो जिष्णो जनार्दन दानवैः पीडिताः सर्वे वयं शरणमागताः
ഹേ ഭഗവാൻ, ഹേ ദേവദേവേശ! ഹേ വിഷ്ണോ, ഹേ അജേയ ജിഷ്ണു, ഹേ ജനാർദന! ദാനവന്മാർ പീഡിപ്പിച്ചതിനാൽ ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും നിങ്ങളുടെ ശരണത്തിൽ എത്തിയിരിക്കുന്നു।
Verse 9
त्वमेव देवदेवेश गतिर्नः पुरुषोत्तम त्वमेव परमात्मा हि त्वं पिता जगतामपि
ഹേ ദേവദേവേശ, ഹേ പുരുഷോത്തമ! നിങ്ങളേയാണ് ഞങ്ങളുടെ ഏക ഗതി. നിങ്ങളേയാണ് പരമാത്മാവ്; നിങ്ങളേയാണ് സർവ്വ ലോകങ്ങളുടെ പിതാവും।
Verse 10
त्वमेव भर्ता हर्ता च भोक्ता दाता जनार्दन हन्तुमर्हसि तस्मात्त्वं दानवान्दानवार्दन
ഹേ ജനാർദനാ! നീയേ പോഷകൻ, സംഹാരകൻ, ഭോക്താവ്, ദാതാവ്. അതിനാൽ ഹേ ദാനവാർദന, ദാനവരെ വധിക്കുവാൻ നീയേ യോഗ്യൻ—ചെയ്യുക.
Verse 11
दैत्याश् च वैष्णवैर्ब्राह्मै रौद्रैर्याम्यैः सुदारुणैः कौबेरैश्चैव सौम्यैश् च नैरृत्यैर्वारुणैर्दृढैः
ദൈത്യർ വൈഷ്ണവ സേനകളാലും, ബ്രഹ്മസംബൂത ഗണങ്ങളാലും, രൗദ്ര ഗണങ്ങളാലും, അത്യന്തം ദാരുണമായ യാമ്യ ബലങ്ങളാലും, സൗമ്യമായിട്ടും ശക്തിയുള്ള കൗബേര ദളങ്ങളാലും, ദൃഢമായ നൈരൃത്യവും വാരുണവും ആയ ബലങ്ങളാലും നേരിടപ്പെട്ടു.
Verse 12
वायव्यैश् च तथाग्नेयैर् ऐशानैर् वार्षिकैः शुभैः सौरै रौद्रैस् तथा भीमैः कम्पनैर् जृम्भणैर् दृढैः
വായവ്യ, ആഗ്നേയ, ഐശാന ദിക്കുകളിൽ നിന്നുയർന്ന സൂചനകളാൽ; ശുഭമായ വർഷകാല ലക്ഷണങ്ങളാൽ; സൌരവും രൗദ്രവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട അപശകുനങ്ങളാൽ—ഭയങ്കരവും ദൃഢവുമായ കുലുക്കങ്ങളും ഉയർച്ചയുള്ള ഉലച്ചിലുകളും (നിമിത്തങ്ങളായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു).
Verse 13
अवध्या वरलाभात्ते सर्वे वारिजलोचन सूर्यमण्डलसम्भूतं त्वदीयं चक्रम् उद्यतम्
ഹേ താമരക്കണ്ണാ! വരലാഭം മൂലം അവർ എല്ലാവരും അവധ്യർ—വധിക്കാനാകാത്തവർ ആയി. എങ്കിലും സൂര്യമണ്ഡലത്തിൽ നിന്നുജനിച്ച നിന്റെ ചക്രം ഉയർത്തപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. എന്നിരുന്നാലും പതി-പരമേശ്വരന്റെ നിയമത്തിനു മുമ്പിൽ യാതൊരു ആയുധവും ധർമ്മം ലംഘിക്കുകയില്ല.
Verse 14
कुण्ठितं हि दधीचेन च्यावनेन जगद्गुरो दण्डं शार्ङ्गं तवास्त्रं च लब्धं दैत्यैः प्रसादतः
ഹേ ജഗദ്ഗുരോ! ദധീചിയും ച്യാവനനും മന്ദമാക്കി നിർഫലമാക്കിയിട്ടും, (മുൻ) പ്രസാദം മൂലം ദൈത്യർ നിന്റെ ദണ്ഡം, ശാർങ്ഗ ധനുസ്സും മറ്റു അസ്ത്രങ്ങളും ലഭിച്ചു.
Verse 15
पुरा जलन्धरं हन्तुं निर्मितं त्रिपुरारिणा रथाङ्गं सुशितं घोरं तेन तान् हन्तुम् अर्हसि
മുന്പ് ജലന്ധരവധത്തിനായി ത്രിപുരാരി മഹാദേവൻ ഭയങ്കരവും അതി-തീക്ഷ്ണവുമായ ചക്രം നിർമ്മിച്ചു. അതേ ആയുധം കൊണ്ടുതന്നെ നീ ആ ശത്രുക്കളെ സംഹരിക്കാൻ യോഗ്യനാകുന്നു.
Verse 16
तस्मात्तेन निहन्तव्या नान्यैः शस्त्रशतैरपि ततो निशम्य तेषां वै वचनं वारिजेक्षणः
അതുകൊണ്ട് അവൻ അതേ മാർഗ്ഗത്തിലൂടെയേ വധിക്കപ്പെടണം—മറ്റേതൊരു ആയുധത്താലും അല്ല, നൂറുകണക്കിന് ആയുധങ്ങളാലും അല്ല. അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് താമരക്കണ്ണൻ മനസ്സിൽ ആലോചിച്ച് ഉപദേശം സ്വീകരിച്ചു.
Verse 17
वाचस्पतिमुखानाह स हरिश्चक्रभृत् स्वयम् श्रीविष्णुर् उवाच भोभो देवा महादेवं सर्वैर् देवैः सनातनैः
അപ്പോൾ ചക്രധാരി ഹരി—സ്വയം ശ്രീവിഷ്ണു—ബൃഹസ്പതി മുതലായ ദേവന്മാരോട് പറഞ്ഞു: “ഹേ ദേവന്മാരേ! എല്ലാ സനാതന ദേവന്മാരും ഒരുമിച്ച് മഹാദേവനെ സമീപിക്കാം.”
Verse 18
सम्प्राप्य सांप्रतं सर्वं करिष्यामि दिवौकसाम् देवा जलन्धरं हन्तुं निर्मितं हि पुरारिणा
ഇപ്പോൾ എല്ലാം സമ്യകമായി അറിഞ്ഞുകൊണ്ട്, സ്വർഗ്ഗവാസികളുടെ ഹിതത്തിനായി ചെയ്യേണ്ട കര്ത്തവ്യം ഞാൻ നിർവഹിക്കും. ദേവന്മാർ ജലന്ധരനെ വധിക്കണം; കാരണം അവൻ പുരാരി (ശിവൻ) തന്നെയാണ് നിർമ്മിച്ചത്.
Verse 19
लब्ध्वा रथाङ्गं तेनैव निहत्य च महासुरान् सर्वान्धुन्धुमुखान्दैत्यान् अष्टषष्टिशतान् सुरान्
രഥാംഗം (ചക്രം) ലഭിച്ച ശേഷം, അതേ ആയുധം കൊണ്ടുതന്നെ അവൻ മഹാ അസുരന്മാരെ വധിച്ചു—ധുന്ധുമുഖ സംഘത്തിലെ എല്ലാ ദൈത്യരെയും; അവരുടെ എണ്ണം എട്ടായിരത്തി ആറുനൂറ്.
Verse 20
सबान्धवान्क्षणादेव युष्मान् संतारयाम्यहम् सूत उवाच एवम् उक्त्वा सुरश्रेष्ठान् सुरश्रेष्ठमनुस्मरन्
സൂതൻ പറഞ്ഞു— “നിങ്ങളെ നിങ്ങളുടെ ബന്ധുക്കളോടുകൂടി ഈ ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ ഞാൻ കടത്തിവിടാം.” ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം, ദേവശ്രേഷ്ഠന്മാരെ അഭിസംബോധന ചെയ്ത്, അവൻ ഹൃദയത്തിൽ ദേവശ്രേഷ്ഠനായ മഹാദേവ ശങ്കരനെ സ്മരിച്ചു।
Verse 21
सुरश्रेष्ठस्तदा श्रेष्ठं पूजयामास शङ्करम् लिङ्गं स्थाप्य यथान्यायं हिमवच्छिखरे शुभे
അപ്പോൾ ദേവശ്രേഷ്ഠൻ പരമശ്രേഷ്ഠനായ ശങ്കരനെ വിധിപൂർവ്വം പൂജിച്ചു; ഹിമവത്തിന്റെ ശുഭശിഖരത്തിൽ യഥാന്യായം ലിംഗം സ്ഥാപിച്ചുകൊണ്ട്।
Verse 22
मेरुपर्वतसंकाशं निर्मितं विश्वकर्मणा त्वरिताख्येन रुद्रेण रौद्रेण च जनार्दनः
അത് മേരു പർവ്വതസദൃശമായിരുന്നു; വിശ്വകർമ്മാവാണ് അതിനെ നിർമ്മിച്ചത്. ജനാർദനൻ (വിഷ്ണു) ‘ത്വരിത’ എന്ന റുദ്രനോടും രൗദ്രരൂപത്തോടും കൂടി, അതിവേഗ ശക്തിയാൽ അതിനെ പ്രാദുർഭവിപ്പിച്ചു।
Verse 23
स्नाप्य सम्पूज्य गन्धाद्यैर् ज्वालाकारं मनोरमम् तुष्टाव च तदा रुद्रं सम्पूज्याग्नौ प्रणम्य च
ആ പവിത്രചിഹ്നത്തെ സ്നാപനം ചെയ്ത്, ഗന്ധാദി ഉപചാരങ്ങളാൽ സമ്യക് പൂജിച്ചു, ജ്വാലാരൂപമായ മനോഹര ദർശനം കണ്ടു അവൻ റുദ്രനെ സ്തുതിച്ചു; അഗ്നിയെയും വിധിപൂർവ്വം പൂജിച്ച് നമസ്കരിച്ചു।
Verse 24
देवं नाम्नां सहस्रेण भवाद्येन यथाक्रमम् पूजयामास च शिवं प्रणवाद्यं नमो ऽन्तकम्
അവൻ ‘ഭവ’ മുതലായ സഹസ്രനാമങ്ങളാൽ ക്രമമായി ദേവനായ ശിവനെ പൂജിച്ചു; പ്രണവം ‘ഓം’ മുതൽ ആരംഭിച്ച് “നമോ’ന്തക” എന്നു ചൊല്ലി മരണത്തിന്റെ അന്തകനായ ശിവനോട് നമസ്കരിച്ചു।
Verse 25
देवं नाम्नां सहस्रेण भवाद्येन महेश्वरम् प्रतिनाम स पद्मेन पूजयामास शङ्करम्
ഭവാദി സഹസ്ര ദിവ്യനാമങ്ങളാൽ അദ്ദേഹം മഹേശ്വര മഹാദേവനെ ആരാധിച്ചു; ഓരോ നാമത്തിനും ഒരു താമര അർപ്പിച്ച് ശങ്കരനെ പൂജിച്ചു।
Verse 26
अग्नौ च नामभिर् देवं भवाद्यैः समिदादिभिः स्वाहान्तैर्विधिवद्धुत्वा प्रत्येकमयुतं प्रभुम्
പിന്നീട് അഗ്നിയിൽ ഭവാദി നാമങ്ങളാൽ ദേവനെ ആവാഹിച്ച്, സമിധാദി ദ്രവ്യങ്ങളോടെ വിധിപൂർവ്വം ‘സ്വാഹാ’ ചേർത്ത് ആഹുതി നൽകണം; ഓരോ നാമത്തിനും പ്രഭുവിന് പത്തായിരം ആഹുതികൾ അർപ്പിക്കണം।
Verse 27
तुष्टाव च पुनः शंभुं भवाद्यैर्भवमीश्वरम् श्रीविष्णुरुवाच भवः शिवो हरो रुद्रः पुरुषः पद्मलोचनः
അപ്പോൾ ശ്രീവിഷ്ണു വീണ്ടും ഭവാദി നാമങ്ങളാൽ ശംഭുവായ ഭവ-ഈശ്വരനെ സ്തുതിച്ചു: ‘നീ ഭവൻ, ശിവൻ, ഹരൻ, രുദ്രൻ, പരമപുരുഷൻ, പദ്മലോചനൻ.’
Verse 28
अर्थितव्यः सदाचारः सर्वशंभुर्महेश्वरः ईश्वरः स्थाणुरीशानः सहस्राक्षः सहस्रपात्
അവനെയാണ് ഭക്തിയോടെ അപേക്ഷിക്കേണ്ടതും ആശ്രയിക്കേണ്ടതും; അവൻ തന്നെയാണ് സദാചാരസ്വരൂപൻ. അവൻ സർവമംഗള ശംഭു, മഹേശ്വരൻ—ഈശ്വരൻ, സ്ഥാണു, ഈശാനൻ; അവൻ സഹസ്രാക്ഷനും സഹസ്രപാദനും ആയ പ്രഭു।
Verse 29
वरीयान् वरदो वन्द्यः शङ्करः परमेश्वरः गङ्गाधरः शूलधरः परार्थैकप्रयोजनः
അവൻ അത്യുത്തമൻ, വരദാതാവ്, വന്ദനീയൻ—ശങ്കരൻ, പരമേശ്വരൻ. അവൻ ഗംഗാധരനും ശൂലധരനും; പരഹിതം, അഥവാ ബന്ധിതജീവങ്ങൾക്ക് കൃപയാൽ മോക്ഷം നൽകുക—അതേ അവന്റെ ഏക ലക്ഷ്യം।
Verse 30
सर्वज्ञः सर्वदेवादिगिरिधन्वा जटाधरः चन्द्रापीडश्चन्द्रमौलिर् विद्वान्विश्वामरेश्वरः
അവൻ സർവ്വജ്ഞൻ; ആദിദേവന്മാരുടെയും പർവ്വതങ്ങളുടെയും ധനു ധരിച്ച പ്രഭു, ജടാധരൻ. ചന്ദ്രൻ ശിരോഭൂഷണവും മൗലിയും ആയവൻ; പരമവിദ്വാൻ, സർവ്വവിശ്വത്തിന്റെയും അമരന്മാരുടെയും ഈശ്വരൻ।
Verse 31
वेदान्तसारसंदोहः कपाली नीललोहितः ध्यानाधारोपरिच्छेद्यो गौरीभर्ता गणेश्वरः
അവൻ വേദാന്തസാരത്തിന്റെ സമാഹാരസ്വരൂപം; കപാലി, നീല-ലോഹിത പ്രഭു. ധ്യാനത്തിന്റെ അഖണ്ഡ ആശ്രയം, പരിധിയതീതൻ; ഗൗരിയുടെ ഭർത്താവ്, ഗണങ്ങളുടെ ഈശ്വരൻ।
Verse 32
अष्टमूर्तिर्विश्वमूर्तिस् त्रिवर्गः स्वर्गसाधनः ज्ञानगम्यो दृढप्रज्ञो देवदेवस्त्रिलोचनः
അവൻ അഷ്ടമൂർത്തി, വിശ്വമൂർത്തി; ത്രിവർഗത്തിന്റെ ആധാരം, സ്വർഗസാധനം. ജ്ഞാനത്തിലൂടെ ഗമ്യൻ, ദൃഢപ്രജ്ഞൻ; ദേവദേവൻ, ത്രിലോചന പ്രഭു।
Verse 33
वामदेवो महादेवः पाण्डुः परिदृढो दृढः विश्वरूपो विरूपाक्षो वागीशः शुचिरन्तरः
അവൻ വാമദേവൻ, മംഗളപ്രദ പ്രഭു; അവൻ തന്നേ മഹാദേവൻ, പരമേശ്വരൻ. അവൻ പാണ്ഡു—നിർമ്മലനും ദീപ്തിമാനനും; സർവ്വഥാ ദൃഢൻ, അചലൻ. അവൻ വിശ്വരൂപൻ; എങ്കിലും വിരൂപാക്ഷ ത്രിനേത്രൻ; വാഗീശൻ, അന്തരത്തിൽ നിത്യ ശുചി।
Verse 34
सर्वप्रणयसंवादी वृषाङ्को वृषवाहनः ईशः पिनाकी खट्वाङ्गी चित्रवेषश्चिरन्तनः
അവൻ സർവ്വരോടും സ്നേഹത്തോടെ സംവദിക്കുന്നവൻ; വൃഷഭചിഹ്നധാരി, വൃഷഭവാഹനൻ. അവൻ ഈശൻ, പിനാകധാരി; ഖട്വാംഗധാരി; വിചിത്രവേഷധാരി—ചിരന്തന പ്രഭു।
Verse 35
तमोहरो महायोगी गोप्ता ब्रह्माङ्गहृज्जटी कालकालः कृत्तिवासाः सुभगः प्रणवात्मकः
അവൻ തമോഹരൻ, മഹായോഗി, രക്ഷകൻ, ബ്രഹ്മചിഹ്നധാരിയായ ജടാധര പ്രഭു. അവൻ കാലത്തിനും കാലൻ, ചർമവസ്ത്രധാരി, പരമ ശുഭ-സൗഭാഗ്യമൂർത്തി, പ്രണവ ‘ഓം’ സ്വരൂപൻ.
