Prakarana 7

Verse 128 (चौपाई)

तब खगपति बिरंचि पहिं गयऊ। निज संदेह सुनावत भयऊ।। सुनि बिरंचि रामहि सिरु नावा। समुझि प्रताप प्रेम अति छावा।। मन महुँ करइ बिचार बिधाता। माया बस कबि कोबिद ग्याता।। हरि माया कर अमिति प्रभावा। बिपुल बार जेहिं मोहि नचावा।। अग जगमय जग मम उपराजा। नहिं आचरज मोह खगराजा।। तब बोले बिधि गिरा सुहाई। जान महेस राम प्रभुताई।। बैनतेय संकर पहिं जाहू। तात अनत पूछहु जनि काहू।। तहँ होइहि तव संसय हानी। चलेउ बिहंग सुनत बिधि बानी।।

taba khagapati birañci pahiṁ gayau̐ | nija saṁdeha sunāvata bhayau̐ || suni birañci rāmahi siru nāvā | samujhi pratāpa prema ati chāvā || mana mahu̐ karai bicāra bidhātā | māyā basa kabi kobida gyātā || hari māyā kara amiti prabhāvā | bipula bāra jehiṁ mohi nacāvā || aga jagamaya jaga mama uparājā | nahiṁ ācaraja moha khagarājā || taba bole bidhi girā suhāī | jāna mahesa rāma prabhutāī || bainateya saṅkara pahiṁ jāhū | tāta anata pūchahu jani kāhū || tahaṁ hoihi tava saṁsaya hānī | caleu bihaṅga sunata bidhi bānī ||

Then the lord of birds went to Brahmā and, in fear, laid out his own doubt. Hearing him, Brahmā bowed his head to Rāma; understanding His majesty, he was deeply moved with love. Within himself the Creator reflected: even a discerning, learned knower may fall under Māyā’s sway. The power of Hari’s Māyā is immeasurable—time and again it has made even me dance. If the unborn Lord pervades the whole cosmos, and the world itself has arisen through me, then, O king of birds, it is no wonder that delusion occurs. Then Brahmā spoke in pleasing words: “Know that Śiva understands the lordship of Rāma. O son of Vinatā, go to Śaṅkara; child, ask no one else. There your doubt will be destroyed.” Hearing Brahmā’s speech, the bird set out.

Verse 129 (दोहा/सोरठा)

परमातुर बिहंगपति आयउ तब मो पास। जात रहेउँ कुबेर गृह रहिहु उमा कैलास।।60।।

paramātura bihaṅgapati āyu taba mo pāsa | jāta raheu̐ kubera gṛha rahihu umā kailāsa || 60 ||

鳥の王は大いなる苦悩のうちに、わたしのもとへ来た。 その時わたしはクベーラの館へ赴こうとしており、「ウマーよ、カイラーサに留まれ」と言った。

Verse 130 (चौपाई)

तेहिं मम पद सादर सिरु नावा। पुनि आपन संदेह सुनावा।। सुनि ता करि बिनती मृदु बानी। परेम सहित मैं कहेउँ भवानी।। मिलेहु गरुड़ मारग महँ मोही। कवन भाँति समुझावौं तोही।। तबहि होइ सब संसय भंगा। जब बहु काल करिअ सतसंगा।। सुनिअ तहाँ हरि कथा सुहाई। नाना भाँति मुनिन्ह जो गाई।। जेहि महुँ आदि मध्य अवसाना। प्रभु प्रतिपाद्य राम भगवाना।। नित हरि कथा होत जहँ भाई। पठवउँ तहाँ सुनहि तुम्ह जाई।। जाइहि सुनत सकल संदेहा। राम चरन होइहि अति नेहा।।

tehiṁ mama pada sādara siru nāvā | puni āpana saṁdeha sunāvā || suni tā kari binatī mṛdu bānī | parema sahita maiṁ kaheu̐ bhavānī || milehu garuṛa māraga mahu̐ mohī | kavan bhā̃ti samujhāvau̐ tohī || tabahi hoī saba saṁsaya bhaṅgā | jaba bahu kāla kari-a satasaṅgā || suni-a tahā̃ hari kathā suhāī | nānā bhā̃ti muninha jo gāī || jehi mahu̐ ādi madhya avasānā | prabhu pratipādya rāma bhagavānā || nita hari kathā hota jahā̃ bhāī | paṭhavau̐ tahā̃ sunahi tumha jāī || jāihi sunata sakala saṁdehā | rāma carana hoihi ati nehā ||

