Bhāgīratha’s Bringing of the Gaṅgā

Verse 1

नारद उवाच । हिमवद्गिरिमासाद्य किं चकार महीपतिः । कथमानीतवान् गङ्गामेतन्मे वक्तुमर्हसि 1. ॥ १ ॥

ナーラダは言った。「ヒマヴァットの山に到った後、王は何をなしたのか。いかにしてガンガーを迎え来たのか。どうか私に語ってください。」

Verse 2

सनक उवाच । भगीरथो महाराजो जटाचीरधरो मुने । गच्छन् हिमाद्रिं तपसे प्राप्तो गोदावरीतटम् ॥ २ ॥

サナカは言った。「おお牟尼よ、偉大なる王バギーラタは、ジャターの髪を結い、樹皮の衣をまとって、苦行のためヒマードリへ向かい、ゴーダーヴァリーの岸に到った。」

Verse 3

तत्रापश्यत् महारण्ये भृगोराश्रममुत्तमम् । कृष्णसारसमाकीर्णं मातङ्गगणसेवितम् ॥ ३ ॥

そこにて広大な森の中、彼はブリグの最勝の聖庵を見た。黒羚（クリシュナサーラ）が群れ、象の群れもまたしばしば訪れていた。

Verse 4

भ्रमद्भ्रमरसङ्घुष्टं कूजद्विहगसंकुलम् । व्रजद्वराहनिकरं चमरीपुच्छवीजितम् ॥ ४ ॥

そこは旋回する蜂の羽音がこだまし、鳴き交わす鳥で満ち、猪の群れが行き交い、ヤクの尾の払子（チャーマラ）に扇がれるかのようであった。

Verse 5

नृत्यन्मयूरनिकरं सारङ्गादिनिषेवितम् । प्रवर्द्धितमहावृक्षं मुनिकन्याभिरादरात् ॥ ५ ॥

そこは舞い踊る孔雀の群れに満ち、鹿などの生きものがしばしば訪れた。さらに、聖仙たちの娘らが敬虔なバクティをもって丹念に育てた大樹が立っていた。

Verse 6

शालतालतमालाढ्यं नूनहिन्तालमण्डितम् । मालतीयूथिकाकुन्दचम्पकाश्वत्थभूषितम् ॥ ६ ॥

そこはシャーラ、ターラ、タマーラの樹々に富み、高くそびえるヒンターラ椰子に飾られていた。さらにマーラティーとユーティカーの蔓、クンダとチャンパカの花、そして聖なるアシュヴァッタ樹が美を添えていた。

Verse 7

उत्पुल्लकुसुमोपेतमृषिसङ्घनिषेवितम् । वेदशास्त्रमहाघोषमाश्रमं प्राविशद् भृगोः ॥ ७ ॥

彼はブリグのアーシュラマに入った。そこは満開の花に荘厳され、聖仙の群れが集い、ヴェーダと聖なるシャーストラの大誦唱が高らかに響いていた。

Verse 8

गृणन्तं परमं ब्रह्म वृतं शिष्यगणैर्मुनिम् । तेजसा सूर्यसदृशं भृगुं तत्र ददर्श सः ॥ ८ ॥

そこで彼は、弟子たちに囲まれ、至上のブラフマンを唱え讃える聖仙ブリグを見た。その威光は太陽のごとく輝いていた。

Verse 9

प्रणनामाथ विप्रेन्द्रं पादसङ्ग्रहणादिना । आतिथ्यं भृगुरप्यस्य चक्रे सन्मानपूर्वकम् ॥ ९ ॥

そのときブリグは、最勝のバラモンに合掌して礼拝し、御足を取るなどの作法をもって深く敬い、しかるべき敬意と尊崇をもって客人としてのもてなしを尽くした。

Verse 10

कृतातिथ्यक्रियो राजा भृगुणा परमर्षिणा । उवाच प्राञ्जलिर्भूत्वा विनयान्मुनिपुङ्गवम् ॥ १० ॥

王は至高の聖仙ブリグに対するもてなしの儀礼を滞りなく終えると、合掌して立ち、へりくだりつつ、牟尼の中の最勝者に恭しく語りかけた。

Verse 11

भगीरथ उवाच । भगवन्सर्वधर्मज्ञ सर्वशास्त्रविशारद । पृच्छामि भवभीतोऽहं नृणामुद्धारकारणम् ॥ ११ ॥

バギーラタは言った。「おお、福徳具足の御方よ。あらゆるダルマを知り、すべてのシャーストラに通暁するお方よ。輪廻の流転を恐れる私は、人々を救い上げる真の因は何かをお尋ねいたします。」

Verse 12

भगवांस्तुष्यते येन कर्मणा मुनिसत्तम । तन्ममाख्याहि सर्वज्ञ अनुग्राह्योऽस्मि ते यदि ॥ १२ ॥

おお、牟尼の中の最勝者よ。いかなる行いによってバガヴァーン（至上主）はお喜びになられるのでしょうか。全知の御方よ、もし私があなたの恩寵に値するなら、その道をお示しください。

Verse 13

भृगुरुवाच । राजंस्तवेप्सितं ज्ञातं त्वं हि पुण्यवतां वरः । अन्यथा स्वकुलं सर्वं कथमुद्धर्तुमर्हसि ॥ १३ ॥

ブリグは言った。「王よ、あなたの望みはすでに理解した。あなたは功徳ある者の中でも最勝だからである。さもなければ、どうして自らの一族すべてを救い上げるに足る者となり得ようか。」

Verse 14

यो वा को वापि भूपाल स्वकुलं शुभकर्मणा । उद्धर्तुकामस्तं विद्यान्नररूपधरं हरिम् ॥ १४ ॥

王よ、吉祥なる善業によって自らの一族を引き上げ救済せんと願う者は誰であれ、その者こそ人の姿を取られたハリ（ヴィシュヌ）御自身であると知るべきである。

Verse 15

कर्मणा येन देवेशो नृणामिष्टफलप्रदः । तत्प्रवक्ष्यामि राजेन्द्र शृणुष्व सुसमाहितः ॥ १५ ॥

