Adhyaya 93: The Battle of Mahiṣa Daitya and the Gods
Mahīṣadaitya-devāsura-yuddhaḥ
Mythic-Historiography (Devāsura Warfare Narrative)
ವರಾಹ–ಪೃಥಿವೀ ಸಂವಾದದಲ್ಲಿ ಈ ಅಧ್ಯಾಯವು ಮಹಿಷದೈತ್ಯನಿಂದ ಉಂಟಾದ ದೇವಾಸುರ ಮಹಾಯುದ್ಧವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತದೆ. ರೂಪಾಂತರಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ಬಲಿಷ್ಠ ಮಹಿಷನು ಉನ್ಮತ್ತ ಆನೆಯ ಮೇಲೆ ಏರಿ ಮೇರುವಿನತ್ತ ಧಾವಿಸಿ ಇಂದ್ರಪುರಿಯನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸುತ್ತಾನೆ. ದೇವರುಗಳು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಆಯುಧಗಳು ಹಾಗೂ ವಾಹನಗಳೊಂದಿಗೆ ಎದುರಾಗಿ ನಿಂತು ಭೀಕರ ಸಮರ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ದೈತ್ಯಗುಂಪುಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ವಸುಗಳು, ಆದಿತ್ಯರು, ರುದ್ರರು ಇವರ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಲು ನಿಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಬ್ರಹ್ಮನ ವರದಿಂದ ಪ್ರಾಯಃ ಅಜೇಯನಾದ ಮಹಿಷನು ಸ್ವತಃ ಇಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ಧಾವಿಸುತ್ತಾನೆ. ದೇವರುಗಳು ಅಸುರರಿಗೆ ಭಾರೀ ಹಾನಿ ಮಾಡಿದ್ದರೂ ದೇವರೂ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಪೀಡಿತರಾಗುತ್ತಾರೆ; ಸಂಕಟದಲ್ಲಿ ಅವರು ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಕ್ಕೆ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತಾರೆ. ಇದರಿಂದ ರಕ್ಷಣಾ-ಸಮತೋಲನ ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಕುಸಿದು ಪೃಥಿವಿಯ ಸ್ಥಿರತೆಗೆ ಅಪಾಯ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯ ಅರ್ಥವು ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ।
Primary Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 93
Verse 1
श्रीवराह उवाच । ततो महिषदैत्यस्तु कामरूपी महाबलः । मत्तहस्तिनमारुह्य यियासुर्मेरुपर्वतम् ॥
ಶ್ರೀವರಾಹನು ಹೇಳಿದರು—ಆಮೇಲೆ ಇಚ್ಛಾರೂಪಧಾರಿ ಮಹಾಬಲಿಷ್ಠ ಮಹಿಷದೈತ್ಯನು ಮದಿಸಿದ ಆನೆಯ ಮೇಲೆ ಏರಿ ಮೇರುಪರ್ವತಕ್ಕೆ ಹೋಗಲು ಇಚ್ಛಿಸಿದನು।
Verse 2
कालः कृतान्तो रक्ताक्षो हरणो मित्रहाऽनिलः । यज्ञहा ब्रह्महा गोग्घ्नः स्त्रीघ्नः संवर्त्तकस्तथा ॥
ಕಾಲ, ಕೃತಾಂತ, ರಕ್ತಾಕ್ಷ, ಹರಣ, ಮಿತ್ರಹಾ, ಅನಿಲ; ಯಜ್ಞಹಾ, ಬ್ರಹ್ಮಹಾ, ಗೋಗ್ಘ್ನ, ಸ್ತ್ರೀಘ್ನ ಮತ್ತು ಸಂವರ್ತ್ತಕ—ಇವು ದೈತ್ಯ ನಾಯಕರೆಂಬ ಹೆಸರುಗಳು।
Verse 3
इत्येते दश चैकाश्च दैत्येन्द्रा युद्धदुर्मदाः । यथासंख्येन रुद्रांस्तु दुद्रुवुर्भीमविक्रमाः ॥