He bowed reverently at my feet and again voiced his doubt. Hearing his humble plea, I said gently and with love, “Bhavānī, Garuḍa met me on the way—how could I make him understand at once? All doubt is shattered only when one keeps the company of saints for a long time. There one hears the lovely tale of Hari, sung by sages in many ways— a narrative in which, from beginning through middle to end, Lord Rāma is established as Bhagavān. Wherever Hari’s story is told daily, brother, I send him there to listen; as he goes and listens, every doubt will vanish, and deep love for Rāma’s feet will arise.”

Verse 131 (दोहा/सोरठा)

बिनु सतसंग न हरि कथा तेहि बिनु मोह न भाग। मोह गएँ बिनु राम पद होइ न दृढ़ अनुराग।।61।।

binu satasaṅga na hari kathā tehi binu moha na bhāga | moha gaẽ binu rāma pada hoi na dṛṛha anurāga || 61 ||

聖者の交わりなくして、ハリの物語はまことに語られず――それなくして迷妄は去らぬ。 そして迷妄が去らねば、ラーマの御足への堅固なる愛は生じない。

Verse 132 (चौपाई)

मिलहिं न रघुपति बिनु अनुरागा। किएँ जोग तप ग्यान बिरागा।। उत्तर दिसि सुंदर गिरि नीला। तहँ रह काकभुसुंडि सुसीला।। राम भगति पथ परम प्रबीना। ग्यानी गुन गृह बहु कालीना।। राम कथा सो कहइ निरंतर। सादर सुनहिं बिबिध बिहंगबर। जाइ सुनहु तहँ हरि गुन भूरी। होइहि मोह जनित दुख दूरी।। मैं जब तेहि सब कहा बुझाई। चलेउ हरषि मम पद सिरु नाई।। ताते उमा न मैं समुझावा। रघुपति कृपाँ मरमु मैं पावा।। होइहि कीन्ह कबहुँ अभिमाना। सो खौवै चह कृपानिधाना।। कछु तेहि ते पुनि मैं नहिं राखा। समुझइ खग खगही कै भाषा।। प्रभु माया बलवंत भवानी। जाहि न मोह कवन अस ग्यानी।।

milahiṁ na raghupati binu anurāgā | kiẽ joga tapa gyāna birāgā || uttara disi suṁdara giri nīlā | tahaṁ raha kākabhusuṁḍi susīlā || rāma bhagati patha parama prabīnã | gyānī guna gṛha bahu kālīnā || rāma kathā so kahai niraṁtara | sādara sunahiṁ bibidha bihaṅgabara || jāi sunahu tahaṁ hari guna bhūrī | hoihi moha janita dukha dūrī || maiṁ jaba tehi saba kahā bujhāī | caleu haraṣi mama pada siru nāī || tāte umā na maiṁ samujhāvā | raghupati kṛpā̃ maramu maiṁ pāvā || hoihi kīnh kabahu̐ abhimānā | so khauvai caha kṛpānidhānā || kachu tehi te puni maiṁ nahiṁ rākhā | samujhai khaga khagahī kai bhāṣā || prabhu māyā balavaṁta bhavānī | jāhi na moha kavan asa gyānī ||

愛のバクティなくしてラグパティは得られぬ――ヨーガ、苦行、智、離欲を修しても。 北方には麗しきニーラ山があり、そこに温雅なるカカブーシュンディが住む。 ラーマ・バクティの道に最も通じ、知者にして徳の宝蔵、久遠の歳月に熟成した聖鳥である。 彼は絶えずラーマ物語を語り、さまざまな高貴なる鳥たちが恭しく聴聞する。 そこへ行き、ハリの無量の功徳を聴け。迷妄より生じた憂いは遠く追い払われよう。 わたしがこのことを説くと、彼はわが足もとに頭を垂れて礼し、歓びつつ去って行った。 ゆえにウマーよ、わたしはそれ以上教え諭さなかった。ラグパティの恩寵により、わたしは内奥の秘義を会得している。 もし慢心が起これば、恩寵の宝主はそれを削ぎ落とそうとなさる。 わたしは彼に何ひとつ隠さなかった。鳥は鳥の言葉を解するもの。 主のマーヤーは強大である、バヴァーニーよ――いかなる知者が迷妄に触れずにいられようか。