諸王の王よ、天神の主が人々の望む果報を授ける御方となる、その行（カルマ）を我は説こう。心をよく統一して聴け。

Verse 16

भव सत्यपरो राजन्नहिंसानिरतस्तथा । सर्वभूतहितो नित्यं मानृतं वद वै क्वचित् ॥ १६ ॥

王よ、真実を最上として守り、またアヒンサー（不殺生・不害）に堅く住せよ。常に一切衆生の利益を願い、いかなる時も虚言を語るな。

Verse 17

त्यज दुर्जनसंसर्गं भज साधुसमागमम् । कुरु पुण्यमहोरात्रं स्मर विष्णुं सनातनम् ॥ १७ ॥

悪しき者との交わりを捨て、サードゥ（聖者）との善き集いに帰依せよ。昼夜に功徳を修し、常住のヴィシュヌを念じ続けよ。

Verse 18

कुरु पूजां महाविष्णोर्याहि शान्तिमनुत्तमाम् । द्वादशाष्टाक्षरं मन्त्रं जप श्रेयो भविष्यति ॥ १८ ॥

マハーヴィシュヌを礼拝し、比類なき寂静に至れ。十二音節と八音節の真言をジャパして誦せよ。汝の最上の吉祥は必ず現れる。

Verse 19

भगीरथ उवाच । सत्यं तु कीदृशं प्रोक्तं सर्वभूतहितं मुने । अनृतं कीदृशं प्रोक्तं दुर्जनाश्चापि कीदृशाः ॥ १९ ॥

バギーラタは言った。「聖仙よ、いかなる真実が一切の生きとし生けるものの利益となると説かれるのか。いかなる虚偽が語られるのか。また悪人の相とはいかなるものか。」

Verse 20

साधवः कीदृशाः प्रोक्तास्तथा पुण्यं च कीदृशम् । स्मर्तव्यश्च कथं विष्णुस्तस्य पूजा च कीदृशी ॥ २० ॥

「いかなる人々が真のサードゥ（徳ある者）と宣言されるのか。真の功徳（プンニャ）とは何か。いかにして主ヴィシュヌを憶念し、またその礼拝はいかなる形が正しいのか。」

Verse 21

शान्तिश्च कीदृशी प्रोक्ता को मन्त्रोऽष्टाक्षरो मुने । को वा द्वादशवर्णश्च मुने तत्त्वार्थकोविद ॥ २१ ॥

「聖仙よ、説かれたシャーンティ（鎮静・息災の作法）とはいかなるものか。八音節の真言（アシュタークシャラ）はどれか、牟尼よ。さらに十二音節の真言（ドヴァーダシャヴァルナ）はどれか、真理の要義に通じた聖者よ。」

Verse 22

कृपां कृत्वा मयि परां सर्वं व्याख्यातुमर्हसि । भृगुरुवाच । साधु साधु महाप्राज्ञ तव बुद्धिरनुत्तमा ॥ २२ ॥

「どうか私に最高の慈悲を垂れ、すべてを余すところなく説き明かしてください。」ブリグは言った。「善いかな、善いかな。大いなる賢者よ、あなたの理解は比類ない。」

Verse 23

यत्पृष्टोऽहं त्वया भूप तत्सर्वं प्रवदामि ते । यथार्थकथनं यत्तत्सत्यमाहुर्विपश्चितः ॥ २३ ॥

「王よ、あなたが私に問うたことはすべて語ろう。賢者たちは、事物をありのままに語る言葉こそを『真実』と呼ぶ。」

Verse 24

धर्माविरोधतो वाच्यं तद्धि धर्मपरायणैः । देशकालादि विज्ञाय स्वयमस्याविरोधतः ॥ २४ ॥

ダルマに帰依する者は、ダルマに背かぬようにのみ語るべきである。場所・時・諸条件を見極め、自らの言葉がダルマに相反しないことを自ら確かめよ。

Verse 25

यद्वचः प्रोच्यते सद्भिस्तत्सत्यमभिधीयते । सर्वेषामेव जन्तूनामक्लेशजननं हि तत् ॥ २५ ॥

善き人々が語る言葉こそ「真実」と呼ばれる。なぜならそれは、あらゆる生きとし生けるものに苦悩なき安らぎを生じさせるからである。

Verse 26

अहिंसा सा नृप प्रोक्ता सर्वकामप्रदायिनी । कर्मकार्यसहायत्वमकार्यपरिपन्थिता ॥ २६ ॥

王よ、アヒンサー（不殺生・不害）は、あらゆる望みの果を与えるものと宣言される。それは正しき務めの遂行を助け、禁じられた不義の行いには障壁となる。

Verse 27

सर्वलोकहितत्वं वै प्रोच्यते धर्मकोविदैः । इच्छानुवृत्तकथनं धर्माधर्माविवेकिनः ॥ २७ ॥

ダルマを知る賢者は、真のダルマとは一切世界の福利を成就させるものだと説く。だが欲望に従って語るだけの者は、ダルマとアダルマを弁別できぬ者のしるしである。

Verse 28

अनृतं तद्धि विज्ञेयं सर्वश्रेयोविरोधि तत् । ये लोके द्वेषिणो मूर्खाः कुमार्गरतबुद्धयः ॥ २८ ॥

知れ。あらゆる真の福徳を妨げるもの、それが虚偽である。この世において、憎しみに満ち、愚かで、邪道を喜ぶ心をもつ者こそ、その不真実に根を下ろす者である。

Verse 29

ते राजन्दुर्ज्जना ज्ञेयाः सर्वधर्मबहिष्कृताः । धर्माधर्मविवेकेन वेदमार्गानुसारिणः ॥ २९ ॥

王よ、知るがよい。彼らは一切のダルマの外にある悪人である。ダルマとアダルマの分別を語りながら、ただヴェーダの道に従うと称するにすぎない。

Verse 30

सर्वलोकहितासक्ता साधवः परिकीर्तिताः । हरिभक्तिकरं यत्तत्सद्भिश्च परिरञ्जितम् ॥ ३० ॥