Verse 36
उन्मत्तवेषश् चक्षुष्यो दुर्वासाः स्मरशासनः दृढायुधः स्कन्दगुरुः परमेष्ठी परायणः
അവൻ ദിവ്യ ഉന്മത്തവേഷധാരി, മംഗളദൃഷ്ടി സ്വരൂപൻ, ദുർവാസാ രൂപൻ, കാമനെ ശാസിക്കുന്നവൻ. ആയുധത്തിലും നിശ്ചയത്തിലും ദൃഢൻ, സ്കന്ദന്റെ ഗുരു, പരമേഷ്ഠി, എല്ലാവർക്കും പരമാശ്രയം.
Verse 37
अनादिमध्यनिधनो गिरिशो गिरिबान्धवः कुबेरबन्धुः श्रीकण्ठो लोकवर्णोत्तमोत्तमः
അവൻ ആദി-മധ്യ-അന്തമില്ലാത്തവൻ, ഗിരീശൻ—പർവതാധിപതി, ഗിരി (ഹിമാലയം)യുടെ ബന്ധു. കുബേരന്റെ സുഹൃത്ത്, ശ്രീകണ്ഠൻ—ശുഭകണ്ഠ പ്രഭു, ലോകം വർണ്ണിക്കുന്ന ഗുണങ്ങളിൽ അത്യുത്തമൻ.
Verse 38
सामान्यदेवः कोदण्डी नीलकण्ठः परश्वधी विशालाक्षो मृगव्याधः सुरेशः सूर्यतापनः
അവൻ സർവ്വഭൂതങ്ങളിലും വ്യാപിക്കുന്ന സാധാരണദേവൻ, കോദണ്ഡധാരി ധനുർധരൻ, നീലകണ്ഠൻ, പരശുധാരി. വിശാലനേത്രൻ, മൃഗവ്യാധ രൂപത്തിൽ ജീവികളുടെ വന്യഭാവം ശമിപ്പിക്കുന്നവൻ, സുരേശൻ, സൂര്യസമമായ ദഹിക്കുന്ന തേജസ്സുള്ളവൻ.
Verse 39
धर्मकर्माक्षमः क्षेत्रं भगवान् भगनेत्रभित् उग्रः पशुपतिस् तार्क्ष्यः प्रियभक्तः प्रियंवदः
അവൻ ധർമ്മവും കർമ്മവും ഫലപ്രദമാക്കുന്നവൻ, സ്വയം ക്ഷേത്രസ്വരൂപൻ. അവൻ ഭഗവാൻ, ഭഗന്റെ കണ്ണ് ഭേദിച്ചവൻ, ഉഗ്രൻ, പശുപതി, താർക്ഷ്യസമ വേഗവാൻ, ഭക്തർക്കു അതിപ്രിയൻ, പ്രിയവചനൻ.
Verse 40
दाता दयाकरो दक्षः कपर्दी कामशासनः श्मशाननिलयः सूक्ष्मः श्मशानस्थो महेश्वरः
അവൻ ദാതാവും ദയാകരനും പരമദക്ഷനും; കപർദി, ജടാധാരി; കാമത്തെ ശാസിക്കുന്നവൻ; ശ്മശാനമാണ് വാസസ്ഥലം; സൂക്ഷ്മസ്വരൂപൻ; ശ്മശാനസ്ഥ മഹേശ്വരൻ—മഹാദേവൻ, സർവപതി।
Verse 41
लोककर्ता भूतपतिर् महाकर्ता महौषधी उत्तरो गोपतिर्गोप्ता ज्ञानगम्यः पुरातनः
അവൻ ലോകങ്ങളുടെ കർത്താവ്, ഭൂതപതി, മഹാകർത്താവ്; അവൻ തന്നെയാണ് മഹൗഷധി—പരമ ഔഷധതത്ത്വം. അവൻ ഉത്തമൻ/ഉത്തരൻ, ഗോപതി കൂടെ ഗോപ്താവ്; ജ്ഞാനത്തിലൂടെ ഗമ്യൻ, പുരാതന ആദിദേവൻ।
Verse 42
नीतिः सुनीतिः शुद्धात्मा सोमः सोमरतः सुखी सोमपो ऽमृतपः सोमो महानीतिर्महामतिः
അവൻ നീതിയും സുനീതിയും; ശുദ്ധാത്മാവ്. അവൻ സോമൻ—സോമത്തിൽ രതൻ, സദാ സുഖി. അവൻ സോമപൻ, അമൃതപൻ; അവൻ തന്നെയാണ് സോമൻ—മഹാനീതിയും മഹാമതിയും.
Verse 43
अजातशत्रुरालोकः संभाव्यो हव्यवाहनः लोककारो वेदकारः सूत्रकारः सनातनः
അവൻ അജാതശത്രു—ശത്രുവില്ലാത്തവൻ; അവൻ ആലോകം—ചൈതന്യത്തിന്റെ പ്രകാശം. അവൻ സംഭാവ്യൻ, ധ്യാനയോഗ്യൻ, ആശ്രയയോഗ്യൻ; ഹവ്യവാഹനൻ—അന്തര്യാമി അഗ്നിരൂപത്തിൽ ഹവ്യം വഹിക്കുന്നവൻ. അവൻ ലോകകാരൻ, വേദകാരൻ, സൂത്രകാരൻ, സനാതനൻ.
Verse 44
महर्षिः कपिलाचार्यो विश्वदीप्तिस्त्रिलोचनः पिनाकपाणिर् भूदेवः स्वस्तिदः स्वस्तिकृत्सदा
അവൻ മഹർഷി; കപിലാചാര്യരൂപത്തിൽ പൂജ്യൻ; വിശ്വദീപ്തി—സകല വിശ്വത്തെയും പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നവൻ; ത്രിലോചനൻ. പിനാകപാണി—പിനാക ധനുസ്സ് ധരിച്ചവൻ; ഭൂദേവൻ—ഭൂമിയിൽ ദേവതുല്യ ആരാധ്യൻ; സ്വസ്തിദാതാവും സദാ സ്വസ്തികർത്താവും.
Verse 45
त्रिधामा सौभगः शर्वः सर्वज्ञः सर्वगोचरः ब्रह्मधृग् विश्वसृक् स्वर्गः कर्णिकारः प्रियः कविः
അവൻ ത്രിധാമ പ്രഭു, സൗഭാഗ്യസ്വരൂപൻ ശർവ്വൻ; സർവ്വജ്ഞനും സർവ്വർക്കും ഗമ്യനും. ബ്രഹ്മം (വേദതത്ത്വം) ധരിക്കുന്നവൻ, വിശ്വസൃഷ്ടികർത്താവ്, സ്വയം സ്വർഗസ്വരൂപൻ; കർണികാരപോലെ ദീപ്തൻ, പ്രിയൻ, ദിവ്യ കവി-ഋഷി।
Verse 46
शाखो विशाखो गोशाखः शिवो नैकः क्रतुः समः गङ्गाप्लवोदको भावः सकलः स्थपतिः स्थिरः
അവൻ ശാഖ-വിശാഖ, ബഹുശാഖയായി വ്യാപിക്കുന്ന ഗോശാഖ—ഗോരക്ഷകൻ; അവൻ ശിവൻ, എന്നാൽ ഏകത്വത്തിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നില്ല. അവൻ ക്രതു—വൈദിക യജ്ഞശക്തി—സമൻ, സമദർശി; ഗംഗാപ്ലാവനത്തിന്റെ പുണ്യജലം, ഭാവതത്ത്വം; സകലൻ, ദിവ്യ സ്ഥപതി, അചലസ്ഥിരൻ।
Verse 47
विजितात्मा विधेयात्मा भूतवाहनसारथिः सगणो गणकार्यश् च सुकीर्तिश् छिन्नसंशयः
അവൻ വിജിതാത്മാവ്, പൂർണ്ണനിയമിത വിധേയാത്മാവ്; ഭൂതവാഹനസാരഥിപോലെ സകല ഭൂതഗണങ്ങളെയും നയിക്കുന്നവൻ. അവൻ ഗണസഹിതൻ, ഗണകാര്യങ്ങൾ സിദ്ധിപ്പിക്കുന്നവൻ; സുകീർത്തിയുള്ളവൻ, സംശയഛേദകൻ—പശുജീവന്റെ ബന്ധനമായ സംശയപാശം മുറിക്കുന്നവൻ।
Verse 48
कामदेवः कामपालो भस्मोद्धूलितविग्रहः भस्मप्रियो भस्मशायी कामी कान्तः कृतागमः
അവൻ കാമദേവൻ, കാമത്തെ പാലിക്കുന്ന നിയന്താവ്; പുണ്യഭസ്മം ധൂളിപോലെ മൂടിയ ദേഹസ്വരൂപൻ. ഭസ്മം അവനു പ്രിയം, ഭസ്മത്തിലേ അവൻ ശയിക്കുന്നു; കാമത്തെ അധീനമാക്കിയ ഭോഗി, കാന്തൻ, ആഗമങ്ങൾ സ്ഥാപിച്ച പ്രഭു—ശൈവ വെളിപ്പെടുത്തലുകളുടെ കർത്താവ്।
Verse 49
समायुक्तो निवृत्तात्मा धर्मयुक्तः सदाशिवः चतुर्मुखश्चतुर्बाहुर् दुरावासो दुरासदः
അവൻ യോഗത്തിൽ സമ്യക് സംയുക്തൻ, നിവൃത്താത്മാവ്—വിഷയതൃഷ്ണയിൽ നിന്ന് വിരക്തൻ—ധർമ്മയുക്ത സദാശിവൻ. അവൻ ചതുര്മുഖൻ, ചതുര്ബാഹു; അവന്റെ ധാമം ദുർലഭം, അവൻ ദുരാസദൻ—ബന്ധനമുക്ത സാധകനേയ്ക്ക് മാത്രം ഗമ്യൻ।
Verse 50
दुर्गमो दुर्लभो दुर्गः सर्वायुधविशारदः अध्यात्मयोगनिलयः सुतन्तुस्तन्तुवर्धनः
അവൻ ദുർഗമൻ, ദുർലഭൻ; ഭയത്തിൽ നിന്ന് കടത്തിവിടുന്ന ദുർഗാ-സ്വരൂപ ‘ദുർഗ’ തന്നേ. എല്ലാ ദിവ്യായുധങ്ങളിലും നിപുണൻ, അധ്യാത്മയോഗത്തിന്റെ ആശ്രയം, സൂക്ഷ്മതന്തുവായി എല്ലാം ധരിച്ച് പ്രകടനതന്തുക്കൾ വർധിപ്പിക്കുന്നവൻ।
Verse 51
शुभाङ्गो लोकसारङ्गो जगदीशो ऽमृताशनः भस्मशुद्धिकरो मेरुर् ओजस्वी शुद्धविग्रहः
ശുഭാംഗൻ; ലോകസാരത്തിലെ സാരംഗമൃഗംപോലെ എല്ലായിടത്തും സഞ്ചരിച്ചാലും അസംഗൻ; ജഗദീശൻ; അമൃതം ആസ്വദിക്കുന്നവൻ. ഭസ്മംകൊണ്ട് ശുദ്ധി നൽകുന്നവൻ, മേരു പോലെ അചല ആശ്രയം, ഓജസ്വി, പരമശുദ്ധ വിഗ്രഹധാരി।
Verse 52
हिरण्यरेतास् तरणिर् मरीचिर् महिमालयः महाह्रदो महागर्भः सिद्धवृन्दारवन्दितः
അവൻ ഹിരണ്യരേതാസ്—സ്വർണ്ണസമം ശുദ്ധമായ സൃഷ്ടിശക്തിയുള്ളവൻ; തരണി—അന്തരസൂര്യൻ, ജീവികളെ കടത്തിവിടുന്നവൻ; മരീചി—ദീപ്ത കിരണം. മഹിമാലയൻ—പരമ മഹിമയുടെ ധാമം; മഹാഹ്രദൻ—വിശാല പവിത്ര ജലാശയം; മഹാഗർഭൻ—പ്രകടനത്തിന്റെ മഹാഗർഭം. സിദ്ധവൃന്ദങ്ങൾ വന്ദിക്കുന്നവൻ।
Verse 53
व्याघ्रचर्मधरो व्याली महाभूतो महानिधिः अमृताङ्गो ऽमृतवपुः पञ्चयज्ञः प्रभञ्जनः
അവൻ വ്യാഘ്രചർമധാരി; വ്യാളീ—സർപ്പശക്തിയുടെ അധിപൻ; മഹാഭൂതൻ—മഹാതത്ത്വസ്വരൂപൻ; മഹാനിധി—അസ്തിത്വത്തിന്റെ മഹാനിധി. അവന്റെ അംഗങ്ങൾ അമൃതമയ, ദേഹം അമര. അവൻ പഞ്ചയജ്ഞസ്വരൂപൻ; പ്രഭഞ്ജനൻ—ബന്ധങ്ങൾ തകർക്കുന്ന പ്രചണ്ഡവായു।
Verse 54
पञ्चविंशतितत्त्वज्ञः पारिजातः परावरः सुलभः सुव्रतः शूरो वाङ्मयैकनिधिर्निधिः
അവൻ പഞ്ചവിംശതി തത്ത്വങ്ങളുടെ ജ്ഞാതാവ്; പാരിജാതൻ—ഇഷ്ടഫലദായക കല്പവൃക്ഷസ്വരൂപൻ; പരാവരൻ—ഉന്നതവും നിമ്നവും ഇരട്ടത്തെയും അതീതനായ പ്രഭു. ഭക്തർക്കു സുലഭൻ, സുവ്രതൻ, ശൂരൻ; സമസ്ത വാങ്മയത്തിന്റെ ഏക നിധി—സ്വയം ‘നിധി’ തന്നേ.