Verse 133 (दोहा/सोरठा)

ग्यानि भगत सिरोमनि त्रिभुवनपति कर जान। ताहि मोह माया नर पावँर करहिं गुमान।।62(क)।। सिव बिरंचि कहुँ मोहइ को है बपुरा आन। अस जियँ जानि भजहिं मुनि माया पति भगवान।।62(ख)।।

gyāni bhagat siromani tribhuvanapati kara jāna | tāhi moha māyā nara pāvaṁra karahiṁ gumāna ||62(ka)|| siva birañci kahuṁ mohai ko hai bapurā āna | asa jiyaṁ jāni bhajahiṁ muni māyā-pati bhagavāna ||62(kha)||

三界の主なる彼を知れ――賢者と信愛の人々の頂の宝珠として。しかるに卑小な者どもは、迷妄とマーヤーによって、御前にあってすら驕り高ぶる。 シヴァとブラフマーを除いて、誰が惑わされ得ようか。これを胸に知るゆえに、聖仙たちはマーヤーの主たる至福の御方を礼拝する。

Verse 134 (चौपाई)

गयउ गरुड़ जहँ बसइ भुसुंडा। मति अकुंठ हरि भगति अखंडा।। देखि सैल प्रसन्न मन भयऊ। माया मोह सोच सब गयऊ।। करि तड़ाग मज्जन जलपाना। बट तर गयउ हृदयँ हरषाना।। बृद्ध बृद्ध बिहंग तहँ आए। सुनै राम के चरित सुहाए।। कथा अरंभ करै सोइ चाहा। तेही समय गयउ खगनाहा।। आवत देखि सकल खगराजा। हरषेउ बायस सहित समाजा।। अति आदर खगपति कर कीन्हा। स्वागत पूछि सुआसन दीन्हा।। करि पूजा समेत अनुरागा। मधुर बचन तब बोलेउ कागा।।

gayau garuṛa jahaṁ basai bhusuṇḍā | mati akuṁṭha hari-bhagati akhaṇḍā || dekhi sail prasanna mana bhayū | māyā moha soca saba gayū || kari taṛāga majjana jala-pānā | baṭa tara gayau hṛdayaṁ haraṣānā || bṛddha bṛddha bihaṅga tahaṁ āe | sunai rāma ke carita suhāe || kathā araṁbha karai soi cāhā | tehi samaya gayau khaga-nāhā || āvata dekhi sakala khaga-rājā | haraṣeū bāyasa sahita samājā || ati ādara khaga-pati kara kīnhā | svāgata pūchi su-āsana dīnhā || kari pūjā sameta anurāgā | madhura bacana taba boleu kāgā ||

ガルダは、悟りのさまたげなく、ハリ（主）への信が絶えぬブスンディの住まうところへ赴いた。聖なる丘を仰ぎ見て心は歓び、マーヤーより生じた迷妄の憂いはことごとく消え去った。 彼は池に沐浴し、その水をいただいてから、菩提樹（バニヤン）の下へ行き、胸は喜びに満ちた。そこには老いた鳥たち――長老のまた長老――が集い、ラーマの麗しき御業を聴聞していた。 ブスンディが物語を語り始めようとしたその時、鳥の王が到来した。万鳥の王の近づくのを見て、烏も一座も歓喜した。鳥の仙は厚く迎え、安否を問うて尊き座を勧めた。愛をもって礼拝し終えると、烏は甘美なる言葉を述べた。

Verse 135 (दोहा/सोरठा)

नाथ कृतारथ भयउँ मैं तव दरसन खगराज। आयसु देहु सो करौं अब प्रभु आयहु केहि काज।।63(क)।। सदा कृतारथ रूप तुम्ह कह मृदु बचन खगेस। जेहि कै अस्तुति सादर निज मुख कीन्हि महेस।।63(ख)।।

nātha kṛtāratha bhayauṁ maiṁ tava darasana khaga-rāja | āyasu dehu so karauṁ aba prabhu āyahu kehi kāja ||63(ka)|| sadā kṛtāratha rūpa tumha kaha mṛdu bacana khagesa | jehi kai astuti sādara nija mukha kīnhi mahesa ||63(kha)||