正しき人（サードゥ）とは、あらゆる世界の利益に心を尽くす者と称えられる。ハリへのバクティを生じさせるものは、善き人々に愛され、認められる。

Verse 31

आत्मनः प्रीतिजनकं तत्पुण्यं परिकीर्तितम् । सर्वं जगदिदं विष्णुर्विष्णुः सर्वस्य कारणम् ॥ ३१ ॥

自らの内に清らかな歓喜を生じさせるもの、それが功徳（プンニャ）と説かれる。この全宇宙はヴィシュヌであり、ヴィシュヌこそ万有の原因である。

Verse 32

अहं च विष्णुर्यज्ज्ञानं तद्विष्णुस्मरणं विदुः । सर्वदेवमयो विष्णुर्विधिना पूजयामि तम् ॥ ३२ ॥

「我もまたヴィシュヌであり、いわゆる『知』とはヴィシュヌを憶念することだ」と知られる。ヴィシュヌは諸神を悉く具するゆえ、定められた作法により我は彼を礼拝する。

Verse 33

इति या भवति श्रद्धा सा तद्भक्तिः प्रकीर्त्तिता । सर्वभूतमयो विष्णुः परिपूर्णः सनातनः ॥ ३३ ॥

かく説かれた信（シュラッダー）こそ、彼へのバクティであると宣言される。あらゆる存在の本質として遍在するヴィシュヌは、永遠にして円満具足の主である。

Verse 34

इत्यभेदेन या बुद्धिः समता सा प्रकीर्तिता । समता शत्रुमित्रेषु वशित्वं च तथा नृप ॥ ३४ ॥

衆生に差別を見ないその बुद्ध（理解）は「サマター（平等心）」と称えられる。敵にも友にも等しく向けられるその平等心は、また自己を制する力とも呼ばれる、王よ。

Verse 35

यदृच्छालाभसंतुष्टिः सा शान्तिः परिकीर्त्तिता । एते सर्वे समाख्यातास्तपः सिद्धिप्रदा नृणाम् ॥ ३५ ॥

得るものが偶然に訪れるままに満ち足りることは、真の安寧（シャーンティ）と説かれる。これらすべては、人にシッディ（成就）を授けるタパス（苦行）として語られた。

Verse 36

समस्तपापराशीनां तरसा नाशहेतवः । अष्टाक्षरं महामन्त्रं सर्वपापप्रणाशनम् ॥ ३६ ॥

八音節の大マントラは、あらゆる罪の集積を速やかに滅する因であり、すべての罪を滅ぼすものなり。

Verse 37

वक्ष्यामि तव राजेन्द्र पुरुषार्थैकसाधनम् । विष्णोः प्रियकरं चैव सर्वसिद्धिप्रदायकम् ॥ ३७ ॥

王の中の王よ、我は汝に、人の生の目的（プルシャールタ）をただ一つで成就させる手段を語ろう。それは主ヴィシュヌに愛され、あらゆる成就を授けるものである。

Verse 38

नमो नारायणायेति जपेत्प्रणवपूर्वकम् । नमो भगवते प्रोच्य वासुदेवाय तत्परम् ॥ ३८ ॥

プラナヴァ「オーム」を先にして、「ナモー・ナーラーヤナーヤ」をジャパ（誦持）すべきである。「ナモー・バガヴァテ」と唱えたのち、専心して「ヴァースデーヴァーヤ」と唱えよ。

Verse 39

प्रणवाद्यं महाराज द्वादशार्णमुदाहृतम् । द्वयोः समं फलं राजन्नष्टद्वादशवर्णयोः ॥ ३९ ॥

大王よ、プラṇヴァ（オーム）に始まる十二音節のマントラが宣説された。王よ、その果報は八字および十二字のマントラの果に等しいと説かれる。

Verse 40

प्रवृत्तौ च निवृत्तौ च साम्यमुद्दिष्टमेतयोः । शङ्खचक्रधरं शान्तं नारायणमनामयम् ॥ ४० ॥

プラヴリッティ（行為への従事）とニヴリッティ（行為からの退離）のいずれにおいても、本質的な同一性が示された。その同一性とは、法螺貝と円盤を持ち、寂静で病患なきナーラーヤナである。

Verse 41

लक्ष्मीसंश्रितवामाङ्कं तथाभयकरं प्रभुम् । किरीटकुण्डलधरं नानामण्डनशोभितम् ॥ ४१ ॥

我は至上主を観ずる。御左にはラクシュミーが愛をもって寄り添い、主は無畏を授け給う。冠と耳飾りを戴き、さまざまな荘厳具により輝き給う。

Verse 42

भ्राजत्कौस्तुभमालाढ्यं श्रीवत्साङ्कितवक्षसम् । पीताम्बरधरं देवं सुरासुरनमस्कृतम् ॥ ४२ ॥

彼らは神なる主を拝した。輝くカウストゥバ宝珠と花鬘に飾られ、胸には聖なるシュリーヴァツァの印、黄衣（ピータームバラ）をまとい、天と阿修羅の双方に礼拝される御方である。

Verse 43

ध्यायेदनादिनिधनं सर्वकामफलप्रदम् । अन्तर्यामी ज्ञानरूपी परिपूर्णः सनातनः ॥ ४३ ॥

無始無終にして、正しき願いの果を授け給う御方を観想すべし。主は内在の統御者アンタリヤーミン、智慧そのものの御姿、円満具足にして永遠なるお方である。

Verse 44

एतत्सर्वं समाख्यातं यत्तु पृष्टं त्वया नृप । स्वस्ति तेऽस्तु तपः सिद्धिं गच्छ लब्धुं यथासुखम् ॥ ४४ ॥