ಹೀಗೆ ಯುದ್ಧದ ಮದದಿಂದ ಉನ್ಮತ್ತರಾದ ಈ ಹತ್ತು ಮತ್ತು ಒಬ್ಬ ದೈತ್ಯೇಂದ್ರರು ಕ್ರಮಕ್ರಮವಾಗಿ ಭೀಕರ ವಿಕ್ರಮಿಗಳಾದ ರುದ್ರರ ಮೇಲೆ ಧಾವಿಸಿದರು।
Verse 4
शेषान् देवान् शेषदैत्या यथायोगमुपाद्रवन् । स्वयं महिषदैत्यस्तु इन्द्रं दुद्राव वेगितः ॥
ಉಳಿದ ದೈತ್ಯರು ಉಳಿದ ದೇವತೆಗಳ ಮೇಲೆ ಯೋಗ್ಯವಾಗಿ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದರು; ಮಹಿಷದೈತ್ಯನು ತಾನೇ ವೇಗದಿಂದ ಇಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ಧಾವಿಸಿದನು।
Verse 5
स चापि बलवान् दैत्यो ब्रह्मणो वरदर्पितः । अवध्यः पुरुषेणाजौ यद्यपि स्यात् पिनाकधृक् ॥
ಆ ದೈತ್ಯನು ಸಹ ಬಲಿಷ್ಠನು, ಬ್ರಹ್ಮನ ವರದಿಂದ ಗರ್ವಿತನು; ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಪುರುಷನಿಂದ ಅವನು ವಧ್ಯನಲ್ಲ—ಪಿನಾಕಧಾರಿ (ಶಿವ) ಇದ್ದರೂ ಸಹ।
Verse 6
आदित्यैर्वसुभिः साध्यै रुद्रैश्च निहता भृशम् । असुरा यातुधानाश्च संख्यापूरणकेवलाः ॥
ಆದಿತ್ಯರು, ವಸುಗಳು, ಸಾಧ್ಯರು ಮತ್ತು ರುದ್ರರು ಅಸುರರು ಹಾಗೂ ಯಾತುಧಾನರನ್ನು ಬಹಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಹರಿಸಿದರು—ಮೃತರ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ತುಂಬಿಸುವುದಕ್ಕೇ ಇದ್ದವರಂತೆ.
Verse 7
देवानामपि सैन्यानि निहतान्यसुरैर्युधि । एवं भूते तदा भग्ने देवेन्द्रे विद्रुताः सुराः ॥
ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಅಸುರರು ದೇವರ ಸೇನೆಗಳನ್ನೂ ಸಂಹರಿಸಿದರು. ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಹೀಗಿರಲು ದೇವೇಂದ್ರ (ಇಂದ್ರ) ಸೋತು ಓಡಿದಾಗ, ಸುರರೂ ಸಹ ಚದುರಿ ಓಡಿದರು.
Verse 8
अर्दिता विविधैः शस्त्रैः शूलपट्टिशमुद्गरैः । गतवन्तो ब्रह्मलोकमसुरैरर्दिताः सुराः ॥
ಶೂಲ, ಪಟ್ಟಿಶ, ಮುದುಗರ ಮೊದಲಾದ ವಿವಿಧ ಶಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ ಪೀಡಿತರಾಗಿ, ಅಸುರರಿಂದ ಹಿಂಸಿತರಾದ ಸುರರು ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದರು.
Verse 9
तत्रेन्द्रं पुरमासाद्य देवैः सह शतक्रतुम् । अभिदुद्राव दैत्येन्द्रस्ततो देवाः क्रुधान्विताः ॥
ಅಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರಪುರವನ್ನು ತಲುಪಿ, ದೇವರೊಂದಿಗೆ ಇದ್ದ ಶತಕ್ರತು (ಇಂದ್ರ) ಮೇಲೆ ದೈತ್ಯೇಂದ್ರನು ದಾಳಿ ಮಾಡಿ ಧಾವಿಸಿದನು; ಆಗ ದೇವರು ಕ್ರೋಧದಿಂದ ತುಂಬಿದರು.
Verse 10
आदाय स्वानि शस्त्राणि वाहनानि विशेषतः । अधिष्ठायासुरानाजौ दुद्रुवुर्मुदिता भृशम् ॥
ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಶಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ತಮ್ಮ ವಾಹನಗಳ ಮೇಲೆ ಏರಿ, ಅಸುರರು ಅತ್ಯಂತ ಹರ್ಷದಿಂದ ಯುದ್ಧಭೂಮಿಗೆ ಧಾವಿಸಿದರು.