「主よ、鳥の王よ、あなたを拝してわたしは満ち足りました。どうかご命令を――何をなすべきでしょう。いかなる御用あってお越しになったのですか。」 鳥の王はやさしく言った。「あなたの存在そのものが常に成就している。あなたの讃嘆は、マヘーシャ（シヴァ）ご自身によっても敬虔に語られているのだ。」

Verse 136 (चौपाई)

सुनहु तात जेहि कारन आयउँ। सो सब भयउ दरस तव पायउँ।। देखि परम पावन तव आश्रम। गयउ मोह संसय नाना भ्रम।। अब श्रीराम कथा अति पावनि। सदा सुखद दुख पुंज नसावनि।। सादर तात सुनावहु मोही। बार बार बिनवउँ प्रभु तोही।। सुनत गरुड़ कै गिरा बिनीता। सरल सुप्रेम सुखद सुपुनीता।। भयउ तासु मन परम उछाहा। लाग कहै रघुपति गुन गाहा।। प्रथमहिं अति अनुराग भवानी। रामचरित सर कहेसि बखानी।। पुनि नारद कर मोह अपारा। कहेसि बहुरि रावन अवतारा।। प्रभु अवतार कथा पुनि गाई। तब सिसु चरित कहेसि मन लाई।।

sunahu tāta jehi kārana āyuṁ | so saba bhayau darasa tava pāyuṁ || dekhi parama pāvana tava āśrama | gayau moha saṁsaya nānā bhrama || aba śrī-rāma kathā ati pāvani | sadā sukhada dukha puñja nasāvani || sādara tāta sunāvahu mohī | bāra bāra binavauṁ prabhu tohī || sunata garuṛa kai girā binītā | sarala su-prema sukhada su-punītā || bhayau tāsu mana parama uchāhā | lāga kahai raghupati guna gāhā || prathamahiṁ ati anurāga bhavānī | rāmacarita sara kahesi bakhānī || puni nārada kara moha apārā | kahesi bahuri rāvana avatārā || prabhu avatāra kathā puni gāī | taba sisu carita kahesi mana lāī ||

「お聴きください、尊き方よ。わたしが来た目的は、あなたを拝したことで、すでに成就しました。至聖なるあなたの庵を見て、迷いも疑いも、さまざまな錯綜も皆消え失せました。 いま、シュリー・ラーマの御物語は最も清めるもの――常に歓喜を与え、悲しみの山を滅するもの。どうか敬意をもって語ってください。幾度も幾度も、わたしはお願い申し上げます。」 ガルダのへりくだった言葉――素朴で、清らかな愛に満ち、快く、きわめて浄めるその言葉――を聞いて、ブスンディの心は最高の熱意にふくらみ、ラグ族の主の讃え歌われる功徳を語り始めた。 まず深い愛をもって、ラーマの御業の湖を説き明かし、ついでナーラダの果てしなき迷妄を語り、またラーヴァナの出生を述べた。主の降誕をあらためて歌い、そして心を一つにして、御幼少の御業を物語った。

Verse 137 (दोहा/सोरठा)

बालचरित कहिं बिबिध बिधि मन महँ परम उछाह। रिषि आगवन कहेसि पुनि श्री रघुबीर बिबाह।।64।।

bāla-carita kahiṁ bibidha bidhi mana mahaṁ parama uchāha | riṣi āgavana kahesi puni śrī raghubīra bibāha ||64||

幼少の御業をさまざまに語るうち、心は最高の歓喜に満ちあふれた。ついでまた、聖仙たちの来訪と、ラグ族の勇者シュリー・ラーマの御婚儀とを語った。

Verse 138 (चौपाई)