王よ、汝が問うたことはすべて余すところなく説き明かした。汝に吉祥あれ。今は安らかに赴き、苦行（タパス）の成就の果を、心のままに得るがよい。

Verse 45

एवमुक्तो महीपालो भृगुणा परमर्षिणा । परमां प्रीतिमापन्नः प्रपेदे तपसे वनम् ॥ ४५ ॥

至上の聖仙ブリグにそのように告げられると、王はこの上ない歓喜に満たされ、苦行（タパス）を修するため森へと赴いた。

Verse 46

हिमवद्गिरिमासाद्य पुण्यदेशे मनोहरे । नादेश्वरे महाक्षेत्रे तपस्तेपेऽतिदुश्चरम् ॥ ४६ ॥

ヒマヴァットの山に至り、清らかで麗しい聖地—ナーデーシュヴァラの大霊域—において、成し難いほど苛烈な苦行（タパス）を修した。

Verse 47

राजा त्रिषवणस्नायी कन्दमूलफलाशनः । कृतातिथ्यर्हणश्चापि नित्यं होमपरायणः ॥ ४७ ॥

王は日に三度のサンディヤーに沐浴し、根・塊茎・果実を食として生き、来客をしかるべくもてなし、常に日々のホーマ（火供）に専心していた。

Verse 48

सर्वभूतहितः शान्तो नारायणपरायणः । पत्रैः पुष्पैः फलैस्तोयैस्त्रिकालं हरिपूजकः ॥ ४८ ॥

王は一切衆生の利益を願い、性は静謐で、ただナーラーヤナに全託していた。葉・花・果・水を供え、日に三度ハリを礼拝した。

Verse 49

एवं बहुतिथं कालं नीत्वा यात्यन्तधैर्यवान् । ध्यायन्नारायणं देवं शीर्णपर्णाशनोऽभवत् ॥ ४९ ॥

かくして、はなはだ長き時を過ごしたのち、彼は—至高の忍耐に堅くして—なお進み、主ナーラーヤナを念じつつ、枯れ葉を食として生きるようになった。

Verse 50

प्राणायामपरो भूत्वा राजा परमधार्मिकः । निरुच्छ्वासस्तपस्तप्तुं ततः समुपचक्रमे ॥ ५० ॥

その後、至って法にかなう王はプラーナーヤーマに専心し、息を止めて、苦行（タパス）を修し始めた。

Verse 51

ध्यायन्नारायणं देवमनन्तमपराजितम् । षष्टिवर्षसहस्राणि निरुच्छ्वासपरोऽभवत् ॥ ५१ ॥

ナーラーヤナ—無限にして不敗の神なる主—を念じつつ、彼は一切を没入し、息をすることなく六万年のあいだ在り続けた。

Verse 52

तस्य नासापुटाद्रा ज्ञो वह्निर्जज्ञे भयङ्करः । तं दृष्ट्वा देवताः सर्वो वित्रस्ता वह्नितापिताः ॥ ५२ ॥

王よ、彼の鼻孔より恐るべき火が生じた。それを見た諸天はみな震えおののき、その火熱に焼かれた。

Verse 53

अभिजग्मुर्महाविष्णुं यत्रास्ते जगतां पतिः । क्षीरोदस्योत्तरं तीरं सम्प्राप्य त्रिदशेश्वराः । अस्तुवन्देवदेवेशं शरणागतपालकम् ॥ ५३ ॥

諸天の主らは、万界の主の坐すところのマハーヴィシュヌのもとへ赴いた。乳海の北岸に到り、彼らは「神々の神」—帰依して来る者を護る御方—を讃嘆した。

Verse 54

देवा ऊचुः । नताःस्म विष्णुं जगदेकनाथं स्मरत्समस्तार्तिहरं परेशम् । स्वभावशुद्धं परिपूर्णभावं वदन्ति यज्ज्ञानतनुं च तज्ज्ञाः ॥ ५४ ॥

神々は言った。「われらは宇宙の唯一の主、ヴィシュヌに礼拝する。想念すれば一切の苦患を除く至上主に。御性は清浄にして存在は円満、賢者は彼を“知そのものの身”と称える。」

Verse 55

ध्येयः सदा योगिवरैर्महात्मा स्वेच्छाशरीरैः कृतदेवकार्यः । जगत्स्वरूपो जगदादिनाथस्तस्मै नताः स्मः पुरुषोत्तमाय ॥ ५५ ॥

その大いなる御魂は、最勝のヨーギーたちにより常に観想されるべきである。自らの御意のままに諸身を受け、神々の務めを成し遂げた御方。宇宙をその御姿とし、世界の本初の主であるそのプルショーत्तマ（至上の人格）に、われらは礼拝する。

Verse 56

यन्नामसङ्कीर्त्तनतो खलानां समस्तपापानि लयं प्रयान्ति । तमीशमीड्यं पुरुषं पुराणं नताःस्म विष्णुं पुरुषार्थसिद्ध्यै ॥ ५६ ॥

その御名を讃えて唱えるだけで、悪しき者の罪さえも溶け去り尽きる。われらは、讃嘆されるべき主ヴィシュヌ、太古の原初の人格に礼拝する――人の生の目的（プルシャールタ）を成就するために。

Verse 57

यत्तेजसा भान्ति दिवाकराद्या नातिक्रमन्त्यस्य कदापि शिक्षाः । कालात्मकं तं त्रिदशाधिनाथं नमामहेवै पुरुषार्थरूपम् ॥ ५७ ॥

その御光によって太陽をはじめ諸々の光明は輝き、またシクシャー（Śikṣā）などの学科でさえ、御規定を決して越えない。時そのものを本性とし、神々の主であり、人の生の目的を体現するその御方に、われらはまことに礼拝する。

Verse 58

जगत्करोऽत्यब्जभवोऽत्ति रुद्र ः पुनाति लोकाञ्छ्रुतिभिश्च विप्राः । तमादिदेवं गुणसन्निधानं सर्वोपदेष्टारमिताः शरण्यम् ॥ ५८ ॥

諸世界の造り手は一切を超え、蓮華より生まれしブラフマーも滅び、ルドラは呑み尽くす。学識あるバラモンたちはシュルティ（ヴェーダ）によって諸界を浄める。われらは、万徳の住処にして普遍の師である原初の神に、最高の庇護として帰依する。

