Home›Narada Purana›Purva Bhaga›First Quarter›Adhyaya 16›Shloka 4
←Previous Verse
Next Verse→

Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 4

Bhāgīratha’s Bringing of the Gaṅgā

Devanagari script

भ्रमद्भ्रमरसङ्घुष्टं कूजद्विहगसंकुलम् । व्रजद्वराहनिकरं चमरीपुच्छवीजितम् ॥ ४ ॥

Transliteration

bhramadbhramarasaṅghuṣṭaṃ kūjadvihagasaṃkulam | vrajadvarāhanikaraṃ camarīpucchavījitam || 4 ||

Translation

そこは旋回する蜂の羽音がこだまし、鳴き交わす鳥で満ち、猪の群れが行き交い、ヤクの尾の払子（チャーマラ）に扇がれるかのようであった。

Word by Word
भ्रमद्hovering
भ्रमद्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootभ्रम् (धातु)
Formवर्तमानकृदन्त (शतृ/शतृप्रत्ययः), पुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचनम् (as stem in compound), ‘bhramat’ = ‘wandering/hovering’
भ्रमरbees
भ्रमर:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootभ्रमर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-बहुवचनम् (as stem in compound)
सङ्घुष्टम्resounded
सङ्घुष्टम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसम्+घुष् (धातु) → सङ्घुष्ट (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त/क्तप्रत्ययः), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-एकवचनम्; ‘resounded’
भ्रमद्-भ्रमर-सङ्घुष्टम्resounding with hovering bees
भ्रमद्-भ्रमर-सङ्घुष्टम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootभ्रमद् (कृदन्त) + भ्रमर (प्रातिपदिक) + सङ्घुष्ट (कृदन्त)
Formतत्पुरुषसमासः (कर्मधारय/षष्ठी-तत्पुरुषभावः: ‘भ्रमद्भिः भ्रमरैः सङ्घुष्टम्’), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-एकवचनम्
कूजद्chirping
कूजद्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootकूज् (धातु)
Formवर्तमानकृदन्त (शतृ), पुंलिङ्गे प्रथमा-बहुवचनम् (as stem in compound), ‘cooing/chirping’
विहगbirds
विहग:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootविहग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-बहुवचनम् (as stem in compound)
संकुलम्crowded
संकुलम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसंकुल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-एकवचनम्; ‘crowded/full’
कूजद्-विहग-संकुलम्crowded with chirping birds
कूजद्-विहग-संकुलम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootकूजद् (कृदन्त) + विहग (प्रातिपदिक) + संकुल (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषसमासः (कर्मधारयभावः: ‘कूजद्भिः विहगैः संकुलम्’), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-एकवचनम्
व्रजद्moving
व्रजद्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootव्रज् (धातु)
Formवर्तमानकृदन्त (शतृ), पुंलिङ्गे प्रथमा-बहुवचनम् (as stem in compound), ‘moving/going’
वराहboars
वराह:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootवराह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-बहुवचनम् (as stem in compound)
निकरम्a herd/multitude
निकरम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootनिकर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-एकवचनम्; ‘multitude/herd’
व्रजद्-वराह-निकरम्a herd of moving boars
व्रजद्-वराह-निकरम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootव्रजद् (कृदन्त) + वराह (प्रातिपदिक) + निकर (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषसमासः (कर्मधारयभावः: ‘व्रजद्वराहानां निकरः’), पुंलिङ्ग, द्वितीया-एकवचनम्
चमरीchamara (yak-tail)
चमरी:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootचमरी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-एकवचनम् (as stem in compound); ‘yak-tail (chamara)’
पुच्छtail
पुच्छ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootपुच्छ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-एकवचनम् (as stem in compound); ‘tail’
वीजितम्fanned
वीजितम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootवीज् (धातु) → वीजित (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-एकवचनम्; ‘fanned/waved’
चमरी-पुच्छ-वीजितम्fanned with chamara-tails
चमरी-पुच्छ-वीजितम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootचमरी (प्रातिपदिक) + पुच्छ (प्रातिपदिक) + वीजित (कृदन्त)
Formतत्पुरुषसमासः (तृतीया-तत्पुरुषभावः: ‘चमरीपुच्छेन वीजितम्’), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-एकवचनम्
Speaker

Narada

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shanta

Characters & Entities
V
Varaha

FAQs

The verse paints an auspicious sacred environment—alive with natural sound and movement—typical of a dharmic setting where divine or sage-level events unfold, indicating a place fit for spiritual discourse and merit.

Though not doctrinal, it supports Bhakti indirectly by establishing a sanctified atmosphere where remembrance of the Divine and listening to puranic teaching naturally arise—key supports for śravaṇa and smaraṇa in Bhakti.

No specific Vedanga (like Vyākaraṇa or Jyotiṣa) is taught in this line; it primarily uses descriptive kāvya-style imagery to mark a holy locale and its auspicious characteristics.

←Previous Verse
Next Verse→