Verse 55
वर्णाश्रमगुरुर्वर्णी शत्रुजिच्छत्रुतापनः आश्रमः क्षपणः क्षामो ज्ञानवानचलाचलः
അവൻ വർണ്ണാശ്രമധർമ്മങ്ങളുടെ ഗുരുവും പവിത്രവ്രതങ്ങളിൽ ദീപ്തനുമാണ്. ശത്രുക്കളെ ജയിച്ച് വൈരത്തെയേയും ദഹിപ്പിക്കുന്നവൻ; সাধനയുടെ ആശ്രയം, മലക്ഷയകാരകൻ, തപസ്സാൽ ക്ഷീണിതൻ, സത്യജ്ഞാനി—അചലനായിട്ടും അചലങ്ങളെ ചലിപ്പിക്കുന്നവൻ।
Verse 56
प्रमाणभूतो दुर्ज्ञेयः सुपर्णो वायुवाहनः धनुर्धरो धनुर्वेदो गुणराशिर्गुणाकरः
അവൻ പ്രമാണസ്വരൂപൻ, എങ്കിലും ദുർജ്ഞേയൻ; ശ്രേഷ്ഠ സുപർണൻ, വായുവാഹനൻ. ധനുർധരനും ധനുർവേദജ്ഞനും; സർവ്വഗുണങ്ങളുടെ സമാഹാരവും ഗുണങ്ങളുടെ ആകരമായ മൂലവും ആകുന്നു।
Verse 57
अनन्तदृष्टिरानन्दो दण्डो दमयिता दमः अभिवाद्यो महाचार्यो विश्वकर्मा विशारदः
അനന്തദൃഷ്ടിയുള്ളവൻ സ്വയം ആനന്ദസ്വരൂപൻ. അവൻ ധർമ്മദണ്ഡം, ദമയിതാവും ദമവും (സംയമം) ആകുന്നു. അവൻ അഭിവാദ്യനായ മഹാചാര്യൻ; വിശ്വകർമ്മയും പരമവിശാരദനും ആകുന്നു।
Verse 58
वीतरागो विनीतात्मा तपस्वी भूतभावनः उन्मत्तवेषः प्रच्छन्नो जितकामो जितप्रियः
അവൻ വിരാഗി, വിനീതാത്മാവ്, തപസ്വി, സർവ്വഭൂതങ്ങളെ പാവനമാക്കുന്നവൻ. ഉന്മത്തരൂപം ധരിച്ചു മറഞ്ഞുനടക്കുന്നു; കാമത്തെ ജയിച്ചു, പ്രിയവസ്തുക്കളോടുള്ള ആസക്തിയും അതിക്രമിച്ചു।
Verse 59
कल्याणप्रकृतिः कल्पः सर्वलोकप्रजापतिः तपस्वी तारको धीमान् प्रधानप्रभुर् अव्ययः
അവൻ കല്യാണസ്വഭാവൻ; അവൻ തന്നെയാണ് കല്പം—സൃഷ്ടിയുടെ ക്രമവിധാനം. അവൻ സർവ്വലോകങ്ങളുടെ പ്രജാപതി-പ്രഭു. പരമ തപസ്വി, താരകൻ (തരിപ്പിക്കുന്നവൻ), ധീമാൻ, പ്രധാനം (പ്രകൃതി)യുടെ പ്രഭു, അവ്യയൻ (അക്ഷയൻ) ആകുന്നു।
Verse 60
लोकपालो ऽन्तर्हितात्मा कल्पादिः कमलेक्षणः वेदशास्त्रार्थतत्त्वज्ञो नियमो नियमाश्रयः
അവൻ ലോകപാലകൻ, അന്തർഹിതാത്മാവ്. അവൻ കല്പാദി, കമലനേത്രൻ; വേദശാസ്ത്രാർത്ഥതത്ത്വജ്ഞൻ. അവൻ തന്നെ നിയമം; എല്ലാ നിയമങ്ങളുടെയും ആശ്രയം.
Verse 61
चन्द्रः सूर्यः शनिः केतुर् विरामो विद्रुमच्छविः भक्तिगम्यः परं ब्रह्म मृगबाणार्पणो ऽनघः
അവൻ ചന്ദ്രനും സൂര്യനും ശനിയുമാണ്, കേതുവും; അവൻ തന്നെ വിരാമം—കലക്കത്തിന്റെ ശമനം. പവിഴവർണ്ണപ്രഭയോടെ ദീപ്തൻ, ഭക്തിയാൽ മാത്രം ലഭ്യൻ. അവൻ പരബ്രഹ്മം, നിർമലനായ പ്രഭു; അവനോട് വേട്ടക്കാരന്റെ അമ്പർപ്പണവും ഹവിയായി മാറുന്നു.
Verse 62
अद्रिराजालयः कान्तः परमात्मा जगद्गुरुः सर्वकर्माचलस्त्वष्टा मङ्गल्यो मङ्गलावृतः
അദ്രിരാജൻ (പർവ്വതരാജൻ) അവന്റെ ആലയം; അവൻ കാന്തൻ—പ്രിയൻ. അവൻ പരമാത്മാവും ജഗദ്ഗുരുവും. എല്ലാ കര്മ്മങ്ങൾക്കും അചലമായ അടിസ്ഥാനം, ദിവ്യ ത്വഷ്ടാ (സൃഷ്ടിശില്പി). അവൻ മംഗളസ്വരൂപൻ, നിത്യം മംഗളത്തിൽ ആവൃതൻ.
Verse 63
महातपा दीर्घतपाः स्थविष्ठः स्थविरो ध्रुवः अहः संवत्सरो व्याप्तिः प्रमाणं परमं तपः
അവൻ മഹാതപസ്വി, ദീർഘകാലം നിലനിൽക്കുന്ന തപസ്സുള്ളവൻ; അത്യന്തം മഹത്തായവൻ, അതിപ്രാചീനൻ, ധ്രുവസ്ഥിരൻ. അവൻ തന്നെ ദിനവും സംവത്സരവും; അവൻ തന്നെ സർവ്വവ്യാപ്തി, സത്യപ്രമാണം, പരമ തപസ്—പാശം ദഹിപ്പിച്ച് പതി-തത്ത്വം വെളിപ്പെടുത്തുന്നത്.
Verse 64
संवत्सरकरो मन्त्रः प्रत्ययः सर्वदर्शनः अजः सर्वेश्वरः स्निग्धो महारेता महाबलः
അവൻ സംവത്സരചക്രത്തിന്റെ കര്ത്താവ്; അവൻ തന്നെ പവിത്ര മന്ത്രം. അവൻ പ്രത്യയം—നിശ്ചയത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനം—മറ്റും സർവ്വദർശി. അവൻ അജൻ (ജന്മരഹിതൻ), സർവേശ്വരൻ, കൃപയിൽ സ്നിഗ്ധൻ; മഹാരേതാ (മഹാശക്തിസമ്പന്നൻ) മഹാബലവാനും.
Verse 65
योगी योग्यो महारेताः सिद्धः सर्वादिर् अग्निदः वसुर्वसुमनाः सत्यः सर्वपापहरो हरः
അവൻ യോഗി; യോഗത്തിലൂടെ പ്രാപ്യനായ യോഗ്യൻ; മഹാരേതാഃ, സിദ്ധൻ, സർവ്വാദികാരണം. അഗ്നിദാതാവ്, വസുവും വസുമനസ്സും, സത്യസ്വരൂപൻ; സർവ്വപാപഹരൻ ഹരൻ—ബന്ധനഹര ശിവൻ।
Verse 66
अमृतः शाश्वतः शान्तो बाणहस्तः प्रतापवान् कमण्डलुधरो धन्वी वेदाङ्गो वेदविन्मुनिः
അവൻ അമൃതൻ, ശാശ്വതൻ, ശാന്തിസ്വരൂപൻ; കൈയിൽ ബാണം ധരിച്ചു പ്രതാപവാൻ. കമണ്ഡലുധാരി, ധനുർധാരി; വേദാംഗം, വേദവിദ് പരമമുനി—പശുവിനെ പാശബന്ധത്തിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിക്കുന്ന പതി।
Verse 67
भ्राजिष्णुर् भोजनं भोक्ता लोकनेता दुराधरः अतीन्द्रियो महामायः सर्वावासश्चतुष्पथः
അവൻ ദീപ്തിമാൻ; അവൻ തന്നെയാണ് ഭോജനവും അതിന്റെ ഭോക്താവും. ലോകനേതാവ്, ജയിക്കാനരുതാത്തവൻ. ഇന്ദ്രിയാതീതൻ, മഹാമായാസ്വരൂപൻ; സർവ്വാവാസങ്ങളിലും വസിക്കുന്ന, ചതുഷ്പഥാധിപൻ।
Verse 68
कालयोगी महानादो महोत्साहो महाबलः महाबुद्धिर् महावीर्यो भूतचारी पुरन्दरः
അവൻ കാലയോഗി; മഹാനാദം, മഹോത്സാഹം, മഹാബലം. മഹാബുദ്ധിയും മഹാവീര്യവും ഉള്ളവൻ; ഭൂതചാരി, പുരന്ദരൻ—ദുർഗ്ഗസമമായ പാശബന്ധങ്ങൾ തകർക്കുന്ന ശിവൻ।
Verse 69
निशाचरः प्रेतचारी महाशक्तिर् महाद्युतिः अनिर्देश्यवपुः श्रीमान् सर्वहार्यमितो गतिः
അവൻ നിശാചരൻ, പ്രേതചാരി; മഹാശക്തിയും മഹാദ്യുതിയും ഉള്ളവൻ. അവന്റെ രൂപം അനിർദേശ്യം; അവൻ ശ്രീമാൻ, മംഗളമയൻ, ദീപ്തൻ. എല്ലാവർക്കും അജേയൻ; അവന്റെ ഗതി അമിതം—പരിധി അതീതനായ പതി ശിവൻ।
Verse 70
बहुश्रुतो बहुमयो नियतात्मा भवोद्भवः ओजस्तेजो द्युतिकरो नर्तकः सर्वकामकः
അവൻ ബഹുശ്രുതൻ, ബഹുരൂപൻ, നിയതാത്മാവ്; ഭവത്തിന്റെ ഉദ്ഭവകാരണം. അവൻ ഓജസ്സും തേജസ്സും, ദ്യുതിയുടെ കർത്താവ്; നടരാജൻ, ധർമ്മസമ്മതമായ എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നൽകുന്നവൻ.
Verse 71
नृत्यप्रियो नृत्यनृत्यः प्रकाशात्मा प्रतापनः बुद्धस्पष्टाक्षरो मन्त्रः सन्मानः सारसंप्लवः
അവൻ നൃത്തപ്രിയൻ, നൃത്തത്തിനുള്ളിലെ നൃത്തസ്വരൂപൻ; ശുദ്ധപ്രകാശം തന്നെയാണ് അവന്റെ ആത്മാവ്, അവൻ തേജസ്സിനെ ജ്വലിപ്പിക്കുന്നു. ജാഗ്രതബുദ്ധിക്ക് വ്യക്തമായി ഗ്രഹിക്കാവുന്ന അക്ഷരങ്ങളുള്ള മന്ത്രം, സത്യസന്മാനദാതാവ്, സംസാരപ്രവാഹം കടത്തി സാരത്തിലേക്ക് എത്തിക്കുന്നവൻ.
Verse 72
युगादिकृद् युगावर्तो गंभीरो वृषवाहनः इष्टो विशिष्टः शिष्टेष्टः शरभः शरभो धनुः
അവൻ യുഗങ്ങളുടെ ആദികർത്താവും യുഗചക്രം പ്രവർത്തിപ്പിക്കുന്നവനും; ഗംഭീരൻ, വൃഷഭവാഹനൻ (ധർമ്മവാഹകൻ). അവൻ ഇഷ്ടനും വിശിഷ്ടനും, ശിഷ്ടജനങ്ങൾക്ക് പ്രിയനും ധർമ്മനിഷ്ഠർക്കു ആരാധ്യനും; അവൻ ശരഭൻ, അവൻ ധനുസ്സും—സകല ശക്തികളെയും പതി ദിശയിലേക്ക് വളച്ചുനയിക്കുന്ന ബലം.
Verse 73
अपां निधिरधिष्ठानं विजयो जयकालवित् प्रतिष्ठितः प्रमाणज्ञो हिरण्यकवचो हरिः
അവൻ അപാം നിധി—ജലതത്ത്വത്തിന്റെ നിധിയും സർവ്വത്തിന്റെയും അധിഷ്ഠാനവും. അവൻ വിജയം തന്നെയും ജയത്തിന്റെ യുക്തകാലം അറിയുന്നവനും. അവൻ സദാ പ്രതിഷ്ഠിതൻ, പ്രമാണജ്ഞൻ; ഹിരണ്യകവചധാരിയായ ഹരി, പരമ പതി-രൂപത്തിൽ എല്ലാവരെയും കാക്കുന്നു.
Verse 74
विरोचनः सुरगणो विद्येशो विबुधाश्रयः बालरूपो बलोन्माथी विवर्तो गहनो गुरुः
അവൻ വിരോചനൻ—ദീപ്തിമാൻ; അവൻ തന്നെയാണ് ദേവഗണസ്വരൂപം, വിദ്യകളുടെ ഈശ്വരൻ, വിജ്ഞാനികളുടെ ആശ്രയം. അവൻ ബാലരൂപത്തിലും പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു, എങ്കിലും ബലത്തിന്റെ അഹങ്കാരം തകർക്കുന്നവൻ. അവൻ വിവർത്തൻ—രഹസ്യപരിവർത്തകൻ, ഗഹനൻ, പരമ ഗുരു (പതി); ബന്ധനപാശം മുറിക്കുന്ന സത്യജ്ഞാനം നൽകുന്നവൻ.
Verse 75
करणं कारणं कर्ता सर्वबन्धविमोचनः विद्वत्तमो वीतभयो विश्वभर्ता निशाकरः
അവൻ തന്നെയാണ് കരണം, പരമകാരണം, സർവ്വകർമ്മങ്ങളുടെ കർത്താവും. അവൻ സർവ്വപാശങ്ങളിൽ നിന്നു മോചിപ്പിക്കുന്നവൻ, പരമജ്ഞാനി, നിർഭയൻ, വിശ്വധാരകൻ, ചന്ദ്രധാരി (നിശാകരൻ) ആകുന്നു.
Verse 76
व्यवसायो व्यवस्थानः स्थानदो जगदादिजः दुन्दुभो ललितो विश्वो भवात्मात्मनि संस्थितः
അവൻ തന്നെയാണ് സമ്യക് പരിശ്രമം (വ്യവസായം)യും വ്യവസ്ഥാശക്തിയും; ധർമ്മാശ്രയമായ യഥാർത്ഥ സ്ഥാനം നൽകുന്നവനും ലോകങ്ങളുടെ ആദിസ്രോതസ്സും. അവൻ നാദമയ ദുന്ദുഭി, ലളിത-സുന്ദരൻ; അവൻ വിശ്വരൂപ ഭവൻ, തന്റെ ആത്മാവ് പരമാത്മയിൽ സ്ഥാപിതൻ.
Verse 77
वीरेश्वरो वीरभद्रो वीरहा वीरभृद् विराट् वीरचूडामणिर्वेत्ता तीव्रनादो नदीधरः
അവൻ തന്നെയാണ് വീരേശ്വരൻ, സർവ്വ വീരശക്തികളുടെ അധിപൻ; അവൻ വീരഭദ്രൻ, മംഗളവീരൻ; ശത്രുബലസംഹാരകൻ; വീരരെ ധരിച്ചു രക്ഷിക്കുന്നവൻ; വിരാട് സർവ്വവ്യാപി. അവൻ വീരചൂഡാമണി, ജ്ഞാതാവ്, തീക്ഷ്ണനാദമുള്ളവൻ, നദികളെ ധരിച്ചു നിയന്ത്രിക്കുന്നവൻ.
Verse 78
आज्ञाधरस्त्रिशूली च शिपिविष्टः शिवालयः वालखिल्यो महाचापस् तिग्मांशुर् निधिर् अव्ययः
അവൻ തന്നെയാണ് ആജ്ഞാധാരി, ത്രിശൂലധാരി; സർവ്വരൂപങ്ങളിൽ പ്രവേശിച്ച സർവ്വവ്യാപി; അവൻ ശിവാലയം—മംഗളധാമം. അവൻ വാലഖില്യൻ (അതിസൂക്ഷ്മൻ), മഹാചാപധാരി, തിഗ്മാംശു (തീക്ഷ്ണ കിരണങ്ങളാൽ മലിനത ദഹിപ്പിക്കുന്നവൻ), സിദ്ധികളുടെ നിധി, അവ്യയൻ.