बहुरि राम अभिषेक प्रसंगा। पुनि नृप बचन राज रस भंगा।। पुरबासिन्ह कर बिरह बिषादा। कहेसि राम लछिमन संबादा।। बिपिन गवन केवट अनुरागा। सुरसरि उतरि निवास प्रयागा।। बालमीक प्रभु मिलन बखाना। चित्रकूट जिमि बसे भगवाना।। सचिवागवन नगर नृप मरना। भरतागवन प्रेम बहु बरना।। करि नृप क्रिया संग पुरबासी। भरत गए जहँ प्रभु सुख रासी।। पुनि रघुपति बहु बिधि समुझाए। लै पादुका अवधपुर आए।। भरत रहनि सुरपति सुत करनी। प्रभु अरु अत्रि भेंट पुनि बरनी।।

bahuri rāma abhiṣeka prasaṅgā | puni nṛpa bacana rāja rasa bhaṅgā || pura-bāsinhi kara biraha biṣādā | kahesi rāma lachimana saṁbādā || bipina gavana kevaṭa anurāgā | sura-sari utari nivāsa prayāgā || bālmīka prabhu milana bakhānā | citrakūṭa jimi base bhagavānā || sacivāgavana nagara nṛpa maranā | bharatāgavana prema bahu baranā || kari nṛpa kriyā saṅga pura-bāsī | bharata gae jahã prabhu sukha rāsī || puni raghupati bahu bidhi samujhāe | lai pādukā avadha-pura āe || bharata rahani surapati-suta karanī | prabhu aru atri bhẽṭa puni baranī ||

Then he narrated again the episode of Rama’s coronation—and again, how the king’s pledged word shattered the sweetness of royal joy. He told of the citizens’ grief in separation, and the dialogue of Rama and Lakshmana; of the forest-journey and the boatman’s loving devotion; of crossing the Ganga and dwelling at Prayag; of the Lord’s meeting with Valmiki, and how Bhagavan abode at Chitrakuta. He described the ministers’ arrival, the city’s plight, and the king’s death; Bharata’s coming and the many forms of his love; and, after performing the king’s rites with the citizens, how Bharata went where Rama—the very treasury of bliss—dwelt. Again he told how Raghupati consoled him in many ways, and how Bharata returned to Ayodhya bearing the sandals; he recounted Bharata’s exemplary conduct, and again the Lord’s meeting with Atri.

Verse 139 (दोहा/सोरठा)

कहि बिराध बध जेहि बिधि देह तजी सरभंग।। बरनि सुतीछन प्रीति पुनि प्रभु अगस्ति सतसंग।।65।।

kahi birādha badha jehi bidhi deha tajī sarabhaṅga | barani sutīchana prīti puni prabhu agasti sat-saṅga ||65||

ヴィラーダが討たれたこと、シャラバンガが身を捨てたことを語り、スティークシュナの愛を述べ、また主がアガスティヤと結ばれた聖なる交わりを語った。

Verse 140 (चौपाई)

कहि दंडक बन पावनताई। गीध मइत्री पुनि तेहिं गाई।। पुनि प्रभु पंचवटीं कृत बासा। भंजी सकल मुनिन्ह की त्रासा।। पुनि लछिमन उपदेस अनूपा। सूपनखा जिमि कीन्हि कुरूपा।। खर दूषन बध बहुरि बखाना। जिमि सब मरमु दसानन जाना।। दसकंधर मारीच बतकहीं। जेहि बिधि भई सो सब तेहिं कही।। पुनि माया सीता कर हरना। श्रीरघुबीर बिरह कछु बरना।। पुनि प्रभु गीध क्रिया जिमि कीन्ही। बधि कबंध सबरिहि गति दीन्ही।। बहुरि बिरह बरनत रघुबीरा। जेहि बिधि गए सरोबर तीरा।।

kahi daṇḍaka bana pāvana-tāī | gīdha maitrī puni tehĩ gāī || puni prabhu pañcavaṭī̃ kṛta bāsā | bhañjī sakala muninha kī trāsā || puni lachimana upadesa anūpā | sūpanakhā jimi kīnhi kurūpā || khara dūṣana badha bahuri bakhānā | jimi saba maramu dasānana jānā || dasa-kaṅdhara mārīca batakahī̃ | jehi bidhi bhaī so saba tehĩ kahī || puni māyā sītā kara haranā | śrī-raghubīra biraha kachu baranā || puni prabhu gīdha kriyā jimi kīnhī | badhi kabaṁdha sabarihi gati dīnhī || bahuri biraha baranata raghubīrā | jehi bidhi gae sarobara tīrā ||