Verse 11
तेषां प्रववृत्ते युद्धं तुमुलं लोमहर्षणम् । घोरं प्रचण्डयोधानामन्योन्यमभिगर्जताम् ॥
ಅವರು ಪರಸ್ಪರ ಎದುರಾದ ಕ್ಷಣವೇ ಘೋರವಾದ, ತುಮುಲವಾದ, ಲೋಮಹರ್ಷಕ ಯುದ್ಧವು ಉದ್ಭವಿಸಿತು; ಪ್ರಚಂಡ ಯೋಧರು ಒಬ್ಬರ ಮೇಲೆ ಒಬ್ಬರು ಗರ್ಜಿಸಿದರು।
Verse 12
तत्राञ्जनो नीलकुक्षिर्मेघवर्णो बलाहकः । उदराक्षो ललाटाक्षः सुभीमो भीमविक्रमः । स्वर्भानुश्चेति दैत्याष्टौ वसून् दुद्रुवुराहवे ॥
ಅಲ್ಲಿ ಅಂಜನ, ನೀಲಕುಕ್ಷಿ, ಮೇಘವರ್ಣ, ಬಲಾಹಕ, ಉದರಾಕ್ಷ, ಲಲಾಟಾಕ್ಷ, ಸುಭೀಮ, ಭೀಮವಿಕ್ರಮ ಮತ್ತು ಸ್ವರ್ಭಾನು—ಈ ಎಂಟು ದೈತ್ಯರು—ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ವಸುಗಳ ಮೇಲೆ ಧಾವಿಸಿದರು।
Verse 13
यथासंख्येन तद्वच्च दैत्याः द्वादश चापरे । आदित्यान् दैत्यवर्यास्तु तेषां प्राधान्यतः शृणु ॥
ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಕ್ರಮಾನುಸಾರ ಇನ್ನೂ ಹನ್ನೆರಡು ದೈತ್ಯರು ಇದ್ದರು; ದೈತ್ಯವರ್ಯರು ಆದಿತ್ಯರ ಮೇಲೆ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಧಾವಿಸಿದರು—ಅವರನ್ನು ಪ್ರಾಧಾನ್ಯಕ್ರಮದಿಂದ ಕೇಳು।
Verse 14
भीमो ध्वङ्क्षो ध्वस्तकर्णः शङ्कुकर्णस्तथैव च । वज्रकायोऽतिवीर्यश्च विद्युन्माली तथैव च ॥
ಭೀಮ, ಧ್ವಙ್ಕ್ಷ, ಧ್ವಸ್ತಕರ್ಣ, ಶಙ್ಕುಕರ್ಣ, ವಜ್ರಕಾಯ, ಅತಿವೀರ್ಯ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುನ್ಮಾಲೀ—ಇವರು (ಅವರಲ್ಲಿ) ಇದ್ದರು।
Verse 15
रक्ताक्षो भीमदंष्ट्रस्तु विद्युज्जिह्वस्तथैव च । अतिकायो महाकायो दीर्घबाहुः कृतान्तकः ॥
ರಕ್ತಾಕ್ಷ, ಭೀಮದಂಷ್ಟ್ರ, ವಿದ್ಯುಜ್ಜಿಹ್ವ, ಅತಿಕಾಯ, ಮಹಾಕಾಯ, ದೀರ್ಘಬಾಹು ಮತ್ತು ಕೃತಾಂತಕ—(ಇವೆಯೇ ಉಳಿದ ಹೆಸರುಗಳು)।
Verse 16
एते द्वादश दैत्येन्द्रा आदित्यान् युधि दुद्रुवुः । स्वकं सैन्यमुपादाय तद्वदन्येऽपि दानवाः । रुद्रान् दुद्रुवुरव्यग्रा यथासंख्येन कोपिताः ॥
ಆ ಹನ್ನೆರಡು ದೈತ್ಯೇಂದ್ರರು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಆದಿತ್ಯರ ಮೇಲೆ ಧಾವಿಸಿದರು. ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಸೇನೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಇತರ ದಾನವರೂ ಹಿಂಜರಿಯದೆ, ಕೋಪದಿಂದ, ಕ್ರಮವಾಗಿ ರುದ್ರರ ಮೇಲೆ ಧಾವಿಸಿದರು.
Frequently Asked Questions
The narrative frames how power amplified by boons (vara) can produce destabilizing violence, requiring restoration of order; the episode implicitly treats unchecked martial aggression as a threat to the sustaining equilibrium that protects Pṛthivī.
No explicit tithi, lunar calendrics, or seasonal markers are stated in the provided verses; the chapter is structured by battle sequence and troop assignments rather than ritual timing.
Although not a direct ecological instruction, the text uses a cosmic-war scenario—Indra’s city threatened, devas driven to Brahmaloka—to signal disruption of the protective governance of the world, indirectly foregrounding Pṛthivī’s vulnerability when cosmic order is militarily destabilized.
The chapter references cosmological offices rather than human lineages: Indra (Śatakratu), Brahmā (as grantor of the boon), and the divine collectives (Vasus, Ādityas, Rudras), alongside named daityas and dānavas; no royal or sage genealogies appear in the provided passage.
Read Varaha Purana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.