Verse 59

वरं वरेण्यं मधुकैटभारिं सुरासुराभ्यर्चितपादपीठम् । सद्भक्तसङ्कल्पितसिद्धिहेतुं ज्ञानैकवेद्यं प्रणताःस्म देवम् ॥ ५९ ॥

われらは礼拝してその神なる主に帰依する——最も勝れ、選び奉るに最もふさわしき御方、マドゥとカイタバを討ち滅ぼし、天と阿修羅のいずれにも足台を崇められ、真のバクタの清き誓願を成就させる因となり、霊的智慧によってのみ知られ給う御方に。

Verse 60

अनादिमध्यान्तमजं परेशमनाद्यविद्याख्यतमोविनाशम् । सच्चित्परानन्दघनस्वरूपं रूपादिहीनं प्रणताःस्म देवम् ॥ ६० ॥

われらは礼拝してその神格に帰依する——無生にして至上主、始めも中ほども終わりもなく、無始の無明と呼ばれる闇を滅し、サット・チット・パラーナンダ（有・知・至福）の充満たる凝塊を自性とし、形相および一切の限定属性を離れ給う御方に。

Verse 61

नारायणं विष्णुमनन्तमीशं पीताम्बरं पद्मभवादिसेव्यम् । यज्ञप्रियं यज्ञकरं विशुद्धं नताःस्म सर्वोत्तममव्ययं तम् ॥ ६१ ॥

われらは礼拝してナーラーヤナ——ヴィシュヌ、無限の主——に帰依する。黄衣をまとい、蓮華より生まれしブラフマーら諸天に仕えられ、ヤジュニャを愛し、みずからヤジュニャを成就する御方。至浄にして至上、そして不滅なる御方に。

Verse 62

इति स्तुतो महाविष्णुर्देवैरिन्द्रा दिभिस्तदा । चरितं तस्य राजर्षेर्देवानां संन्यवेदयत् ॥ ६२ ॥

かくしてその時、インドラら諸天に讃嘆されたマハーヴィシュヌは、あの王仙の行状を、諸天に余すところなく語り告げた。

Verse 63

ततो देवान्समाश्वास्य दत्त्वाभयमनञ्जनः । जगाम यत्र राजर्षिस्तपस्तपति नारद ॥ ६३ ॥

ついで無垢なる御方は諸天を慰め、無畏を授けたのち、王仙ナーラダがタパス（苦行）を修している場所へと赴いた。

Verse 64

शङ्खचक्रधरो देवः सच्चिदानन्दविग्रहः । प्रत्यक्षतामगात्तस्य राज्ञः सर्वजगद्गुरुः ॥ ६४ ॥

法螺と円盤を持つ神、存在・意識・至福（サット・チット・アーナンダ）そのものの御身は、かの王の前に直に顕現された――全世界の गुरु（導師）として。

Verse 65

तं दृष्ट्वा पुण्डरीकाक्षं भाभासितदिगन्तरम् । अतसीपुष्पसंकाशं स्फुरत्कुण्डलमण्डितम् ॥ ६५ ॥

彼を見た――蓮華の眼をもつ主は、四方の遥かな地平を照らし、青きアタシーの花のごとく輝き、きらめく耳飾りに荘厳されていた。人々は畏敬の驚きに満たされた。

Verse 66

स्निग्धकुन्तलवक्त्राब्जं विभ्राजन्मुकुटोज्ज्वलम् । श्रीवत्सकौस्तुभधरं वनमालाविभूषितम् ॥ ६६ ॥

艶やかな巻き髪と蓮華のごとき御顔、光り輝く冠により燦然とし、胸にシュリーヴァツァの印とカウストゥバ宝珠を戴き、森の花輪ヴァナマーラーに荘厳されたその主を、我は信愛をもって観想する。

Verse 67

दीर्घबाहुमुदाराङ्गं लोकेशार्चितपङ्कजम् । नाम दण्डवद् भूमौ भूपतिर्नम्रकन्धरः ॥ ६७ ॥

王は謙遜にうなだれ、地に杖のごとく五体投地して、長き御腕と気高き御身をもつ主の前に礼拝した。その蓮華の御足は、諸世界の支配者たちすら崇め奉るのである。

Verse 68

अत्यन्तहर्षसम्पूर्णः सरोमाञ्चः सगद्गदः । कृष्ण कृष्णेति कृष्णेति श्रीकृष्णेति समुच्चरन् ॥ ६८ ॥

至上の歓喜に満ち、身は総毛立ち、声は感極まって詰まりながら、彼は繰り返し叫んだ。「クリシュナ、クリシュナ」と、また「クリシュナ」、そして「シュリー・クリシュナ」と。

Verse 69

तस्य विष्णुः प्रसन्नात्मा ह्यन्तर्यामी जगद्गुरुः । उवाच कृपयाविष्टो भगवान्भूतभावनः ॥ ६९ ॥

そのとき、心安らかなヴィシュヌは、内なる統御者（アンタリヤーミン）にして諸世界の師として、慈悲に満たされ彼に語りかけた。万有を養い支えるバガヴァーンが、憐れみをもって告げたのである。

Verse 70

श्री भगवानुवाच । भगीरथ महाभाग तवाभीष्टं भविष्यति । आगमिष्यन्ति मल्लोकं तव पूर्वपितामहाः ॥ ७० ॥

至上主は仰せになった。「おお、幸いなるバギーラタよ。汝の望みは必ず成就する。汝の先祖たちは、わが世界へと来たるであろう。」

Verse 71

मम मूर्त्यन्तरं शम्भुं राजन्स्तोत्रैः स्वशक्तितः । स्तुहि ते सकलं कामं स वै सद्यः करिष्यति ॥ ७१ ॥

王よ、わが別の顕現であるシャンブ（Śambhu）を、汝の力に応じて讃歌により讃えよ。彼は汝の願いのすべてを直ちに成就させる。

Verse 72

यस्तु जग्राह शशिनं शरणं समुपागतम् । तस्मादाराधयेशानं स्तोत्रैः स्तुत्यं सुखप्रदम् ॥ ७२ ॥

