Sarga 49

Verse 1

रामोऽपि रात्रिशेषेण तेनैव महदन्तरम्।जगाम पुरुषव्याघ्रः पितुराज्ञामनुस्मरन्।।।।

ರಾಮನೂ ಸಹ—ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರನಾಗಿ—ರಾತ್ರಿಯ ಉಳಿದ ಪ್ರಹರಗಳಲ್ಲಿ ತಂದೆಯ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ನಿರಂತರ ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾ, ಮಹತ್ತರ ದೂರವನ್ನು ಕ್ರಮಿಸಿದನು.

Verse 2

तथैव गच्छतस्तस्य व्यपायाद्रजनी शिवा।उपास्य शिवां सन्ध्यां विषयान्तं व्यगाहत।।।।

ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಸಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಅವನಿಗೆ ಶುಭ ರಾತ್ರಿಯು ಅಂತ್ಯವಾಯಿತು. ಶುಭ ಪ್ರಾತಃಸಂಧ್ಯೆಯನ್ನು ಉಪಾಸನೆ ಮಾಡಿ, ಅವನು ದೇಶದ ಸೀಮಾಂತ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು.

Verse 3

ग्रामान् विकृष्टसीमान्तान् पुष्पितानि वनानि च।पश्यन्नतिययौ शीघ्रं शनैरिव हयोत्तमैः।।।।शृण्वन् वचो मनुष्याणां ग्रामसंवासवासिनाम्।

ಹೊಸಾಗಿ ಉಳುಮೆಯಾದ ಸೀಮಾಂತರಗಳಿರುವ ಗ್ರಾಮಗಳನ್ನೂ, ಪುಷ್ಪಿತವಾದ ವನಗಳನ್ನೂ ನೋಡುತ್ತಾ, ಗ್ರಾಮವಾಸಿಗಳ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾ, ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕುದುರೆಗಳ ಮೇಲೆ ವೇಗವಾಗಿ ಸಾಗಿದನು—ಆದರೂ ಅವನಿಗೆ ಅದು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಸಾಗುವಂತೆ ತೋಚಿತು.

Verse 4

राजानं धिग्दशरथं कामस्य वशमागतम्।।।।हा नृशंसाद्य कैकेयी पापा पापानुबन्धिनी।तीक्ष्णा सम्भिन्नमर्यादा तीक्ष्णकर्मणि वर्तते।।।।या पुत्रमीदृशं राज्ञः प्रवासयति धार्मिकम्।वनवासे महाप्राज्ञं सानुक्रोशं जितेन्द्रियम्।।।।

‘ಕಾಮವಶನಾದ ರಾಜ ದಶರಥನಿಗೆ ಧಿಕ್ಕಾರ! ಅಯ್ಯೋ—ಇಂದು ಆ ನೃಶಂಸ ಕೈಕೇಯಿ, ಪಾಪಿನಿ ಮತ್ತು ಪಾಪಾಸಕ್ತೆ, ಮર્યಾದೆಗಳನ್ನು ಭಂಗಮಾಡಿ ಕ್ರೂರ ಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ನಿರತಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ; ಧರ್ಮಾತ್ಮನಾದ, ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞನಾದ, ಕರುಣಾಸಂಪನ್ನನಾದ, ಜಿತೇಂದ್ರಿಯನಾದ ರಾಜಪುತ್ರನನ್ನು ವನವಾಸಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸುತ್ತಾಳೆ.’

Verse 5

राजानं धिग्दशरथं कामस्य वशमागतम्।।2.49.4।।हा नृशंसाद्य कैकेयी पापा पापानुबन्धिनी।तीक्ष्णा सम्भिन्नमर्यादा तीक्ष्णकर्मणि वर्तते।।2.49.5।।या पुत्रमीदृशं राज्ञः प्रवासयति धार्मिकम्।वनवासे महाप्राज्ञं सानुक्रोशं जितेन्द्रियम्।।2.49.6।।

‘ಅಯ್ಯೋ—ಇಂದು ಆ ನಿಷ್ಕರುಣ ಕೈಕೇಯಿ, ಪಾಪಿನಿ ಮತ್ತು ಪಾಪಾಸಕ್ತೆ, ಮર્યಾದೆಗಳನ್ನು ಭಂಗಮಾಡಿ ಕ್ರೂರ ಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ನಿರತಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ.’