Verse 79
अभिरामः सुशरणः सुब्रह्मण्यः सुधापतिः मघवान्कौशिको गोमान् विश्रामः सर्वशासनः
അവൻ തന്നെയാണ് അഭിരാമൻ—എല്ലാവർക്കും ആനന്ദം; അവൻ സുഷരണം—പശു (ബന്ധിത ജീവൻ)ക്ക് ഉറച്ച ശരണം; അവൻ സുബ്രഹ്മണ്യൻ—സദ്ജ്ഞാനവും ധർമ്മവും വളർത്തുന്ന ഉപകാരി; അവൻ സുധാപതി—അമൃതത്തിന്റെ അധിപൻ. അവൻ മഘവാൻ, തേജസ്വിയും സമർത്ഥനും; കൗശികൻ, അന്തർദൃഷ്ടിയുള്ള ഋഷിസ്വരൂപൻ; ഗോമാൻ, ധർമ്മസമൃദ്ധിയാൽ സമ്പന്നൻ; വിശ്രാമൻ, എല്ലാർക്കും ശാന്തി ലഭിക്കുന്ന ആശ്രയം; സർവ്വശാസനൻ, എല്ലാ നിയമങ്ങളുടെയും പരമാധിപതി.
Verse 80
ललाटाक्षो विश्वदेहः सारः संसारचक्रभृत् अमोघदण्डी मध्यस्थो हिरण्यो ब्रह्मवर्चसी
ലലാടാക്ഷനായ ത്രിനേത്ര മഹാദേവൻ; അവന്റെ ദേഹമേ വിശ്വം; അവൻ പരമസാരം; സംസാരചക്രം ധരിക്കുന്നവൻ; അമോഘ ദണ്ഡധാരി; മധ്യസ്ഥനായി അന്തര്യാമി സാക്ഷിയായി നിലകൊള്ളുന്നവൻ; സ്വർണതേജസ്സോടെ, ബ്രഹ്മവർചസ്സാൽ ദീപ്തൻ।
Verse 81
परमार्थः परमयः शम्बरो व्याघ्रको ऽनलः रुचिर् वररुचिर् वन्द्यो वाचस्पतिरहर्पतिः
അവൻ പരമാർത്ഥം, പരമ തത്ത്വം; അവൻ ശംബരൻ; വ്യാഘ്രസദൃശനും അനലസ്വരൂപനും. അവൻ രുചിരനും വരരുചിരനും—അതിദീപ്തൻ; വന്ദനീയൻ; വാചസ്പതി—പവിത്ര വാക്കിന്റെ അധിപൻ; അഹർപതി—ദിനത്തിന്റെ നാഥൻ।
Verse 82
रविर्विरोचनः स्कन्धः शास्ता वैवस्वतो जनः युक्तिरुन्नतकीर्तिश् च शान्तरागः पराजयः
അവൻ രവി—പ്രകാശദായക സൂര്യൻ; വിരോചനൻ—ദീപ്തൻ; സ്കന്ധൻ—ധരിച്ചു നയിക്കുന്ന മഹാശക്തി; ശാസ്താ—ഭരണാധികാരിയും ഉപദേശകനും; വൈവസ്വതൻ—സൗരധർമ്മത്തോടും കാലനിയമത്തോടും ബന്ധപ്പെട്ടവൻ; ജനൻ—ജീവികളുടെ നാഥൻ; യുക്തി—ശുദ്ധ വിവേകതത്ത്വം; ഉന്നതകീർത്തി—കീർത്തി നിരന്തരം ഉയരുന്നവൻ; ശാന്തരാഗൻ—രാഗം ശമിച്ച് ശാന്തിയായി മാറിയവൻ; പരാജയൻ—അജേയൻ, പാശബന്ധനത്തിൽ കുടുങ്ങിയ പശുവിന് വിജയം നൽകുന്നവൻ।
Verse 83
कैलासपतिकामारिः सविता रविलोचनः विद्वत्तमो वीतभयो विश्वहर्ता निवारितः
അവൻ കൈലാസപതി; കാമന്റെ ശത്രു; അവൻ സവിതാ—അന്തരസ്ഥ സൂര്യൻ, അവന്റെ കണ്ണുകൾ തന്നെ സൂര്യൻ. അവൻ പരമ പണ്ഡിതൻ, ഭയരഹിതൻ, പ്രളയത്തിൽ വിശ്വം സംഹരിക്കുന്നവൻ, അശുഭവും ബന്ധനവും നിവാരിക്കുന്നവൻ।
Verse 84
नित्यो नियतकल्याणः पुण्यश्रवणकीर्तनः दूरश्रवा विश्वसहो ध्येयो दुःस्वप्ननाशनः
അവൻ നിത്യൻ; അവന്റെ കല്യാണം നിയതമായി അച്യുതം. അവന്റെ നാമശ്രവണവും കീർത്തനവും തന്നേ പുണ്യം. അവന്റെ കീർത്തി ദൂരദൂരാന്തരങ്ങളിൽ എത്തുന്നു; അവൻ വിശ്വഭാരം സഹിക്കുന്നു. അവൻ ധ്യാനയോഗ്യൻ; ദുഃസ്വപ്നനാശകൻ—അശുഭലക്ഷണങ്ങളും അതിൽ നിന്നുയരുന്ന ഭയവും അകറ്റുന്നവൻ।
Verse 85
उत्तारको दुष्कृतिहा दुर्धर्षो दुःसहो ऽभयः अनादिर्भूर्भुवोलक्ष्मीः किरीटी त्रिदशाधिपः
അവൻ ഉത്താരകൻ, പാപനാശകൻ, അജേയൻ, അജ്ഞാനശക്തികൾക്ക് അസഹ്യൻ, നിർഭയ ശരണം. അവൻ അനാദി; ഭൂ-ഭുവഃ ലോകങ്ങളുടെ ലക്ഷ്മീസ്വരൂപ സമൃദ്ധി; കിരീടധാരി, ദേവാധിപതി.
Verse 86
विश्वगोप्ता विश्वभर्ता सुधीरो रुचिराङ्गदः जननो जनजन्मादिः प्रीतिमान्नीतिमान्नयः
അവൻ വിശ്വരക്ഷകൻ, വിശ്വപോഷകൻ; ഗഹനബുദ്ധിയുള്ളവൻ, രുചിരമായ അങ്കദങ്ങളാൽ അലങ്കൃതൻ. അവൻ ജനകൻ—ജീവജന്മങ്ങളുടെ ആദി; പ്രീതിമാൻ, നീതി-ധർമ്മത്തിൽ സ്ഥാപിതൻ, സന്മാർഗ്ഗത്തിൽ ആത്മാക്കളെ നയിക്കുന്നവൻ.
Verse 87
विशिष्टः काश्यपो भानुर् भीमो भीमपराक्रमः प्रणवः सप्तधाचारो महाकायो महाधनुः
അവൻ വിശിഷ്ടൻ; കാശ്യപൻ; ദീപ്തിമാൻ ഭാനു; ഭീമൻ, ഭീമപരാക്രമൻ. അവൻ പ്രണവം (ഓം); സപ്തധാ ആചാരാധിപൻ; മഹാകായൻ, മഹാധനുസ്സധാരി—പശുവിന്റെ പാശങ്ങൾ ഛേദിക്കുന്ന മഹാദേവൻ.
Verse 88
जन्माधिपो महादेवः सकलागमपारगः तत्त्वातत्त्वविवेकात्मा विभूष्णुर् भूतिभूषणः
മഹാദേവൻ ജന്മവും ഉത്ഭവവും അധിപൻ, സകല ആഗമങ്ങളുടെയും പാരഗാമി. അവന്റെ സ്വഭാവം തത്ത്വ-അതത്ത്വ വിവേകം. അവൻ വിഭൂതികളാൽ വിഭൂഷിതൻ; സർവ ഐശ്വര്യത്തിന്റെയും പവിത്ര തേജസ്സിന്റെയും ഭൂഷണം.
Verse 89
ऋषिर्ब्राह्मणविज्जिष्णुर् जन्ममृत्युजरातिगः यज्ञो यज्ञपतिर्यज्वा यज्ञान्तो ऽमोघविक्रमः
അവൻ ഋഷി, ബ്രഹ്മജ്ഞൻ, സദാ വിജയം കൈവരിക്കുന്നവൻ, ജന്മ-മരണം-ജരയെ അതിക്രമിച്ചവൻ. അവൻ തന്നെയാണ് യജ്ഞം, യജ്ഞപതി, യജമാനൻ; സകല കർമ്മങ്ങളുടെ പര്യവസാനം—അമോഘവിക്രമൻ.
Verse 90
महेन्द्रो दुर्भरः सेनी यज्ञाङ्गो यज्ञवाहनः पञ्चब्रह्मसमुत्पत्तिर् विश्वेशो विमलोदयः
അവൻ മഹേന്ദ്രൻ—അജേയൻ, ദുർധർഷൻ, സേനാധിപൻ; യജ്ഞത്തിന്റെ അംശവും യജ്ഞവാഹകനും. അവനിൽ നിന്നാണ് പഞ്ചബ്രഹ്മത്തിന്റെ പ്രാദുര്ഭാവം; അവൻ വിശ്വേശ്വരൻ, നിർമലമായ ഉദയപ്രകാശമുള്ളവൻ.
Verse 91
आत्मयोनिर् अनाद्यन्तः षड्विंशत्सप्तलोकधृक् गायत्रीवल्लभः प्रांशुर् विश्वावासः प्रभाकरः
അവൻ ആത്മയോനി, ആദിയും അന്തവും ഇല്ലാത്തവൻ; ഏഴ് ലോകങ്ങളെയും ഇരുപത്താറ് തത്ത്വങ്ങളെയും ധരിക്കുന്നവൻ. ഗായത്രീപ്രിയൻ, ഉയർന്നതും ദീപ്തവുമായവൻ; അവൻ വിശ്വാവാസം, പ്രകാശകർത്താവ്.
Verse 92
शिशुर्गिरिरतः सम्राट् सुषेणः सुरशत्रुहा अमोघो ऽरिष्टमथनो मुकुन्दो विगतज्वरः
അവൻ നിത്യ-നവീന ശിശുരൂപൻ, ഗിരിയിൽ രമിക്കുന്നവൻ; സാമ്രാട്, സുഷേണൻ—ശ്രേഷ്ഠസേനയുള്ളവൻ; ദേവശത്രുഹാ—ദേവന്മാരുടെ ശത്രുക്കളെ സംഹരിക്കുന്നവൻ. അമോഘൻ, അരിഷ്ടമഥനൻ; മുകുന്ദൻ—മോക്ഷദാതാവ്; വിഗതജ്വരൻ—ജീവനെ ബന്ധിക്കുന്ന ദാഹതാപങ്ങൾ നീക്കുന്നവൻ.
Verse 93
स्वयंज्योतिर् अनुज्योतिर् आत्मज्योतिर् अचञ्चलः पिङ्गलः कपिलश्मश्रुः शास्त्रनेत्रस् त्रयीतनुः
അവൻ സ്വയംജ്യോതി, മറ്റു ജ്യോതികളെ പ്രകാശിപ്പിക്കുന്ന ജ്യോതി; ആത്മാവിന്റെ അന്തർജ്യോതി. അചഞ്ചലൻ, പിംഗളവർണ്ണൻ, കപിലദാടിയുള്ളവൻ; ശാസ്ത്രങ്ങളാണ് അവന്റെ നേത്രങ്ങൾ, വേദത്രയമാണ് അവന്റെ തനു—പാശാതീത പതി പശുവിന് ശുദ്ധചൈതന്യമായി വെളിവാകുന്നു.
Verse 94
ज्ञानस्कन्धो महाज्ञानी निरुत्पत्तिर् उपप्लवः भगो विवस्वानादित्यो योगाचार्यो बृहस्पतिः
അവൻ ജ്ഞാനസ്കന്ധം—ജ്ഞാനസമുച്ചയം, മഹാജ്ഞാനി; അജന്മൻ, ഉപപ്ലവം സ്പർശിക്കാത്തവൻ. അവൻ ഭഗൻ—ദൈവസൗഭാഗ്യം വിതരുന്നവൻ; വിവസ്വാൻ ആദിത്യൻ—ദീപ്ത സൂര്യൻ; യോഗാചാര്യൻ, ബൃഹസ്പതി—മാർഗ്ഗദർശകമായ പവിത്ര ജ്ഞാനം.