月（シャシン）が帰依を求めて来たとき、それを受け入れた御方がいる。ゆえに、讃歌によって讃えられるべき、安楽を授ける主イーシャーナ（Īśāna）を礼拝せよ。

Verse 73

अनादिनिधनो देवः सर्वकामफलप्रदः । त्वया संपूजितो राजन्सद्यः श्रेयो विधास्यति ॥ ७३ ॥

その主は無始無終にして、あらゆる正しき願いの果を授ける。王よ、汝が正しく供養すれば、ただちに汝のために最高の福祉を成し遂げてくださる。

Verse 74

इत्युक्त्वा देवदेवेशो जगतां पतिरच्युतः । अन्तर्दधे मुनिश्रेष्ठ उत्तस्थौ सोऽपि भूपतिः ॥ ७४ ॥

かく語り終えると、神々の主にして諸世界の君、アチュタは姿を隠して見えなくなった。おお最勝の牟尼よ、その王もまた立ち上がった。

Verse 75

किमिदं स्वप्न आहोस्वित्सत्यं साक्षाद् द्विजोत्तम । भूपतिर्विंस्मयं प्राप्तः किं करोमीति विस्मितः ॥ ७५ ॥

「これは夢なのか、それともまことの現実なのか。おお最勝の両生者よ。」王は驚嘆に打たれ、呆然と立ち尽くし、「我はいかにすべきか」と思い惑った。

Verse 76

अथान्तरिक्षे वागुच्चैः प्राह तं भ्रान्तचेतसम् । सत्यमेतदिति व्यक्तं न चिन्तां कर्तुमर्हसि ॥ ७६ ॥

すると中空より声が高らかに、心迷える彼に告げた。「これはまことに真実であり、明白である。憂いを抱くには及ばぬ。」

Verse 77

तन्निशम्यावनीपाल ईशानं सर्वकारणम् । समस्त देवताराजमस्तौषीद्भक्तितत्परः ॥ ७७ ॥

それを聞くと、地を治める王はバクティに専心し、万因の因にして諸神の王たる主、イーシャーナを讃嘆した。

Verse 78

भगीरथ उवाच । प्रणमामि जगन्नाथं प्रणतार्त्रिपणाशनम् । प्रमाणागोचरं देवमीशानं प्रणवात्मकम् ॥ ७८ ॥

バギーラタは言った。「我はジャガンナータ、宇宙の主に礼拝する。帰依して伏拝する者の苦を滅する御方に。さらに、常の証明の及ばぬ神、イーシャーナに礼拝する。その本性は聖音オーム（プラナヴァ）そのものである。」

Verse 79

जगद्रू पमजं नित्यं सर्गस्थित्यन्तकारणम् । विश्वरूपं विरूपाक्षं प्रणतोऽस्म्युग्ररेतसम् ॥ ७९ ॥

我は礼拝する。生まれざる常住の御方、宇宙そのものの姿にして、創造・維持・滅尽の因なる御方に。万有の形を具え、異なる眼をもつ主、その畏るべき強大な創造の精力を有する御方に。

Verse 80

आदिमध्यान्तरहितमनन्तमजमव्ययम् । समामनन्ति योगीन्द्रा स्तं वन्दे पुष्टिवर्धनम् ॥ ८० ॥

我は礼拝する。始めも中ほども終わりもなく、無限にして生まれず、滅びぬ御方を。あらゆる福徳を増し育む養い主を、瑜伽の大自在者たちが常に誦し讃えるその御方を。

Verse 81

नमो लोकाधिनाथाय वञ्चते परिवञ्चते । नमोऽस्तु नीलग्रीवाय पशूनां पतये नमः ॥ ८१ ॥

諸世界の主に帰命する—御身は（マーヤーにより）迷わせ、また迷わされるとも語られる。青き喉の御方に帰命する。衆生の主パシュパティに帰命する。

Verse 82

नमश्चैतन्यरूपाय पुष्टानां पतये नमः । नमोऽकल्पप्रकल्पाय भूतानां पतये नमः ॥ ८२ ॥

純粋なる意識そのものを御姿とする御方に帰命する。養われ栄える者たちの主、守護者に帰命する。定められたあらゆる配列を超え、しかも新たに配し直す御方に帰命する。万有の主、守護者に帰命する。

Verse 83

नमः पिनाकहस्ताय शूलहस्ताय ते नमः । नमः कपालहस्ताय पाशमुद्गरधारिणे ॥ ८३ ॥

ピナーカの弓を手にする御方に帰命する。三叉戟を執る御方に帰命する。髑髏を携える御方に帰命する。羂索と棍棒を持つ御方に帰命する。

Verse 84

नमस्ते सर्वभूताय घण्टाहस्ताय ते नमः । नमः पञ्चास्यदेवाय क्षेत्राणां पतये नमः ॥ ८४ ॥

一切の衆生に遍在する御方よ、あなたに敬礼いたします。御手に鈴を執られる御方よ、あなたに敬礼いたします。五つの御面をもつ主に敬礼し、聖なるクシェートラ（霊地・寺院）の主に敬礼いたします。

Verse 85

नमः समस्तभूतानामादिभूताय भूभृते । अनेकरूपरूपाय निर्गुणाय परात्मने ॥ ८५ ॥

万有の初源にして大地を支える至上我（パラマートマン）に敬礼いたします。無数の姿を現しつつ、なお一切の属性を超えた無徳（ニルグナ）の至上の自己に敬礼いたします。

Verse 86

नमो गणाधिदेवाय गणानां पतये नमः । नमो हिरण्यगर्भाय हिरण्यपतये नमः ॥ ८६ ॥

ガナ（gaṇa）を統べる主神に敬礼し、ガナの主に敬礼いたします。ヒラニヤガर्भ（Hiraṇyagarbha）に敬礼し、ヒラニヤ—黄金の輝きの主に敬礼いたします。