He spoke of how the Dandaka forest was sanctified, and again sang of the friendship with the vulture. Then he told how the Lord made His dwelling at Panchavati and shattered the fear of all the sages; again, of Lakshmana’s peerless counsel and how Surpanakha was disfigured. He recounted once more the slaying of Khara and Dushana, and how thereby the ten-headed one came to know the inner drift of events; how Ravana and Maricha conferred, and all that followed. Again he described the abduction of Sita by illusion, and something of Shri Raghubir’s anguish of separation. Again, how the Lord performed the vulture’s rites; how, after killing Kabandha, He granted Shabari her blessed end; and again he portrayed the Hero of Raghu in separation, and how He went to the lake’s shore.

Verse 141 (दोहा/सोरठा)

प्रभु नारद संबाद कहि मारुति मिलन प्रसंग। पुनि सुग्रीव मिताई बालि प्रान कर भंग।।66((क)।। कपिहि तिलक करि प्रभु कृत सैल प्रबरषन बास। बरनन बर्षा सरद अरु राम रोष कपि त्रास।।66(ख)।।

prabhu nārada saṁbāda kahi māruti milana prasaṅga | puni sugrīva mitāī bāli prāna kara bhaṅga ||66(ka)|| kapihi tilaka kari prabhu kṛta saila prabarṣana bāsa | baranana barṣā sarada aru rāma roṣa kapi trāsa ||66(kha)||

主がナーラダに説かれた御教えと、マルティ（ハヌマーン）に会う因縁を語り、ついでスグリーヴァとの盟約と、ヴァーリーの命を断ったことを述べた。主が猿の王を即位させ、プラヴァルシャナ山に住したことを語り、雨季と秋とを叙し、ラーマの御怒りと猿の恐れとを物語った。

Verse 142 (चौपाई)

जेहि बिधि कपिपति कीस पठाए। सीता खोज सकल दिसि धाए।। बिबर प्रबेस कीन्ह जेहि भाँती। कपिन्ह बहोरि मिला संपाती।। सुनि सब कथा समीरकुमारा। नाघत भयउ पयोधि अपारा।। लंकाँ कपि प्रबेस जिमि कीन्हा। पुनि सीतहि धीरजु जिमि दीन्हा।। बन उजारि रावनहि प्रबोधी। पुर दहि नाघेउ बहुरि पयोधी।। आए कपि सब जहँ रघुराई। बैदेही कि कुसल सुनाई।। सेन समेति जथा रघुबीरा। उतरे जाइ बारिनिधि तीरा।। मिला बिभीषन जेहि बिधि आई। सागर निग्रह कथा सुनाई।।

jehi bidhi kapipati kīsa paṭhāe | sītā khoja sakala disi dhāe || bibara prabesa kīnha jehi bhā̃tī | kapinha bahori milā saṁpātī || suni saba kathā samīra-kumārā | nāghata bhayu payodhi apārā || laṅkā̃ kapi prabesa jimi kīnhā | puni sītahi dhīraju jimi dīnhā || bana ujāri rāvanahi prabodhī | pura dahi nāgheu bahuri payodhī || āe kapi saba jahã raghurāī | baidehī ki kusala sunāī || sena sameti jathā raghubīrā | utare jāi bāridhi-tīrā || milā bibhīṣana jehi bidhi āī | sāgara nigraha kathā sunāī ||

He told how the monkey-lord dispatched the monkey bands, and how they ran in every direction in search of Sita; how they entered the cave, and then met Sampati. Hearing all their tale, the Wind’s son leapt across the boundless ocean. He described how the monkey entered Lanka, and again how he gave Sita steadfast courage; how he ravaged the grove, admonished Ravana, burned the city, and again crossed the sea. The monkeys returned to where Raghu’s king abode and reported Vaidehi’s welfare. Then, with the host assembled, as Raghubir advanced, they descended to the ocean’s shore; he narrated how Vibhishana came to meet them, and the story of the sea’s submission.