Verse 95
उदारकीर्तिर् उद्योगी सद्योगी सदसन्मयः नक्षत्रमाली राकेशः साधिष्ठानः षडाश्रयः
അവൻ ഉദാരവും മഹത്വമുള്ള കീർത്തിയുള്ളവൻ; സദാ പ്രവർത്തനനിരതൻ; സിദ്ധയോഗി; സത്-അസത് ഇരട്ടത്തിലും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നവൻ. നക്ഷത്രമാലാധാരി; രാത്രിയുടെ നാഥൻ ചന്ദ്രസ്വരൂപൻ; അന്തർസ്ഥ അധിഷ്ഠാനത്തിൽ ദൃഢപ്രതിഷ്ഠിതൻ; ഷഡാശ്രയങ്ങളുടെ പരമാശ്രയം।
Verse 96
पवित्रपाणिः पापारिर् मणिपूरो मनोगतिः हृत्पुण्डरीकमासीनः शुक्लः शान्तो वृषाकपिः
അവൻ പവിത്രമാക്കുന്ന കൈകളുള്ളവൻ; പാപത്തിന്റെ ശത്രു; മണിപൂരചക്രത്തിൽ അധിഷ്ഠിതൻ; മനസ്സിനെക്കാൾ വേഗമുള്ള ഗതിയുള്ളവൻ. ഹൃദയപദ്മത്തിൽ ആസീനൻ; ശുദ്ധ ശ്വേത ദീപ്തിയുള്ളവൻ; പരമശാന്തൻ—വൃഷാകപി, ധർമ്മധാരക പ്രഭു; പശുവിനെ പാശബന്ധത്തിൽ നിന്ന് മോക്ഷത്തിലേക്ക് ഉണർത്തുന്നവൻ।
Verse 97
विष्णुर्ग्रहपतिः कृष्णः समर्थो ऽनर्थनाशनः अधर्मशत्रुरक्षय्यः पुरुहूतः पुरुष्टुतः
അവൻ വിഷ്ണുസ്വരൂപൻ; ഗ്രഹപതി; കൃഷ്ണവർണ്ണൻ; സർവ്വസമർത്ഥൻ; അനർത്ഥനാശകൻ. അധർമ്മത്തിന്റെ ശത്രു; അക്ഷയൻ; അനേകർ വിളിച്ചപേക്ഷിക്കുന്നവൻ; സർവ്വരും സ്തുതിക്കുന്നവൻ—അത്തരം പരമപതി; പശുവിന്റെ പാശബന്ധം ശിഥിലമാക്കുന്നവൻ।
Verse 98
ब्रह्मगर्भो बृहद्गर्भो धर्मधेनुर्धनागमः जगद्धितैषी सुगतः कुमारः कुशलागमः
അവൻ ബ്രഹ്മഗർഭൻ, വിശാല ജഗദ്ഗർഭൻ; ധർമ്മധേനു, ധനവും സദുപായങ്ങളും ഉദ്ഭവിക്കുന്ന മൂലം. ലോകഹിതൈഷി, സുഗതിദാതാവ്; നിത്യകുമാരസ്വരൂപൻ, ക്ഷേമപ്രദൻ, സത്യ ആത്മീയ മംഗളമാർഗങ്ങളുടെ പ്രകാശകൻ।
Verse 99
हिरण्यवर्णो ज्योतिष्मान् नानाभूतधरो ध्वनिः अरोगो नियमाध्यक्षो विश्वामित्रो द्विजोत्तमः
അവൻ ഹിരണ്യവർണ്ണൻ, ജ്യോതിഷ്മാൻ; നാനാവിധ ജീവസമൂഹങ്ങളെ ധരിച്ചു പോഷിക്കുന്നവൻ; ആദി ധ്വനിസ്വരൂപൻ. അരോഗൻ; നിയമങ്ങളുടെ അധ്യക്ഷൻ; വിശ്വാമിത്രാദി ഋഷികൾക്ക് അന്തർയാമിയായ മാർഗ്ഗദർശകൻ; ദ്വിജന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ।
Verse 100
बृहज्ज्योतिः सुधामा च महाज्योतिरनुत्तमः मातामहो मातरिश्वा नभस्वान् नागहारधृक्
അവൻ ബൃഹജ്ജ്യോതി, സുധാമയ ദീപ്തിയുടെ ധാമം; അനുത്തമ മഹാജ്യോതി. അവൻ ആദിമാതാമഹൻ, മാതരിശ്വൻ (അന്തര്പ്രാണൻ), നഭസ്വാൻ (മഹാവായു) എന്നും നാഗഹാരധാരി—ശിവൻ, പശുപതി, പശുവിന്റെ പാശബന്ധം അഴിക്കുന്നവൻ।
Verse 101
पुलस्त्यः पुलहो ऽगस्त्यो जातूकर्ण्यः पराशरः निरावरणधर्मज्ञो विरिञ्चो विष्टरश्रवाः
പുലസ്ത്യൻ, പുലഹൻ, അഗസ്ത്യൻ, ജാതൂകർണ്യൻ, പരാശരൻ; കൂടാതെ നിരാവരണ ധർമ്മജ്ഞൻ, വിരിഞ്ചൻ (ബ്രഹ്മാവ്) വിഷ്ടരശ്രവാ—ഇവർ ധർമ്മത്തെ തടസ്സമില്ലാതെ തിരിച്ചറിയുന്ന, പരമതത്ത്വത്തിന്റെ ചിഹ്നമായ ലിംഗമുള്ള പ്രഭു (പതി)യുടെ അനുഗാമികളായ പൂജ്യ ഋഷിമാർ।
Verse 102
आत्मभूर् अनिरुद्धो ऽत्रिज्ञानमूर्तिर् महायशाः लोकचूडामणिर्वीरः चण्डसत्यपराक्रमः
അവൻ ആത്മഭൂയും അനിരുദ്ധനും; അവന്റെ രൂപം ത്രിവിധ പരിധികളെ അതിക്രമിച്ച ജ്ഞാനമൂർത്തി. മഹായശസ്സോടെ, അവൻ ലോകങ്ങളുടെ ചൂടാമണി—വീരൻ, ചണ്ഡൻ, സത്യനിഷ്ഠ പരാക്രമസമ്പന്നൻ।
Verse 103
व्यालकल्पो महाकल्पो महावृक्षः कलाधरः अलंकरिष्णुस् त्वचलो रोचिष्णुर्विक्रमोत्तमः
അവൻ വ്യാലകൽപവും മഹാകൽപവും—കാലത്തിന്റെ മഹാമാനം. അവൻ മഹാവൃക്ഷം, കലാധരൻ—സകല കലകളും ശക്തികളും ധരിക്കുന്നവൻ. എല്ലാം അലങ്കരിച്ച് പവിത്രമാക്കുന്ന, അചല പരമതത്ത്വം; നിത്യദീപ്തൻ, വിക്രമോത്തമൻ—പശുവിന്റെ പാശങ്ങളെ അതിക്രമിക്കുന്ന പ്രഭു (പതി)।
Verse 104
आशुशब्दपतिर्वेगी प्लवनः शिखिसारथिः असंसृष्टो ऽतिथिः शक्रः प्रमाथी पापनाशनः
അവൻ ആശു-ശബ്ദപതി (മന്ത്രനാദത്തിന്റെ അധിപൻ), വേഗവാനും ശീഘ്രഗാമിയും; സംസാരസാഗരം കടത്തുന്നവൻ, ശിഖിസാരഥി (സ്കന്ദന്റെ സാരഥി). അസംസൃഷ്ടൻ, ഹൃദയങ്ങളിൽ നിത്യ അതിഥി; ശക്രസമ ശക്തൻ, പ്രമാഥി, പാപനാശകൻ—ശിവൻ, പശുപതി, പാശങ്ങളെ ശിഥിലമാക്കുന്നവൻ।
Verse 105
वसुश्रवाः कव्यवाहः प्रतप्तो विश्वभोजनः जर्यो जराधिशमनो लोहितश् च तनूनपात्
അവൻ വസുശ്രവാഃ, കവ്യവാഹൻ, അതിതേജസ്സോടെ ജ്വലിക്കുന്ന പ്രതപ്തൻ, സർവ്വജഗത്തെയും പോഷിപ്പിക്കുന്ന വിശ്വഭോജനൻ. അവൻ ജര്യൻ, ജരാ-ക്ഷയം ശമിപ്പിക്കുന്ന ജരാധിശമനൻ, അഗ്നിതേജസ്സുള്ള അരുണ ലോഹിതൻ, തന്റെ തന്നെ സ്വരൂപത്തിൽ നിന്നുയരുന്ന അഗ്നിരൂപ തനൂനപാത്।
Verse 106
पृषदश्वो नभोयोनिः सुप्रतीकस् तमिस्रहा निदाघस्तपनो मेघः पक्षः परपुरंजयः
അവൻ പൃഷദശ്വൻ—പുള്ളിക്കുതിരപോലെ വേഗവാൻ; നഭോയോനി—ആകാശത്തിന്റെ ഗർഭവും വിശാലതയുടെ മൂലവും; സുപ്രതീകൻ—ശുഭലക്ഷണസമ്പന്നൻ. അവൻ തമിസ്രഹാ—അന്ധകാരം നീക്കുന്നവൻ; നിദാഘ—വേനലിന്റെ ദാഹം; തപന—പ്രഖര സൂര്യൻ; മേഘ—മഴവഹിക്കുന്ന മേഘം; പക്ഷ—ജീവികളെ കടത്തുന്ന ചിറക്; പരപുരഞ്ജയ—ശത്രുദുർഗവിജയി, പാശങ്ങളെ ജയിക്കുന്ന പശുപതി ശിവൻ।
Verse 107
मुखानिलः सुनिष्पन्नः सुरभिः शिशिरात्मकः वसंतो माधवो ग्रीष्मो नभस्यो बीजवाहनः
അവൻ മുഖാനിലൻ—മുഖത്തിൽ നിന്ന് ഒഴുകുന്ന പ്രാണവായു; സുനിഷ്പന്നൻ—പൂർണ്ണമായി പ്രകടമായവൻ; സുരഭി—സുഗന്ധമയൻ; ശിശിരാത്മകൻ—ശീതളസ്വഭാവൻ. അവൻ തന്നെ വസന്തം, മാധവം, ഗ്രീഷ്മം, നഭസ്യം (മഴക്കാലം) കൂടാതെ ബീജവാഹനൻ—സകല ജീവികളിലും സൃഷ്ടിശക്തിയുടെ വിത്ത് വഹിക്കുന്നവൻ।
Verse 108
अङ्गिरा मुनिरात्रेयो विमलो विश्ववाहनः पावनः पुरुजिच्छक्रस् त्रिविद्यो नरवाहनः
അവൻ അങ്ഗിരാ, മുനി, ആത്രേയൻ, വിമലൻ—മലിനതയില്ലാത്തവൻ; വിശ്വവാഹനൻ—സകല വിശ്വവും ധരിക്കുന്നവൻ. അവൻ പാവനൻ—ശുദ്ധീകരകൻ; പുരുജിത്—അനേകരെ ജയിച്ചവൻ; ശക്രൻ—ഇന്ദ്രസമ ശക്തിയുള്ളവൻ; ത്രിവിദ്യൻ—ത്രിവേദജ്ഞൻ; നരവാഹനൻ—മനുഷ്യരെ ധരിക്കുന്ന പതി ശിവൻ, പാശബന്ധത്തിൽ നിന്ന് പശുജീവങ്ങളെ ഉയർത്തുന്നവൻ।
Verse 109
मनो बुद्धिरहङ्कारः क्षेत्रज्ञः क्षेत्रपालकः तेजोनिधिर् ज्ञाननिधिर् विपाको विघ्नकारकः
അവൻ മനസ്സ്, ബുദ്ധി, അഹങ്കാരം. അവൻ ക്ഷേത്രജ്ഞൻ—ദേഹക്ഷേത്രത്തിന്റെ ജ്ഞാതാവ്; കൂടാതെ ക്ഷേത്രപാലകൻ—ദേഹാവസ്ഥയെ ഭരിച്ച് കാക്കുന്ന അധിപതി. അവൻ തേജോനിധി—ദിവ്യതേജസ്സിന്റെ നിധി; ജ്ഞാനനിധി—മോക്ഷദായക ജ്ഞാനത്തിന്റെ ഭണ്ഡാരം. അവൻ കർമഫലത്തിന്റെ വിപാകം; കൂടാതെ വിഘ്നകാരകൻ—വിഘ്നങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ച് പാശബന്ധിത പശുജീവനെ നിയന്ത്രിച്ച് പതിയിലേക്കു തിരിക്കുന്നവൻ।
Verse 110
अधरो ऽनुत्तरो ज्ञेयो ज्येष्ठो निःश्रेयसालयः शैलो नगस्तनुर्देहो दानवारिररिन्दमः
അവൻ അധരനായിട്ടും അനുത്തരൻ, പരമമായി ജ്ഞേയൻ; ജ്യേഷ്ഠൻ, നിശ്ശ്രേയസിന്റെ ആലയം. അവൻ തന്നേ ശൈലം, പർവ്വതാധിപൻ; ദേഹവും ദേഹധാരിയും; ദാനവവൈരി, ശത്രുദമകൻ.
Verse 111
चारुधीर् जनकश्चारुविशल्यो लोकशल्यकृत् चतुर्वेदश्चतुर्भावश् चतुरश्चतुरप्रियः
അവൻ ശുഭവും ദീപ്തവുമായ ബുദ്ധിയുള്ളവൻ, ലോകജനകൻ; സുന്ദര വൈദ്യൻ, വേദന ഹരിക്കുന്നവൻ; ലോകങ്ങളുടെ ദുഃഖമുള് പിഴുതെറിയുന്നവൻ. അവൻ തന്നേ ചതുര്വേദസ്വരൂപൻ, ചതുര്ഭാവസ്വരൂപൻ; പരമ ചതുരൻ, പവിത്ര ചതുഷ്ടയപ്രിയൻ.
Verse 112
आम्नायो ऽथ समाम्नायस् तीर्थदेवशिवालयः बहुरूपो महारूपः सर्वरूपश् चराचरः
അവൻ ആമ്നായം—പ്രകട ശ്രുതി പരമ്പര—അതിന്റെ സമ്യക് സമാമ്നായവും; തീർത്ഥദേവനും ശിവാലയവും തന്നേ. ബഹുരൂപൻ, മഹാരൂപൻ; സർവ്വരൂപമായി—ചരവും അചരവും ആയ ജഗത്തായി—വിരാജിക്കുന്നു.
Verse 113
न्यायनिर्वाहको न्यायो न्यायगम्यो निरञ्जनः सहस्रमूर्धा देवेन्द्रः सर्वशस्त्रप्रभञ्जनः
അവൻ ന്യായം നടപ്പാക്കുന്നവനും ന്യായതത്ത്വം തന്നെയും; ധർമ്മത്തിലൂടെ പ്രാപ്യൻ, നിരഞ്ജനൻ. സഹസ്രമൂർത്ത്ധൻ, ദേവേന്ദ്രൻ; സർവ്വശസ്ത്രങ്ങളുടെ ബലം തകർക്കുന്നവൻ.
Verse 114
मुण्डो विरूपो विकृतो दण्डी दान्तो गुणोत्तमः पिङ्गलाक्षो ऽथ हर्यक्षो नीलग्रीवो निरामयः
അവൻ മുണ്ഡധാരി, വിരൂപൻ, വികൃതൻ—ലൗകിക രൂപങ്ങളെ അതിക്രമിച്ചവൻ; ദണ്ഡധാരി, ദാന്തൻ, ഗുണോത്തമൻ. അവന്റെ കണ്ണുകൾ പിംഗളം, പിന്നെ ഹര്യക്ഷം; കണ്ഠം നീലം, അവൻ നിരാമയൻ—രോഗഹരൻ, നിർമ്മല പ്രഭു.
Verse 115
सहस्रबाहुः सर्वेशः शरण्यः सर्वलोकभृत् पद्मासनः परं ज्योतिः परावरं परं फलम्
അവൻ സഹസ്രബാഹു, സർവേശ്വരൻ, ശരണ്യൻ, സർവലോകങ്ങളെ ധരിക്കുന്നവൻ. പദ്മാസനത്തിൽ വിരാജിക്കുന്ന അവൻ പരമജ്യോതി—പരവും അപരവും അതീതൻ—ബന്ധിത ജീവന് പരമഫലം, മോക്ഷം തന്നേ.
Verse 116
पद्मगर्भो महागर्भो विश्वगर्भो विचक्षणः परावरज्ञो बीजेशः सुमुखः सुमहास्वनः
അവൻ പദ്മഗർഭൻ, മഹാഗർഭൻ, വിശ്വഗർഭൻ, അതിവിചക്ഷണൻ. പര-അപര തത്ത്വങ്ങളെ അറിയുന്നവൻ, ബീജേശ്വരൻ, ശുഭമുഖൻ, അതിമഹത്തായ പവിത്ര നാദത്തോടെ മുഴങ്ങുന്നവൻ.
Verse 117
देवासुरगुरुर्देवो देवासुरनमस्कृतः देवासुरमहामात्रो देवासुरमहाश्रयः
അവൻ ദേവൻ—ദേവന്മാരുടെയും അസുരന്മാരുടെയും ഗുരു; ദേവാസുരന്മാർ നമസ്കരിക്കുന്നവൻ. ദേവാസുരർക്കു മഹാമാത്രസ്വരൂപമായ മഹാശക്തിയും അവരുടെ പരമാശ്രയവും അവൻ തന്നേ.
Verse 118
देवादिदेवो देवर्षिदेवासुरवरप्रदः देवासुरेश्वरो दिव्यो देवासुरमहेश्वरः
അവൻ ദേവാദിദേവൻ, ദേവർഷി, ദേവ-അസുരർക്കു വരം നല്കുന്നവൻ. അവൻ ദേവാസുരേശ്വരൻ—ദിവ്യനും ദീപ്തനും—ദേവാസുര മഹേശ്വരൻ; പതിസ്വരൂപനായി ധർമ്മാനുസാരം പശുക്കളെ ബന്ധിക്കുകയും അനുഗ്രഹത്തോടെ മോചിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
Verse 119
सर्वदेवमयो ऽचिन्त्यो देवतात्मात्मसंभवः ईड्यो ऽनीशः सुरव्याघ्रो देवसिंहो दिवाकरः
അവൻ സർവദേവമയൻ, മനസ്സാൽ ചിന്തിക്കാനാകാത്ത അചിന്ത്യൻ. അവൻ ദേവതകളുടെ ആത്മാവും അന്തരാത്മസ്വരൂപത്തിൽ സ്വയംഭൂവുമാണ്. അവൻ സ്തുത്യൻ—ആർക്കും അധീനനല്ല—സുരവ്യാഘ്രൻ, ദേവസിംഹൻ, സൂര്യനെപ്പോലെ ദീപ്തനായ ദിവാകരൻ.
Verse 120
विबुधाग्रवरश्रेष्ठः सर्वदेवोत्तमोत्तमः शिवज्ञानरतः श्रीमान् शिखिश्रीपर्वतप्रियः
അവൻ ദേവശ്രേഷ്ഠന്മാരിലും അഗ്രശ്രേഷ്ഠൻ, സർവ്വദേവന്മാരിലും പരമോത്തമൻ. ശിവതത്ത്വജ്ഞാനത്തിൽ നിരതനായ, ശ്രീസമ്പന്നനും ദീപ്തിമാനുമായ പ്രഭു ശിഖീ-ശ്രീപർവതത്തിന് പ്രിയൻ.