Verse 87

हिरण्यरेतसे तुभ्यं नमो हिरण्यवाहवे । नमो ध्यानस्वरूपाय नमस्ते ध्यानसाक्षिणे ॥ ८७ ॥

黄金の生成の精髄をもつ御方よ、あなたに敬礼いたします。黄金の光輝を担い運ぶ御方よ、あなたに敬礼いたします。禅定そのものの姿なる御方に敬礼し、あらゆる禅定の証人なるあなたに敬礼いたします。

Verse 88

नमस्ते ध्यानसंस्थाय ध्यानगम्याय ते नमः । येनेदं विश्वमखिलं चराचरविराजितम् ॥ ८८ ॥

禅定（サマーディ）に安住する御方よ、あなたに敬礼いたします。禅定によって到達される御方よ、あなたに敬礼いたします。あなたによって、この全宇宙は—動くものも動かぬものも—光り輝きます。

Verse 89

वर्षेवाभ्रेण जनितं प्रधानपुरुषात्मना ॥ ८९ ॥

その本質はプラダーナとプルシャより生じ、雲から雨が降るように現れる。

Verse 90

स्वप्रकाशं महात्मानं परं ज्योतिः सनातनम् । यमामनन्ति तत्त्वज्ञाः सवितारं नृचक्षुषाम् ॥ ९० ॥

真理を知る者たちは、自己光明なる大霊、至上にして永遠の光を、サヴィトリ（Savitṛ）—人類の眼たる太陽—と称える。

Verse 91

उमाकान्तं नन्दिकेशं नीलकण्ठं सदाशिवम् । मृत्युञ्जयं महादेवं परात्परतरं विभुम् ॥ ९१ ॥

我はシヴァに礼拝する—ウマーの愛しき方、ナンディの眷属の主、青き喉の御方、常に吉祥なるサダーシヴァ。死を征する者、マハーデーヴァ、あらゆる彼岸をも超える超越者、遍満の主。

Verse 92

परं शब्दब्रह्मरूपं तं वन्देऽखिलकारणम् । कपर्द्दिने नमस्तुभ्यं सद्योजाताय वै नमः ॥ ९२ ॥

聖なる音のブラフマン（シャブダ・ブラフマン）としての御姿をもち、万有の因である至上者に礼拝する。結髪の主カパルディンよ、汝に敬礼。まことにサディヨージャータにも敬礼。

Verse 93

भवोद्भवाय शुद्धाय ज्येष्ठाय च कनीयसे । मन्यवे त इषे त्रय्याः पतये यज्ञतन्तवे ॥ ९३ ॥

礼拝します、あなたに—あらゆる生成の根源、清浄なる御方、最古にしてまた最若なる御方、畏敬を起こさせる主、養いを授ける者、三ヴェーダの主、そして祭祀（ヤジュニャ）の枠組みそのものに。

Verse 94

ऊर्जे दिशां च पतये कालायाघोररूपिणे । कृशानुरेतसे तुभ्यं नमोऽस्तु सुमहात्मने ॥ ९४ ॥

汝に敬礼す—汝はウールジャー（Ūrjā）なる生命の力、方位の主、畏るべき相に現れた時そのもの、そしてアグニの火の種子（霊力）なり。大いなる御魂よ、汝に帰依し奉る。

Verse 95

यतः समुद्रा ः सरितोऽद्र यश्च गन्धर्वयक्षासुरसिद्धसङ्घाः । स्थाणुश्चरिष्णुर्महदल्पकं च असच्च सज्जीवमजीवमास ॥ ९५ ॥

彼より海・河・山々が生じ、またガンダルヴァ、ヤクシャ、アスラ、シッダの群れも生ず。彼より不動と動、偉大と微小が現れ、さらに虚と実、有情と無情に至るまで—この一切を彼は存在へと顕現させた。

Verse 96

नतोऽस्मि तं योगिनताङ्घ्रिपद्मं सर्वान्तरात्मानमरूपमीशम् । स्वतन्त्रमेकं गुणिनां गुणं च नमामि भूयः प्रणमामि भूयः ॥ ९६ ॥

我はその主に礼拝す。瑜伽者の帰依処たる蓮華の御足を持ち、万有の内なるアートマンにして無相、自在の主。唯一にして自立し、諸徳ある者のうちに輝く最上の徳そのもの。重ねて礼し、重ねてひれ伏す。

Verse 97

इत्थं स्तुतो महादेवः शङ्करो लोकशङ्करः । आविर्बभूव भूपस्य संतप्ततपसोग्रतः ॥ ९७ ॥

かく讃えられたマハーデーヴァ・シャンカラ—世を安んずる御方—は、激しい苦行に燃える王の前に顕現した。

Verse 98

पञ्चवक्त्रं दशभुजं चन्द्रा र्द्धकृतशेखरम् । त्रिलोचनमुदाराङ्गं नागयज्ञोपवीतिनम् ॥ ९८ ॥

五つの御顔に十の御腕、三日月を冠の飾りとし、三つの御眼を備え、威容ある御身に、蛇をもって成した聖紐（ヤジュニョーパヴィータ）を掛けておられる。

Verse 99

विशालवक्षसं देवं तुहिनाद्रि समप्रभम् । गजचर्माम्बरधरं सुरार्चितपदाम्बुजम् ॥ ९९ ॥

彼は、広い胸をもつ神なる主を見た。雪のヒマラヤのごとく輝き、象皮の衣をまとい、その蓮華の御足は諸天に礼拝されていた。

Verse 100

दृष्ट्वा पपात पादाग्रे दण्डवद्भुवि नारद । तत उत्थाय सहसा शिवाग्रे विहिताञ्जलि ॥ १०० ॥

それを見てナーラダは、御足のもとに地へと杖のように全身を投げ出して礼拝した。ついで直ちに起き上がり、シヴァの御前に合掌して立った。

Verse 101

प्रणनाम महादेवं कीर्तयञ्शङ्कराह्वयम् । विज्ञाय भक्तिं भूपस्य शङ्करः शशिशेखरः ॥ १०१ ॥