Verse 143 (दोहा/सोरठा)

सेतु बाँधि कपि सेन जिमि उतरी सागर पार। गयउ बसीठी बीरबर जेहि बिधि बालिकुमार।।67(क)।।

setu bāँdhi kapi sena jimi utarī sāgara pāra | gayu basīṭhī bīrabara jehi bidhi bāli-kumāra ||67(ka)||

橋が築かれると、猿の軍勢は大海を渡った――同じくして、ヴァシシュタもまた旅立った。最上の勇者、バリの子アンガダにふさわしい作法のままに。

Verse 144 (चौपाई)

निसिचर कीस लराई बरनिसि बिबिध प्रकार। कुंभकरन घननाद कर बल पौरुष संघार।।67(ख)।।

nisicara kīsa larāī baranisi bibidha prakāra | kuṁbhakarana ghananāda kara bala pauruṣa saṅghāra ||67(kha)||

汝はさまざまに、羅刹と猿軍との合戦を語り給う――その威力と武勇、またクンバカルナとメーガナーダ（インドラジット）によってもたらされた破壊のさまを。

Verse 145 (दोहा/सोरठा)

निसिचर निकर मरन बिधि नाना। रघुपति रावन समर बखाना।। रावन बध मंदोदरि सोका। राज बिभीषण देव असोका।। सीता रघुपति मिलन बहोरी। सुरन्ह कीन्ह अस्तुति कर जोरी।। पुनि पुष्पक चढ़ि कपिन्ह समेता। अवध चले प्रभु कृपा निकेता।। जेहि बिधि राम नगर निज आए। बायस बिसद चरित सब गाए।। कहेसि बहोरि राम अभिषैका। पुर बरनत नृपनीति अनेका।। कथा समस्त भुसुंड बखानी। जो मैं तुम्ह सन कही भवानी।। सुनि सब राम कथा खगनाहा। कहत बचन मन परम उछाहा।।

nisicara nikara marana bidhi nānā | raghupati rāvan samara bakhānā || rāvan badha mandodarī sokā | rāja bibhīṣaṇa deva asokā || sītā raghupati milana bahorī | suranha kīnha astuti kara jorī || puni puṣpaka caṛhi kapinha sametā | avadha cale prabhu kṛpā niketā || jehi bidhi rāma nagara nija āe | bāyasa bisada carita saba gāe || kahesi bahori rāma abhiṣaikā | pura baranata nṛpanīti anekā || kathā samasta bhusuṇḍa bakhānī | jo mai tumha sana kahī bhavānī || suni saba rāma kathā khaganāhā | kahata bacana mana parama uchāhā ||

彼は、羅刹の大軍が種々のさまに討たれたことを語り、ラグパティとラーヴァナの戦いを描き出した。ラーヴァナが倒れると、マンドーダリーは嘆き悲しみ、ヴィビーシャナは王国を受けて、恐れと憂いから解き放たれた。シーターとラグパティは再び結ばれ、神々は合掌して讃嘆した。ついで、まさに慈悲の住処なる主は、猿たちとともにプシュパカに乗り、アヨーディヤへと発たれた。ラーマがみずからの都へ入城された次第――清浄なる烏（ブーシュンディ）は、その一つ一つの御業を歌い上げた。さらに彼はラーマの戴冠をも語り、王道の諸法を多く説き明かした。かくしてブーシュンディは、我が汝に語りしこの全物語を語り終え、すべてを聞き終えた鳥の王は、無上の歓喜に心を満たして言葉を発した。

Verse 146 (चौपाई)

गयउ मोर संदेह सुनेउँ सकल रघुपति चरित। भयउ राम पद नेह तव प्रसाद बायस तिलक।।68(क)।।

gayu mora saṁdeha suneuँ sakala raghupati carita | bhayu rāma pada neha tava prasāda bāyasa tilaka ||68(ka)||

ラグパティの全物語を聞き奉り、わが疑いは消え失せた。烏の印を戴く仙よ、汝の御恩寵により、ラーマの御足への愛がわが内に生じた。

Verse 147 (दोहा/सोरठा)

मोहि भयउ अति मोह प्रभु बंधन रन महुँ निरखि। चिदानंद संदोह राम बिकल कारन कवन। 68(ख)।।

mohi bhayu ati moha prabhu baṁdhana rana mahuँ nirakhi | cidānaṁda saṁdoha rāma bikala kārana kavana ||68(kha)||

戦場にて主が縛られ給うのを見て、我は大いに惑った。ラーマはまさしく意識と歓喜の凝然たる塊――いかなる因縁があって、御苦悩などあり得ようか。