Verse 121
जयस्तंभो विशिष्टम्भो नरसिंहनिपातनः ब्रह्मचारी लोकचारी धर्मचारी धनाधिपः
അവൻ ജയസ്തംഭം, വിശിഷ്ടമായ ആധാരം, അനുപമമായ ആശ്രയം. നരസിംഹനെ നിപാതപ്പെടുത്തിയവൻ, ബ്രഹ്മചാരി തപസ്വി, ലോകങ്ങളിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നവൻ, ധർമ്മമാർഗചാരി, ധനാധിപൻ.
Verse 122
नन्दी नन्दीश्वरो नग्नो नग्नव्रतधरः शुचिः लिङ्गाध्यक्षः सुराध्यक्षो युगाध्यक्षो युगावहः
അവൻ നന്ദി, നന്ദീശ്വരൻ; നഗ്ന തപസ്വി, നഗ്നവ്രതധാരി, പരമ ശുചി. അവൻ ലിംഗാധ്യക്ഷൻ, സുരാധ്യക്ഷൻ, യുഗാധ്യക്ഷൻ, യുഗപ്രവാഹം പ്രകടിപ്പിക്കുന്നവൻ.
Verse 123
स्ववशः सवशः स्वर्गः स्वरः स्वरमयस्वनः बीजाध्यक्षो बीजकर्ता धनकृद् धर्मवर्धनः
അവൻ സ്വവശൻ; എല്ലാം വശപ്പെടുത്തുന്നവൻ. അവൻ തന്നെയാണ് സ്വർഗ്ഗം, അവൻ തന്നെയാണ് ആദി സ്വരം, എല്ലാ സ്വരങ്ങളാലും നെയ്ത നാദം. അവൻ ബീജാധ്യക്ഷനും ബീജകർത്താവും; ധനം നൽകുന്നവനും ധർമ്മം വർധിപ്പിക്കുന്നവനും.
Verse 124
दंभो ऽदम्भो महादंभः सर्वभूतमहेश्वरः श्मशाननिलयस्तिष्यः सेतुरप्रतिमाकृतिः
അവൻ ദംഭവും അദംഭവും; അവൻ തന്നെയാണ് മഹാദംഭം. അവൻ സർവ്വഭൂതങ്ങളുടെ മഹേശ്വരൻ. അവൻ ശ്മശാനനിവാസി, തിഷ്യസ്വരൂപൻ, കൂടാതെ സേതു—അപ്രതിമമായ രൂപമുള്ളവൻ.
Verse 125
लोकोत्तरस्फुटालोकस् त्र्यंबको नागभूषणः अन्धकारिर्मखद्वेषी विष्णुकन्धरपातनः
അവൻ ലോകോത്തരൻ, സ്ഫുടമായ പരമപ്രകാശസ്വരൂപൻ; ത്ര്യംബകൻ, നാഗഭൂഷണൻ. അന്ധകസംഹാരകൻ, ദംഭയുക്ത യജ്ഞാഭിമാനത്തിന്റെ വൈരി, വിഷ്ണുവിന്റെ കണ്ഠവും നമിപ്പിച്ചവൻ.
Verse 126
वीतदोषो ऽक्षयगुणो दक्षारिः पूषदन्तहृत् धूर्जटिः खण्डपरशुः सकलो निष्कलो ऽनघः
അവൻ ദോഷരഹിതൻ, അക്ഷയഗുണസമ്പന്നൻ; ദക്ഷവൈരി, പൂഷന്റെ പല്ലുകൾ പിഴുതവൻ. ധൂർജടി, ഖണ്ഡപരശുധാരി; സകലനും നിഷ്കലനും ആയ അനഘപതി—പശുവിനെ പാശബന്ധത്തിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിക്കുന്നവൻ.
Verse 127
आधारः सकलाधारः पाण्डुराभो मृडो नटः पूर्णः पूरयिता पुण्यः सुकुमारः सुलोचनः
അവൻ ആധാരം, സകലത്തിന്റെയും ആധാരഭൂതൻ. പാണ്ഡുരപ്രഭയിൽ ദീപ്തനായ മൃഡൻ—കരുണാമയൻ, നടൻ—ജഗന്നർത്തകൻ. അവൻ പൂർണ്ണൻ, പൂർണ്ണത നൽകുന്നവൻ; പുണ്യസ്വരൂപൻ, സുകുമാരൻ, സുലോചനൻ.
Verse 128
सामगेयः प्रियकरः पुण्यकीर्तिरनामयः मनोजवस्तीर्थकरो जटिलो जीवितेश्वरः
അവൻ സാമഗാനങ്ങളാൽ സ്തുതിക്കപ്പെടുന്നവൻ, പ്രിയവും മംഗളവും നൽകുന്നവൻ; പുണ്യകീർത്തിയുള്ളവൻ, അനാമയൻ. മനോജവൻ, തീർത്ഥപ്രവർത്തകൻ; ജടിലൻ, ജീവിതേശ്വരൻ—ശിവപതി, പശുവിന്റെ പാശങ്ങൾ ശിഥിലമാക്കുന്നവൻ.
Verse 129
जीवितान्तकरो नित्यो वसुरेता वसुप्रियः सद्गतिः सत्कृतिः सक्तः कालकण्ठः कलाधरः
അവൻ ജീവിതാന്തകരൻ, നിത്യൻ; വസുരേതാ—സമൃദ്ധിതത്ത്വമയ ബീജധാരി, വസുക്കൾക്ക് പ്രിയൻ. അവൻ സദ്ഗതി, സത്കൃതിദാതാവ്, സദാ സക്തൻ; കാലകണ്ഠൻ, കലാധരൻ.
Verse 130
मानी मान्यो महाकालः सद्भूतिः सत्परायणः चन्द्रसंजीवनः शास्ता लोकगूढो ऽमराधिपः
അവൻ ആത്മസംയമനമുള്ളവനും സർവ്വമാന്യനുമാണ്; മഹാകാലൻ—കാലസ്വരൂപൻ തന്നേ. അവൻ സദ്ഭൂതിയും സജ്ജനരുടെ പരമാശ്രയവും. ചന്ദ്രനെ സംജീവിപ്പിക്കുന്നവൻ, ശാസ്താ-നിയന്താവ്, ലോകങ്ങളിൽ ഗൂഢമായി വസിക്കുന്നവൻ, അമരദേവാധിപൻ.
Verse 131
लोकबन्धुर्लोकनाथः कृतज्ञः कृतिभूषणः अनपाय्यक्षरः कान्तः सर्वशास्त्रभृतां वरः
അവൻ ലോകങ്ങളുടെ ബന്ധുവും ലോകനാഥനും; കൃതജ്ഞനും കൃതിസമ്പന്നരുടെ ഭൂഷണവും. അവൻ ഒരിക്കലും അകന്നുപോകാത്ത അവ്യയ അക്ഷരസ്വരൂപൻ; പ്രിയൻ, സർവ്വശാസ്ത്രധാരികളിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ.
Verse 132
तेजोमयो द्युतिधरो लोकमायो ऽग्रणीर् अणुः शुचिस्मितः प्रसन्नात्मा दुर्जयो दुरतिक्रमः
അവൻ തേജോമയൻ, ദ്യുതിയെ ധരിക്കുന്നവൻ; ലോകമായയാൽ അഗ്രണിയായി നിന്നു എല്ലാം നയിക്കുന്നവൻ. അവൻ അണുവിലും സൂക്ഷ്മൻ; അവന്റെ പുഞ്ചിരി ശുദ്ധവും മംഗളവും, അവന്റെ അന്തഃസ്വഭാവം പ്രസന്നം. അവൻ അജേയൻ, അതിക്രമിക്കാനാകാത്തവൻ—പാശാതീത പതി.
Verse 133
ज्योतिर्मयो निराकारो जगन्नाथो जलेश्वरः तुम्बवीणी महाकायो विशोकः शोकनाशनः
അവൻ ജ്യോതിര്മയൻ, നിരാകാരൻ, നിരുപാധികൻ; ജഗന്നാഥനും ജലേശ്വരനും. തുംബാ-വീണ ധരിക്കുന്നവൻ, മഹാകായ വിശ്വരൂപൻ; അവൻ വിഷോകൻ, ബന്ധിത ജീവികളുടെ ശോകം നശിപ്പിക്കുന്നവൻ.
Verse 134
त्रिलोकात्मा त्रिलोकेशः शुद्धः शुद्धी रथाक्षजः अव्यक्तलक्षणो व्यक्तो व्यक्ताव्यक्तो विशांपतिः
അവൻ ത്രിലോകങ്ങളുടെ ആത്മാവും ത്രിലോകേശ്വരനും; ശുദ്ധനും ശുദ്ധീകരകനും. അവൻ രഥാക്ഷജൻ—രഥത്തിന്റെ അച്ചുപോലെ അചലൻ. അവ്യക്തലക്ഷണങ്ങളാൽ ചിഹ്നിതനായിട്ടും അവൻ വ്യക്തൻ; വ്യക്ത-അവ്യക്ത ഇരുവരൂപവും, സർവ്വജനങ്ങളുടെ അധിപൻ.
Verse 135
वरशीलो वरतुलो मानो मानधनो मयः ब्रह्मा विष्णुः प्रजापालो हंसो हंसगतिर्यमः
അവൻ ഉത്തമശീലനും സമ്യക് സമതുലിതനും; അവൻ തന്നെയാണ് മാനം, മാന്യരുടെ യഥാർത്ഥ ധനം. എല്ലാം അളന്ന് പ്രകടമാക്കുന്ന അത്ഭുതമായ മായാശക്തി അവൻ തന്നെ. അവൻ ബ്രഹ്മാവും വിഷ്ണുവും, പ്രജാപാലകൻ; അവൻ ഹംസം (പരമശുദ്ധ ആത്മാവ്), ഹംസഗതി, യമൻ—ധർമ്മനിയന്താവ്.
Verse 136
वेधा धाता विधाता च अत्ता हर्ता चतुर्मुखः कैलासशिखरावासी सर्वावासी सतां गतिः
അവൻ വേധാ, ധാതാ, വിധാതാ; അവൻ അത്താ (ഭോക്താവ്)യും ഹർത്താ (സംഹർത്താവ്)യും; ചതുര്മുഖനും അവൻ തന്നെ. അവൻ കൈലാസശിഖരത്തിൽ വസിക്കുന്നു, എങ്കിലും സർവ്വരിലും വസിക്കുന്നു; സത്ജനങ്ങളുടെ ശരണം, പരമഗതി അവൻ തന്നെ.
Verse 137
हिरण्यगर्भो हरिणः पुरुषः पूर्वजः पिता भूतालयो भूतपतिर् भूतिदो भुवनेश्वरः
അവൻ ഹിരണ്യഗർഭൻ—സൃഷ്ടിയുടെ സ്വർണ്ണഗർഭമൂലം; ഹരിണൻ—ദീപ്തിമാനും ഗമനശീലനും; പരമപുരുഷൻ. അവൻ ആദിജൻ, പിതാവ്. അവൻ സർവ്വഭൂതങ്ങളുടെ ആലയം, ഭൂതപതി, സമൃദ്ധിദാതാവ്, ഭുവനേശ്വരൻ.
Verse 138
संयोगी योगविद्ब्रह्म ब्रह्मण्यो ब्राह्मणप्रियः देवप्रियो देवनाथो देवज्ञो देवचिन्तकः
അവൻ സംയോഗി—യോഗാധിപൻ, യോഗവിദ്, സ്വയം ബ്രഹ്മം. അവൻ ബ്രഹ്മണ്യൻ—ധർമ്മവേദരക്ഷകൻ, ബ്രാഹ്മണപ്രിയൻ. അവൻ ദേവപ്രിയൻ, ദേവനാഥൻ, ദേവജ്ഞൻ, ദേവന്മാർ നിത്യധ്യാനിക്കുന്നവൻ.
Verse 139
विषमाक्षः कलाध्यक्षो वृषाङ्को वृषवर्धनः निर्मदो निरहङ्कारो निर्मोहो निरुपद्रवः
അവൻ വിഷമാക്ഷൻ—അസമ ദൃഷ്ടിയുള്ള പ്രഭു, സർവ്വകലകളുടെയും അധിപൻ. വൃഷാങ്കധാരിയായി അവൻ ധർമ്മത്തെ (വൃഷത്തെ) വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നു. അവൻ ഗർവ്വരഹിതൻ, അഹങ്കാരരഹിതൻ, മോഹരഹിതൻ, പൂർണ്ണ നിർഉപദ്രവൻ.
Verse 140
दर्पहा दर्पितो दृप्तः सर्वर्तुपरिवर्तकः सप्तजिह्वः सहस्रार्चिः स्निग्धः प्रकृतिदक्षिणः
അവൻ അഹങ്കാരനാശകൻ; എന്നാൽ ഭക്തർക്കു മാനവും മഹിമയും നല്കുന്നവനായി പ്രത്യക്ഷമാകുന്നു. സർവ്വ ഋതുചക്രവും തിരിക്കുന്ന ദീപ്തിമാൻ പ്രഭു. അവൻ സപ്തജിഹ്വ അഗ്നിയും സഹസ്രാർചി ജ്യോതിയും; കൃപയിൽ സ്നിഗ്ധനും ശമനകരനും, പ്രകൃതിയിൽ ദക്ഷൻ—പശു (ബന്ധിത ജീവൻ) മോക്ഷത്തിനായി പ്രകൃതിയെ നൈപുണ്യത്തോടെ നയിക്കുന്നവൻ।
Verse 141
भूतभव्यभवन्नाथः प्रभवो भ्रान्तिनाशनः अर्थो ऽनर्थो महाकोशः परकार्यैकपण्डितः
അവൻ ഭൂത‑ഭവ്യ‑ഭവന്നാഥൻ; ആദിസ്രോതസ്സായ പ്രഭവൻ, ഭ്രാന്തി നശിപ്പിക്കുന്നവൻ. അവൻ അർത്ഥവും, അർത്ഥമില്ലെന്നു തോന്നുന്നതും; മഹാകോഷം—സകല ശക്തി‑ജ്ഞാനങ്ങളുടെ മഹാനിധി; പരഹിതം സാധിപ്പിക്കുന്നതിൽ പരമ പണ്ഡിതൻ।
Verse 142
निष्कण्टकः कृतानन्दो निर्व्याजो व्याजमर्दनः सत्त्ववान् सात्त्विकः सत्यकीर्तिस्तम्भकृतागमः
അവൻ നിഷ്കണ്ടകൻ—എല്ലാ വിഘ്നങ്ങളും നീക്കുന്നവൻ; സിദ്ധാനന്ദദാതാവ്. അവൻ നിർവ്യാജൻ, വഞ്ചനരഹിതൻ, കപടതയെ മർദിക്കുന്നവൻ. അവൻ സത്ത്വസമ്പന്നൻ, സാത്ത്വികസ്വരൂപൻ, സത്യകീർത്തിയുള്ളവൻ; സ്തംഭരൂപ ലിംഗത്തിലൂടെ ആഗമങ്ങളെ വെളിപ്പെടുത്തുന്നവൻ—അതിലൂടെ ശൈവസിദ്ധാന്തമാർഗം സ്ഥാപിതമാകുന്നു।
Verse 143
अकंपितो गुणग्राही नैकात्मा नैककर्मकृत् सुप्रीतः सुमुखः सूक्ष्मः सुकरो दक्षिणो ऽनलः
അവൻ അകമ്പിതൻ, അചലൻ; ഗുണഗ്രാഹി—സദ്ഗുണങ്ങളെ വിവേകത്തോടെ സ്വീകരിക്കുന്നവൻ. അവൻ ഒരൊറ്റ രൂപത്തിൽ പരിമിതനല്ല, ഒരൊറ്റ കർമത്തിൽ ബന്ധിതനല്ല. അവൻ സദാ സുപ്രീതൻ, സുമുഖൻ, കരുണാമയൻ. അവൻ അതിസൂക്ഷ്മൻ, എങ്കിലും ഭക്തർക്കു സുകരൻ—സുലഭൻ; അവൻ ദക്ഷിണൻ, മംഗളകരൻ, അന്തരാഗ്നിരൂപ അനലൻ—മലവും പാശബന്ധവും ദഹിപ്പിക്കുന്നവൻ।
Verse 144
स्कन्धः स्कन्धधरो धुर्यः प्रकटः प्रीतिवर्धनः अपराजितः सर्वसहो विदग्धः सर्ववाहनः
അവൻ സ്കന്ധം—ആധാരസ്തംഭം; സ്കന്ധധരൻ, ധുര്യൻ—ജഗത്തിന്റെ ഭാരം വഹിക്കുന്ന അഗ്രഗണ്യൻ. അവൻ പ്രകടൻ, സ്വയംപ്രകാശൻ, ഭക്തിയുടെ ആനന്ദം വർധിപ്പിക്കുന്നവൻ. അവൻ അപരാജിതൻ, സർവ്വസഹൻ—എല്ലാം സഹിക്കുന്നവൻ; വിദഗ്ധൻ—പരമ വിവേകി, സർവ്വവാഹനൻ—സകല വാഹന/ഉപായങ്ങളുടെ ധാരക‑നിയന്താവ്, ജീവികളെ ബന്ധനത്തിൽ നിന്ന് മോക്ഷപഥത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നവൻ।
Verse 145
अधृतः स्वधृतः साध्यः पूर्वमूर्तिर्यशोधरः वराहशृङ्गधृग् वायुर् बलवान् एकनायकः
അവൻ അധൃതൻ (ആശ്രയമില്ലാത്തവൻ) എങ്കിലും സ്വധൃതൻ; സാധ്യലക്ഷ്യവും ആദിമൂർത്തിയും. യശോധരൻ, വരാഹശൃംഗധാരി, പ്രാണവായുസ്വരൂപൻ, ബലവാൻ, ഏകനായകേശ്വരൻ.