彼はマハーデーヴァに礼拝し、「シャンカラ」と御名を唱えて讃えた。王の信愛を悟った、月を頂く主シャンカラは歓喜して応えた。

Verse 102

उवाच राज्ञे तुष्टोऽस्मि वरं वरय वाञ्छितम् । तोषितोस्मि त्वया सम्यक् स्तोत्रेण तपसा तथा ॥ १०२ ॥

主は満足して王に告げた。「われは喜んだ。望むままに恩寵を選べ。汝は讃歌と苦行（タパス）とによって、まことにわれを満たした。」

Verse 103

एवमुक्तः स देवेन राजा सन्तुष्टमानसः । उवाच प्राञ्जलिर्भूत्वा जगतामीश्वरेश्वरम् ॥ १०३ ॥

主にそのように告げられると、王は心満ち足り、合掌して、諸世界の主にして至上の統御者なる御方に申し上げた。

Verse 104

भगीरथ उवाच । अनुग्राह्योस्मि यदि ते वरदानान्महेश्वर । तदा गङ्गां प्रयच्छास्मत्पितॄणां मुक्तिहेतवे ॥ १०४ ॥

バギーラタは言った。「おおマヘーシュヴァラよ、もし私があなたの恩寵と授与の御願いに値するなら、我が祖先が解脱を得るために、ガンガーの降下をお授けください。」

Verse 105

श्रीशिव उवाच । दत्ता गङ्गा मया तुभ्यं पितॄणां ते गतिः परा । तुभ्यं मोक्षः परश्चेति तमुक्त्वान्तर्दधे शिवः ॥ १०५ ॥

聖なるシヴァは言った。「ガンガーはすでに汝に授けた。汝の祖先にとって、その水は至高の渡り路となろう。さらに汝には、最上の解脱がある。」そう告げて、シヴァは姿を消した。

Verse 106

कपर्दिनो जटास्रस्ता गङ्गा लोकैकपाविनी । पावयन्ती जगत्सर्वमन्वगच्छद्भगीरथम् ॥ १०६ ॥

カパルディン（シヴァ）の結い固めた髪から、諸世界ただ一つの浄化者たるガンガーが流れ出た。全宇宙を清めつつ、彼女はバギーラタに従って行った。

Verse 107

ततः प्रभृति सा देवी निर्मला मलहारिणी । भागीरथीति विख्याता त्रिषु लोकेष्वभून्मुने ॥ १०७ ॥

それ以来、その女神は清浄にして穢れを払う者となり、聖仙よ、三界において「バーギーラティー」として名高くなった。

Verse 108

सगरस्यात्मजाः पूर्वं यत्र दग्धाः स्वपाप्मना । तं देशं प्लावयामास गङ्गा सर्वसरिद्वरा ॥ १०८ ॥

かつてサガラの子らが自らの罪によって焼き尽くされたその地を、あらゆる河の中で最勝なるガンガーが満たし、聖なるものとして清めた。

Verse 109

यदा सम्प्लावितं भस्म सागराणां तु गङ्गया । तदैव नरके मग्ना उद्धृताश्च गतैनसः ॥ १०९ ॥

サガラ王の子らの灰が聖なるガンガーの水に満たされ、洗い清められたとき、その瞬間、地獄に沈んでいた者たちは引き上げられ、罪より解き放たれた。

Verse 110

पुरा सङ्क्रुश्यमानेन ये यमेनातिपीडिताः । त एव पूजितास्तेन गङ्गाजलपरिप्लुताः ॥ ११० ॥

かつてヤマに引き立てられ、激しく責め苦を受けた者たちも、ガンガーの水に浴し、全身が潤されるや、今やヤマ自身により敬われる。

Verse 111

गतपापान्स विज्ञाय यमः सगरसम्भवान् । प्रणम्याभ्यर्च्य विधिवत्प्राह तान्प्रीतमानसः ॥ ११२ ॥

サガラの子らが罪を離れたと知るや、ヤマは歓喜の心をもって、法にかなって彼らに礼拝し供養し、そして言葉をかけた。

Verse 112

इत्युक्तास्ते महात्मानो यमेन गतकल्मषाः । दिव्यदेहधरा भूत्वा विष्णुलोकं प्रपेदिरे ॥ ११३ ॥

ヤマにそのように告げられると、あの大いなる魂たちは一切の穢れを離れ、天なる身体を得て、ヴィシュヌの世界へと到達した。

Verse 113

एवंप्रभावा सा गङ्गा विष्णुपादाग्रसम्भवा । सर्वलोकेषु विख्याता महापातकनाशिनी ॥ ११४ ॥

かくもガンガーは霊威を具える——主ヴィシュヌの御足の前なる部分より生じ、あらゆる世界において、最重の罪さえ滅するものとして名高い。

Verse 114

य इदं पुण्यमाख्यानं महापातकनाशनम् । पठेच्च शृणुयाद्वापि गङ्गास्नानफलं लभेत् ॥ ११५ ॥

この大罪を滅する功徳の聖なる物語を読む者、あるいはただ聴聞する者でさえ、ガンガー（Gaṅgā）に沐浴するのと同等の果報を得る。

Verse 115

यस्त्वेतत्पुण्यमाख्यानं कथयेद्ब्राह्मणाग्रतः । स याति विष्णुभवनं पुनरावृत्तिवर्जितम् ॥ ११६ ॥

しかし、この功徳ある物語をバラモンたちの前で語る者は、再来なきヴィシュヌの御住処（ヴィシュヌバヴァナ）に至り、輪廻を離れる。

Verse 116

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे प्रथमपादे गङ्गामाहात्म्ये भागीरथगङ्गानयनंनाम षोडशोऽध्यायः ॥ १६ ॥

かくして『シュリー・ブリハンナーラディーヤ・プラーナ』前分（プールヴァ・バーガ）第一パーダの「ガンガー功徳章（ガンガー・マーハートミャ）」における、「バギーラタによるガンガーの招来」と題する第十六章は終わる。