Verse 6

राजानं धिग्दशरथं कामस्य वशमागतम्।।2.49.4।।हा नृशंसाद्य कैकेयी पापा पापानुबन्धिनी।तीक्ष्णा सम्भिन्नमर्यादा तीक्ष्णकर्मणि वर्तते।।2.49.5।।या पुत्रमीदृशं राज्ञः प्रवासयति धार्मिकम्।वनवासे महाप्राज्ञं सानुक्रोशं जितेन्द्रियम्।।2.49.6।।

‘ಅವಳೇ ರಾಜನ ಅಂಥ ಪುತ್ರನನ್ನು—ಧರ್ಮಾತ್ಮನಾದ, ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞನಾದ, ಕರುಣಾಸಂಪನ್ನನಾದ, ಜಿತೇಂದ್ರಿಯನಾದವನನ್ನು—ನಿರ্বাসನಕ್ಕೆ ತಳ್ಳಿ ವನವಾಸಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸುತ್ತಾಳೆ.’

Verse 7

कथं नाम महाभागा सीता जनकनन्दिनी।सदा सुखेष्वभिरता दुःखान्यनुभविष्यति।।।।

‘ಮಹಾಭಾಗ್ಯವತಿ ಜನಕನಂದಿನಿ ಸೀತೆಯು—ಯಾವಳು ಸದಾ ಸುಖಗಳಲ್ಲಿ ರಮಿಸಿದ್ದಾಳೋ—ದುಃಖಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಅನುಭವಿಸಬಲ್ಲಳು?’

Verse 8

अहो दशरथो राजा निस्नेहः स्वसुतं प्रियम्।प्रजानामनघं रामं परित्यक्तुमिहेच्छति।।।।

ಅಹೋ! ರಾಜ ದಶರಥನು ಸ्नेಹವಿಲ್ಲದವನಾಗಿ, ಪ್ರಜೆಗೆ ಪ್ರಿಯನೂ ನಿರ್ದೋಷನೂ ಆದ ತನ್ನ ಪ್ರಿಯ ಪುತ್ರ ರಾಮನನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ತ್ಯಜಿಸಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 9

एता वाचो मनुष्याणां ग्रामसंवासवासिनाम्।शृण्वन्नतिययौ वीरः कोसलान् कोसलेश्वरः।।।।

ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲೂ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲೂ ವಾಸಿಸುವ ಜನರು ಹೇಳಿದ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾ, ವೀರನಾದ ಕೋಸಲೇಶ್ವರನು ಕೋಸಲದ ಗಡಿಯನ್ನು ದಾಟಿ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಸಾಗಿದನು.

Verse 10

ततो वेदश्रुतिं नाम शिववारिवहां नदीम्।उत्तीर्याभिमुखः प्रायादगस्त्याध्युषितां दिशम्।।।।

ನಂತರ, ಶುಭ ಜಲವನ್ನು ಹೊತ್ತು ಹರಿಯುವ ‘ವೇದಶ್ರುತಿ’ ಎಂಬ ನದಿಯನ್ನು ದಾಟಿ, ಅಗಸ್ತ್ಯ ಮುನಿಯ ನಿವಾಸವಿರುವ ದಿಕ್ಕಿನತ್ತ ಮುಖಮಾಡಿ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಹೊರಟನು.

Verse 11

गत्वा तु सुचिरं कालं ततः शीतजलां नदीम्।गोमतीं गोयुतानूपामतरत्सागरङ्गमाम्।।।।

ಬಹುಕಾಲ ಪ್ರಯಾಣ ಮಾಡಿದ ಬಳಿಕ, ಶೀತಲ ಜಲವಿರುವ, ಗೋಸಮೃದ್ಧ ತೀರಭೂಮಿಯುಳ್ಳ, ಸಮುದ್ರಮುಖವಾಗಿ ಹರಿಯುವ ಗೋಮತೀ ನದಿಯನ್ನು ಅವನು ದಾಟಿದನು.