Verse 146
श्रुतिप्रकाशः श्रुतिमान् एकबन्धुर् अनेकधृक् श्रीवल्लभशिवारम्भः शान्तभद्रः समञ्जसः
അവൻ ശ്രുതിയുടെ പ്രകാശവും ശ്രുതിജ്ഞനും; എല്ലാവർക്കും ഏകബന്ധു, അനേകരൂപധാരി. ശ്രീയുടെ പ്രിയൻ, ശിവമംഗളത്തിന്റെ ആരംഭകൻ; ശാന്തഭദ്രൻ, സമഞ്ജസൻ (സമതുലിതൻ).
Verse 147
भूशयो भूतिकृद्भूतिर् भूषणो भूतवाहनः अकायो भक्तकायस्थः कालज्ञानी कलावपुः
അവൻ ഭൂമിയുടെ അധാരമായി ശയിക്കുന്നവൻ; മംഗളൈശ്വര്യത്തിന്റെ ദാതാവും സ്വയം ഭൂതിയും. ലോകങ്ങളുടെ ഭൂഷണം, സകലഭൂതങ്ങളുടെ വാഹക-നായകൻ. പരമത്തിൽ അകായൻ, എങ്കിലും ഭക്തന്റെ കായത്തിൽ വസിക്കുന്നവൻ; കാലജ്ഞൻ, കലാമയവപുസ്.
Verse 148
सत्यव्रतमहात्यागी निष्ठाशान्तिपरायणः परार्थवृत्तिर् वरदो विविक्तः श्रुतिसागरः
അവൻ സത്യവ്രത മഹാത്യാഗി; നിഷ്ഠാവാൻ, ശാന്തിയിൽ പരായണൻ. പരഹിതവൃത്തിയുള്ളവൻ, വരദൻ, നിത്യവും വിവിക്തൻ; ശ്രുതിസാഗരം (വേദജ്ഞാനസമുദ്രം).
Verse 149
अनिर्विण्णो गुणग्राही कलङ्काङ्कः कलङ्कहा स्वभावरुद्रो मध्यस्थः शत्रुघ्नो मध्यनाशकः
അവൻ ഒരിക്കലും നിരാശനല്ല; ഗുണങ്ങളുടെ സത്യത്തെ ഗ്രഹിക്കുന്നവൻ. പാവനചിഹ്നധാരി എങ്കിലും കലങ്കഹരൻ. സ്വഭാവത്തിൽ രുദ്രൻ; മധ്യസ്ഥ സാക്ഷിയായി ശത്രുഘ്നൻ, ബന്ധനരൂപ ‘മധ്യ’ത്തെ നശിപ്പിക്കുന്നവൻ.
Verse 150
शिखण्डी कवची शूली चण्डी मुण्डी च कुण्डली मेखली कवची खड्गी मायी संसारसारथिः
അവൾ ശിഖണ്ഡം ധരിച്ച് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടവൾ, കവചധാരിണി, ശൂലധാരിണി; ചണ്ഡീ, മുണ്ഡമാലാധാരിണി, കുണ്ഡലിനി. മേഖലാബദ്ധ, കവചരക്ഷിത, ഖഡ്ഗധാരിണി, മായാശക്തിസ്വരൂപിണി—സംസാരഗതിയുടെ സാരഥി അവളേ।
Verse 151
अमृत्युः सर्वदृक् सिंहस् तेजोराशिर् महामणिः असंख्येयो ऽप्रमेयात्मा वीर्यवान् कार्यकोविदः
അവൻ അമൃത്യു, സർവദർശി, ജീവികളിൽ സിംഹസമൻ; ദിവ്യ തേജസ്സിന്റെ രാശി, മഹാമണി. അവൻ അസംഖ്യേയൻ, അപ്രമേയ ആത്മസ്വരൂപൻ; വീര്യവാൻ, എല്ലാ കാര്യസാധനത്തിലും നിപുണൻ।
Verse 152
वेद्यो वेदार्थविद्गोप्ता सर्वाचारो मुनीश्वरः अनुत्तमो दुराधर्षो मधुरः प्रियदर्शनः
അവൻ വേദങ്ങളാൽ അറിയപ്പെടേണ്ടവൻ, വേദാർത്ഥവിദ്യും രക്ഷകനും. അവൻ സർവ സദാചാരത്തിന്റെ സ്വരൂപം, മുനീശ്വരൻ—അനുത്തമൻ, ദുരാധർഷൻ, സ്വഭാവത്തിൽ മധുരൻ, പ്രിയദർശനൻ।
Verse 153
सुरेशः शरणं सर्वः शब्दब्रह्म सतां गतिः कालभक्षः कलङ्कारिः कङ्कणीकृतवासुकिः
അവൻ സുരേശൻ, എല്ലാവർക്കും ശരണം, സർവവ്യാപി; ശബ്ദബ്രഹ്മം, സത്സംഗികളുടെ പരമഗതി. അവൻ കാലഭക്ഷൻ, കലങ്കധാരി (പവിത്രചിഹ്നധാരി), വാസുകിയെ കങ്കണമായി ധരിച്ചവൻ।
Verse 154
महेष्वासो महीभर्ता निष्कलङ्को विशृङ्खलः द्युमणिस् तरणिर् धन्यः सिद्धिदः सिद्धिसाधनः
അവൻ മഹേഷ്വാസൻ, ഭൂമിയെ ധരിക്കുന്ന ഭർത്താവ്. അവൻ നിഷ്കലങ്കൻ, വിശൃംഖലൻ (ബന്ധനരഹിതൻ); ദ്യുമണി, തരണി (സൂര്യൻ) പോലെ പ്രകാശിക്കുന്നവൻ. അവൻ ധന്യൻ, സിദ്ധിദാതാവ്, സിദ്ധിസാധനസ്വരൂപൻ।
Verse 155
निवृत्तः संवृतः शिल्पो व्यूढोरस्को महाभुजः एकज्योतिर् निरातङ्को नरो नारायणप्रियः
അവൻ നിവൃത്തൻ, സ്വയം-സംവൃതനും ആവൃതനുമായ പ്രഭു; പവിത്ര ശിൽപവിദ്യകളുടെ അധിപൻ, വിശാലവക്ഷസും മഹാബാഹുവും. അവൻ ഏകമാത്ര അഖണ്ഡജ്യോതി, നിരാതങ്കൻ; നാരായണനു പ്രിയനായ ദിവ്യപുരുഷൻ.
Verse 156
निर्लेपो निष्प्रपञ्चात्मा निर्व्यग्रो व्यग्रनाशनः स्तव्यस्तवप्रियः स्तोता व्यासमूर्तिरनाकुलः
അവൻ നിർലേപൻ, നിഷ്പ്രപഞ്ചാത്മാവ്; സ്വയം നിർവ്യഗ്രൻ, എന്നാൽ വ്യഗ്രത നശിപ്പിക്കുന്നവൻ. അവൻ സ്തുത്യൻ, സ്തോത്രപ്രിയൻ; സ്വയം സ്തോതാവും; വ്യാസമൂർത്തി ധരിക്കുന്നവൻ, അനാകുലനും ശാന്തനും ആയ പ്രഭു.
Verse 157
निरवद्यपदोपायो विद्याराशिरविक्रमः प्रशान्तबुद्धिरक्षुद्रः क्षुद्रहा नित्यसुन्दरः
അവൻ പരമപദത്തിലേക്കെത്തിക്കുന്ന നിർവദ്യ ഉപായം; വിദ്യയുടെ മഹാരാശി, അചഞ്ചല വിക്രമൻ. അവന്റെ ബുദ്ധി പൂർണ്ണമായി പ്രശാന്തം; അവൻ ക്ഷുദ്രനല്ല, ക്ഷുദ്രത നശിപ്പിക്കുന്നവൻ. അവൻ നിത്യസുന്ദരൻ.
Verse 158
धैर्याग्र्यधुर्यो धात्रीशः शाकल्यः शर्वरीपतिः परमार्थगुरुर् दृष्टिर् गुरुर् आश्रितवत्सलः
അവൻ ധൈര്യത്തിൽ അഗ്രഗണ്യൻ, ഭാരവഹനത്തിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ; ധാത്രീശൻ (ധാരണശക്തിയുടെ അധിപൻ). അവൻ സമ്പൂർണ്ണൻ, രാത്രിയുടെ പതി; പരമാർത്ഥഗുരു, സ്വയം ദൃഷ്ടി (സമ്യക് ബോധം). അവൻ ഗുരുവും ശരണാഗതരോടു വാത്സല്യമുള്ള രക്ഷകനുമാണ്.
Verse 159
रसो रसज्ञः सर्वज्ञः सर्वसत्त्वावलंबनः सूत उवाच एवं नाम्नां सहस्रेण तुष्टाव वृषभध्वजम्
അവൻ രസം, രസജ്ഞൻ; സർവ്വജ്ഞൻ, സർവ്വസത്ത്വങ്ങളുടെ ആശ്രയം. സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ സഹസ്രനാമങ്ങളാൽ അവൻ വൃഷഭധ്വജൻ (ശിവൻ)നെ സ്തുതിച്ചു.
Verse 160
स्नापयामास च विभुः पूजयामास पङ्कजैः परीक्षार्थं हरेः पूजाकमलेषु महेश्वरः
പരീക്ഷാർത്ഥം സർവ്വവ്യാപിയായ മഹേശ്വരൻ (പവിത്ര ലിംഗം/വസ്തുവിനെ) സ്നാപനം ചെയ്യിച്ച്, താമരകളാൽ പൂജ ചെയ്തു—ഹരിയുടെ പൂജയ്ക്കായി വേർതിരിച്ചിരുന്ന അതേ താമരകളെ പൂജാതാമരകളാക്കി।
Verse 161
गोपयामास कमलं तदैकं भुवनेश्वरः हृतपुष्पो हरिस्तत्र किमिदं त्वभ्यचिन्तयत्
അപ്പോൾ ഭുവനേശ്വരൻ ആ ഒരേയൊരു താമര മറച്ചു. അവിടെ പുഷ്പാർപ്പണം നഷ്ടപ്പെട്ട ഹരി—“ഇത് എന്താണ്?” എന്ന് ചിന്തിച്ചു.
Verse 162
ज्ञात्वा स्वनेत्रमुद्धृत्य सर्वसत्त्वावलम्बनम् पूजयामास भावेन नाम्ना तेन जगद्गुरुम्
തത്ത്വം അറിഞ്ഞ്, സ്വന്തം കണ്ണ് എടുത്ത് അർപ്പണമായി സമർപ്പിച്ച്, സർവ്വജീവികളുടെ ആശ്രയമായ ജഗദ്ഗുരു ശിവനെ അതേ നാമത്തിൽ ഭക്തിഭാവത്തോടെ പൂജിച്ചു.
Verse 163
ततस्तत्र विभुर्दृष्ट्वा तथाभूतं हरो हरिम् तस्मादवतताराशु मण्डलात्पावकस्य च
അപ്പോൾ സർവ്വവ്യാപിയായ ഹരൻ, ഹരിയെ ആ അവസ്ഥയിൽ കണ്ടിട്ട്, അഗ്നിമണ്ഡലത്തിൽ നിന്നുമുതൽ വേഗത്തിൽ അവതരിച്ചു.
Verse 164
कोटिभास्करसंकाशं जटामुकुटमण्डितम् ज्वालामालावृतं दिव्यं तीक्ष्णदंष्ट्रं भयङ्करम्
അവൻ കോടി സൂര്യന്മാരെപ്പോലെ ദീപ്തൻ, ജടാമുകുടം ധരിച്ച് അലങ്കൃതൻ; ജ്വാലാമാലയാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട ദിവ്യൻ—മൂർച്ചയുള്ള ദംഷ്ട്രകളോടെ ഭയങ്കരൻ।
Verse 165
शूलटङ्कगदाचक्रकुन्तपाशधरं हरम् वरादभयहस्तं च द्वीपिचर्मोत्तरीयकम्
ത്രിശൂലം, ടങ്കം, ഗദ, ചക്രം, കുന്തം, പാശം എന്നിവ ധരിച്ച്, വരവും അഭയവും നൽകുന്ന ഹസ്തങ്ങളോടെ, പുലിച്ചർമത്തിന്റെ ഉത്തരീയമണിഞ്ഞ പ്രഭു ഹരൻ (പതി)നെ ധ്യാനിക്കണം।
Verse 166
इत्थंभूतं तदा दृष्ट्वा भवं भस्मविभूषितम् हृष्टो नमश्चकाराशु देवदेवं जनार्दनः
ഭസ്മവിഭൂഷിതനായ അതേ രൂപത്തിലുള്ള ഭവൻ (ശിവൻ)നെ കണ്ട ജനാർദനൻ (വിഷ്ണു) ആനന്ദത്തോടെ നിറഞ്ഞു, ഉടൻ തന്നെ ദേവദേവനെ നമസ്കരിച്ചു।
Verse 167
दुद्रुवुस्तं परिक्रम्य सेन्द्रा देवास्त्रिलोचनम् चचाल ब्रह्मभुवनं चकम्पे च वसुंधरा
ത്രിലോചനനായ പ്രഭുവിനെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്ത് ഇന്ദ്രനോടുകൂടിയ ദേവന്മാർ വ്യാകുലരായി ഓടിപ്പോയി; ബ്രഹ്മലോകം കുലുങ്ങി, ഭൂമിയും വിറച്ചു।
Verse 168
ददाह तेजस्तच्छंभोः प्रान्तं वै शतयोजनम् अधस्ताच्चोर्ध्वतश्चैव हाहेत्यकृत भूतले
ശംഭുവിന്റെ ആ ജ്വലിക്കുന്ന തേജസ് നൂറു യോജനവരെ പ്രദേശം ദഹിപ്പിച്ചു; താഴെയും മുകളിലും നിന്നുമെല്ലാം ഭൂതലത്തിൽ ജീവികൾ ‘ഹാ! ഹാ!’ എന്ന് നിലവിളിച്ചു।
Verse 169
तदा प्राह महादेवः प्रहसन्निव शङ्करः सम्प्रेक्ष्य प्रणयाद्विष्णुं कृताञ्जलिपुटं स्थितम्
അപ്പോൾ മഹാദേവൻ ശങ്കരൻ, മന്ദസ്മിതം ചിന്തുന്നതുപോലെ, സ്നേഹത്തോടെ കൈകൂപ്പി നിന്ന വിഷ്ണുവിനെ നോക്കി പറഞ്ഞു।
Verse 170
ज्ञातं मयेदमधुना देवकार्यं जनार्दन सुदर्शनाख्यं चक्रं च ददामि तव शोभनम्
ഹേ ജനാർദന, ഇപ്പോൾ ഞാൻ ദേവകാര്യത്തിന്റെ ഉദ്ദേശ്യം അറിഞ്ഞിരിക്കുന്നു. അതിനാൽ ദേവകാര്യസിദ്ധിക്കായി ‘സുദർശനം’ എന്ന ഈ ശോഭന ചക്രം നിനക്കു നൽകുന്നു।
Verse 171
यद्रूपं भवता दृष्टं सर्वलोकभयंकरम् हिताय तव यत्नेन तव भावाय सुव्रत
ഹേ സുവ്രത, നീ കണ്ട ആ രൂപം സർവ്വലോകങ്ങൾക്കും ഭയങ്കരമായിരുന്നു. അത് നിന്റെ ഹിതത്തിനായി, നിന്റെ അന്തർഭാവത്തിന് അനുസരിച്ച്, പ്രത്യേക ശ്രമത്തോടെ ധരിക്കപ്പെട്ടതായിരുന്നു।
Verse 172
शान्तं रणाजिरे विष्णो देवानां दुःखसाधनम् शान्तस्य चास्त्रं शान्तः स्याच् छान्तेनास्त्रेण किं फलम्
ഹേ വിഷ്ണോ, യുദ്ധഭൂമി ശാന്തമായപ്പോൾ ദേവന്മാർക്ക് ദുഃഖം വരുത്തുന്ന ആയുധം എന്തിന്? ശാന്തനായവൻ ശാന്തനായിരിക്കണം; അത്തരത്തിൽ ‘ശാന്ത’ ആയുധം കൊണ്ടെന്ത് ഫലം?
Verse 173
शान्तस्य समरे चास्त्रं शान्तिरेव तपस्विनाम् योद्धुः शान्त्या बलच्छेदः परस्य बलवृद्धिदः
ശാന്തിയിൽ സ്ഥാപിതനായവന് സമരത്തിലുമുള്ള യഥാർത്ഥ ആയുധം ശാന്തിയേ; തപസ്വികളുടെ ശക്തിയും ശാന്തിയേ. ശാന്തിയാൽ യോദ്ധാവ് തന്റെ ആക്രമണബലം മുറിച്ച്, മറ്റവന്റെ ബലം വർധിപ്പിക്കുന്നു—ഇതാണ് ശൈവ മാർഗത്തിലെ അന്തർനിയമനത്തിലൂടെ ലഭിക്കുന്ന വിജയം।
Verse 174
देवैरशान्तैर्यद्रूपं मदीयं भावयाव्ययम् किमायुधेन कार्यं वै योद्धुं देवारिसूदन
അശാന്തരായ ദേവന്മാർ എന്റെ അവ്യയ സ്വരൂപത്തെ ധ്യാനിച്ചിരിക്കുന്നു. പിന്നെ ആയുധം എന്തിന്? ഹേ ദേവശത്രുസൂദന, യുദ്ധത്തിനായി മുന്നേറുക।
Verse 175
क्षमा युधि न कार्यं वै योद्धुं देवारिसूदन अनागते व्यतीते च दौर्बल्ये स्वजनोत्करे
ഹേ ദേവശത്രുസൂദനാ! യുദ്ധത്തിൽ ക്ഷമ പ്രയോഗിക്കരുത്; നിർബന്ധമായി യുദ്ധിക്കണം. വരാനിരിക്കുന്നതോ കഴിഞ്ഞതോ ആയ അപകടത്തിൽ പോലും, പ്രത്യേകിച്ച് ദൗർബല്യം തെളിഞ്ഞ് സ്വജനങ്ങൾ ദുരിത-വിപത്തിൽ ഉയരുമ്പോൾ।
Verse 176
अकालिके त्वधर्मे च अनर्थे वारिसूदन एवमुक्त्वा ददौ चक्रं सूर्यायुतसमप्रभम्
ഹേ വാരിസൂദനാ! അകാലവിപത്ത്, അധർമ്മം, അനർത്ഥം എന്നിവയെക്കുറിച്ച് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, പത്തായിരം സൂര്യന്മാരുടെ തേജസ്സിനൊത്ത ദീപ്തിയുള്ള ചക്രം ദാനം ചെയ്തു।
Verse 177
नेत्रं च नेता जगतां प्रभुर्वै पद्मसन्निभम् तदाप्रभृति तं प्राहुः पद्माक्षमिति सुव्रतम्
ലോകങ്ങളുടെ പ്രഭുവും നേതാവും മാർഗ്ഗദർശകനുമായ അവന്റെ നേത്രം പദ്മസദൃശമാണ്. അന്നുമുതൽ സുവ്രതന്മാരായ ഋഷിമാർ അവനെ ‘പദ്മാക്ഷ’—പദ്മനേത്രൻ—എന്ന് വിളിച്ചു।
Verse 178
दत्त्वैनं नयनं चक्रं विष्णवे नीललोहितः पस्पर्श च कराभ्यां वै सुशुभाभ्यामुवाच ह
നീലലോഹിതൻ (ശിവൻ) വിഷ്ണുവിന് ഈ നേത്രവും ചക്രവും നൽകി, തന്റെ രണ്ട് ദീപ്തമായ കൈകളാൽ സ്പർശിച്ച് അരുളിച്ചെയ്തു।
Verse 179
वरदो ऽहं वरश्रेष्ठ वरान्वरय चेप्सितान् भक्त्या वशीकृतो नूनं त्वयाहं पुरुषोत्तम
ഞാൻ വരദാതാവാണ്. ഹേ വരയാചകരിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ! ഇഷ്ടമായ വരങ്ങൾ തിരഞ്ഞെടുക്കുക. ഹേ പുരുഷോത്തമാ! നിന്റെ ഭക്തിയാൽ ഞാൻ നിശ്ചയമായി വശീഭൂതനായിരിക്കുന്നു।
Verse 180
इत्युक्तो देवदेवेन देवदेवं प्रणम्य तम् त्वयि भक्तिर्महादेव प्रसीद वरमुत्तमम्
ദേവദേവൻ ഇങ്ങനെ അരുളിയപ്പോൾ അവൻ ദേവദേവനെ നമസ്കരിച്ചു പറഞ്ഞു— “മഹാദേവാ! നിനക്കിലാണ് എന്റെ ഭക്തി. പ്രസാദിച്ചു പരമ വരം ദയചെയ്യുക।”
Verse 181
नान्यमिच्छामि भक्तानाम् आर्तयो नास्ति यत्प्रभो तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य दयावान् सुतरां भवः
“എനിക്ക് മറ്റൊന്നും വേണ്ട—പ്രഭോ, നിന്റെ ഭക്തരുടെ ദുഃഖം ശേഷിക്കരുത്.” ആ വാക്കുകൾ കേട്ട് ഭവൻ (ശിവൻ) കൂടുതൽ കരുണാമയനായി.
Verse 182
पस्पर्श च ददौ तस्मै श्रद्धां शीतांशुभूषणः प्राह चैवं महादेवः परमात्मानमच्युतम्
അപ്പോൾ ശീതാംശുഭൂഷണൻ (ചന്ദ്രാഭരണനായ ശിവൻ) അവനെ സ്പർശിച്ച് ദൃഢമായ ശ്രദ്ധ ദാനിച്ചു. തുടർന്ന് മഹാദേവൻ പരമാത്മാവായ അച്യുതനെ ഉദ്ദേശിച്ച് ഇങ്ങനെ അരുളി ചെയ്തു.
Verse 183
मयि भक्तश् च वन्द्यश् च पूज्यश्चैव सुरासुरैः भविष्यसि न संदेहो मत्प्रसादात्सुरोत्तम
എന്നിൽ ഭക്തനായാൽ നീ ദേവന്മാരാലും അസുരന്മാരാലും വന്ദ്യനും പൂജ്യനും ആകും—സംശയമില്ല—ഹേ സുരോത്തമ, ഇത് എന്റെ പ്രസാദം കൊണ്ടുതന്നെ.
Verse 184
यदा सती दक्षपुत्री विनिन्द्यैव सुलोचना मातरं पितरं दक्षं भविष्यति सुरेश्वरी
സതി—ദക്ഷപുത്രി, സുലോചന, സുരേശ്വരി—തന്റെ മാതാവിനെയും പിതാവായ ദക്ഷനെയും തീർച്ചയായും നിന്ദിക്കുന്നപ്പോൾ,
Verse 185
दिव्या हैमवती विष्णो तदा त्वमपि सुव्रत भगिनीं तव कल्याणीं देवीं हैमवतीमुमाम्
ഹേ വിഷ്ണുവേ! ഹിമവാന്റെ പുത്രിയായ ഹൈമവതി ദിവ്യയാണ്; ഹേ സുവ്രതാ, നീയും നിന്റെ മംഗളകരിയായ സഹോദരി—ദേവി ഹൈമവതി ഉമയെ—അറിഞ്ഞ് ഭക്തിയോടെ ആദരിച്ച് പൂജിക്ക.
Verse 186
नियोगाद् ब्रह्मणः साध्वीं प्रदास्यसि ममैव ताम् मत्संबन्धी च लोकानां मध्ये पूज्यो भविष्यसि
ബ്രഹ്മാവിന്റെ നിയോഗപ്രകാരം നീ ആ സാദ്ധ്വിയെ എനിക്കേ അർപ്പിക്കും; എന്നോടുള്ള ബന്ധം കൊണ്ടു നീ ലോകത്തിനിടയിൽ പൂജ്യനും ആദരണീയനും ആകും।
Verse 187
मां दिव्येन च भावेन तदाप्रभृति शङ्करम् द्रक्ष्यसे च प्रसन्नेन मित्रभूतमिवात्मना
അന്നുമുതൽ നീ ദിവ്യഭാവത്തോടെ എന്നെ ശങ്കരനായി ദർശിക്കും; ശാന്തമായ അന്തഃകരണത്തോടെ എന്നെ വിശ്വസ്ത സുഹൃത്തെപ്പോലെ ആത്മീയമായി കാണും।
Verse 188
इत्युक्त्वान्तर्दधे रुद्रो भगवान्नीललोहितः जनार्दनो ऽपि भगवान् देवानामपि संनिधौ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ഭഗവാൻ നീലലോഹിതൻ റുദ്രൻ അന്തർധാനം ചെയ്തു; ദേവന്മാരുടെ സന്നിധിയിലിരിക്കെ തന്നെ ഭഗവാൻ ജനാർദനനും അവരുടെ ദൃഷ്ടിയിൽ നിന്ന് അദൃശനായി.
Verse 189
अयाचत महादेवं ब्रह्माणं मुनिभिः समम् मया प्रोक्तं स्तवं दिव्यं पद्मयोने सुशोभनम्
മുനികളോടൊപ്പം ബ്രഹ്മാവ് മഹാദേവനെ പ്രാർത്ഥിച്ചു; ഹേ പദ്മയോനേ, ഞാൻ നിനക്കു ഈ ദിവ്യസ്തവം പ്രസ്താവിച്ചു—സ്തുതിയിൽ അത്യന്തം ശോഭനമായത്.
Verse 190
यः पठेच्छृणुयाद्वापि श्रावयेद्वा द्विजोत्तमान् प्रतिनाम्नि हिरण्यस्य तत् तस्य फलम् आप्नुयात्
ഇത് പാരായണം ചെയ്യുന്നവനും, കേൾക്കുന്നവനും, അല്ലെങ്കിൽ ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജന്മാരാൽ പാരായണം ചെയ്യിപ്പിക്കുന്നവനും—ഹിരണ്യന്റെ ഓരോ നാമത്തിനും അനുയോജ്യമായ ഫലം (പുണ്യം) പ്രാപിക്കുന്നു।
Verse 191
अश्वमेधसहस्रेण फलं भवति तस्य वै घृताद्यैः स्नापयेद्रुद्रं स्थाल्या वै कलशैः शुभैः
നിശ്ചയമായും ഇതിന്റെ ഫലം ആയിരം അശ്വമേധയാഗങ്ങളുടെ ഫലത്തോടു തുല്യം. ഘൃതാദി പവിത്ര ദ്രവ്യങ്ങളാൽ, ശുഭസ്ഥാളിയും കലശങ്ങളും ഉപയോഗിച്ച്, രുദ്രനു അഭിഷേകം ചെയ്യണം।
Verse 192
नाम्नां सहस्रेणानेन श्रद्धया शिवमीश्वरम् सो ऽपि यज्ञसहस्रस्य फलं लब्ध्वासुरेश्वरैः
ഈ സഹസ്രനാമങ്ങൾ ശ്രദ്ധയോടെ ജപിച്ചാൽ പരമേശ്വരനായ ശിവനെ ആരാധിച്ചതാകുന്നു; അവൻ ആയിരം യാഗങ്ങളുടെ ഫലം പ്രാപിക്കുന്നു—അത് അസുരാധിപന്മാരും ആഗ്രഹിക്കുന്നതാണ്।
Verse 193
पूज्यो भवति रुद्रस्य प्रीतिर्भवति तस्य वै तथास्त्विति तथा प्राह पद्मयोनेर्जनार्दनम्
അവൻ രുദ്രനാൽ പൂജ്യനാകുന്നു; നിശ്ചയമായി അവനോടു രുദ്രന്റെ പ്രീതി (അനുഗ്രഹം) ഉദിക്കുന്നു. ‘തഥാസ്തു’ എന്നു പറഞ്ഞ് പദ്മയോനി ബ്രഹ്മാവിന് ജനാർദനൻ മറുപടി നൽകി।
Verse 194
जग्मतुः प्रणिपत्यैनं देवदेवं जगद्गुरुम् तस्मान्नाम्नां सहस्रेण पूजयेद् अनघो द्विजाः
അവർ ദേവദേവനും ജഗദ്ഗുരുവുമായ അവനെ സമീപിച്ച് നമസ്കരിച്ചു പുറപ്പെട്ടു. അതുകൊണ്ട്, ഹേ പാപരഹിത ദ്വിജന്മാരേ, സഹസ്രനാമങ്ങളാൽ (ശിവനെ) പൂജിക്കണം।
Verse 195
जपेन्नाम्नां सहस्रं च स याति परमां गतिम्
ശ്രീശിവന്റെ സഹസ്രനാമജപം ചെയ്യുന്നവൻ പാശബന്ധത്തിൽ നിന്ന് വിമുക്തനായി, പതിസ്വരൂപ പരമേശ്വരനിൽ പരമഗതി—സായുജ്യം—പ്രാപിക്കുന്നു।
Frequently Asked Questions
Shiva conceals one lotus from Vishnu’s complete offering, prompting Vishnu to substitute his own eye as the missing ‘lotus’ (padma). The episode signifies akhaṇḍa-bhakti (unbroken devotion), vow-integrity, and the principle that sincere worship transcends material scarcity.
The chakra is granted as a divinely sanctioned instrument for restoring cosmic order—specifically for the Jalandhara conflict—earned through Vishnu’s linga-puja and self-offering. The narrative frames divine power (astra) as arising from devotion and dharmic alignment, not mere force.
Linga-sthapana, abhiṣeka (snāpana), gandha-pushpa offerings, agni-hotra with samid and svāhā, and sahasranāma-recitation—presented as a complete pūjā-krama integrating mantra, yajña, and bhakti.
The text claims immense merit comparable to major sacrifices (yajñas) and states that one who recites/japa or hears it with faith attains the highest destination (paramā gati), indicating a moksha-oriented devotional path.