Verse 12

गोमतीं चाप्यतिक्रम्य राघवः शीघ्रगैर्हयैः।मयूरहंसाभिरुतां ततार स्यन्दिकां नदीम्।।।।

ಗೋಮತಿಯನ್ನು ಸಹ ದಾಟಿ, ವೇಗವಾಗಿ ಓಡುವ ಕುದುರೆಗಳ ಮೇಲೆ ಸಾಗುತ್ತಿದ್ದ ರಾಘವನು, ಮಯೂರ-ಹಂಸಗಳ ಕಲರವದಿಂದ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸುವ ಸ್ಯಂದಿಕಾ ನದಿಯನ್ನೂ ದಾಟಿದನು.

Verse 13

स महीं मनुना राज्ञा दत्तामिक्ष्वाकवे पुरा।स्फीतां राष्ट्रावृतां रामो वैदेहीमन्वदर्शयत्।।।।

ಆಗ ರಾಮನು ವೈದೇಹಿಗೆ ಆ ಸಮೃದ್ಧ ಭೂಮಿಯನ್ನು ತೋರಿಸಿದನು—ರಾಜ್ಯಗಳಿಂದ ಆವರಿತವಾದುದನ್ನು—ಪೂರ್ವಕಾಲದಲ್ಲಿ ರಾಜ ಮನು ಇಕ್ಷ್ವಾಕುವಿಗೆ ದತ್ತವಾಗಿ ನೀಡಿದ್ದನ್ನು।

Verse 14

सूत इत्येव चाभाष्य सारथिं तमभीक्ष्णशः।हंसमत्तस्वरश्श्रीमानुवाच पुरुषर्षभः।।2.19.14।।

‘ಸೂತ’ ಎಂದು ಮಾತ್ರ ಹೇಳುತ್ತಾ ಅವನು ಆ ಸಾರಥಿಯನ್ನು ಮರುಮರು ಸಂಬೋಧಿಸಿದನು; ಹಂಸಮತ್ತದಂತೆ ಮಧುರಸ್ವರ ಹೊಂದಿದ ಶ್ರೀಮಾನ್ ಪುರುಷರ್ಷಭನು ಬಳಿಕ ಮಾತಾಡಿದನು।

Verse 15

कदाऽहं पुनरागम्य सरय्वा पुष्पिते वने।मृगयां पर्यटिष्यामि मात्रा पित्रा च सङ्गतः।।।।

ನಾನು ಯಾವಾಗ ಮತ್ತೆ ಮರಳಿ ಬಂದು, ಸರಯೂ ತೀರದ ಪುಷ್ಪಿತ ವನದಲ್ಲಿ, ತಾಯಿ-ತಂದೆಯರೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ, ಮೃಗಯೆಗೆ ಅಲೆದಾಡುವೆನು?

Verse 16

नात्यर्थमभिकाङ्क्षामि मृगयां सरयूवने।रतिर्ह्येषातुला लोके राजर्षिगणसम्मता।।।।

ಸರಯೂವನದಲ್ಲಿ ಮೃಗಯೆಯನ್ನು ನಾನು ಅತಿಯಾಗಿ ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ; ಆದರೂ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಈ ಕ್ರೀಡೆ ಅತുല ಆನಂದಕರ, ರಾಜರ್ಷಿಗಳ ಸಮೂಹದಲ್ಲಿ ಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ।

Verse 17

राजर्षीणां हि लोकेऽस्मिन् रत्यर्थं मृगया वने।काले कृतां तां मनुजैर्घन्विनामभिकाङ्क्षिताम्।।।।

ಏಕೆಂದರೆ ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ರಾಜರ್ಷಿಗಳು ರತಿಗಾಗಿ ಯೋಗ್ಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವನದಲ್ಲಿ ಮೃಗಯೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ; ಧನುರ್ಧರರು ಬಯಸುವ ಈ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನಂತರ ಇತರ ಮಾನವರೂ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು।

Verse 18

स तमध्वानमैक्ष्वाकस्सूतं मधुरया गिरा।तं तमर्थमभिप्रेत्य ययौ वाक्यमुदीरयन्।।।।

ಆಗ ಇಕ್ಷ್ವಾಕುವಂಶದ ರಾಜಕುಮಾರನು ಸಾರಥಿಗೆ ಮಧುರ ವಾಣಿಯಿಂದ ಮಾತಾಡುತ್ತಾ, ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಉದಿಸಿದ ಅರ್ಥವನ್ನು ವಚನವಾಗಿ ಉಚ್ಚರಿಸುತ್ತಾ ಆ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿದನು.