Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 53

Bhāgīratha’s Bringing of the Gaṅgā

Devanagari script

अभिजग्मुर्महाविष्णुं यत्रास्ते जगतां पतिः । क्षीरोदस्योत्तरं तीरं सम्प्राप्य त्रिदशेश्वराः । अस्तुवन्देवदेवेशं शरणागतपालकम् ॥ ५३ ॥

Transliteration

abhijagmurmahāviṣṇuṃ yatrāste jagatāṃ patiḥ | kṣīrodasyottaraṃ tīraṃ samprāpya tridaśeśvarāḥ | astuvandevadeveśaṃ śaraṇāgatapālakam || 53 ||

Translation

諸天の主らは、万界の主の坐すところのマハーヴィシュヌのもとへ赴いた。乳海の北岸に到り、彼らは「神々の神」—帰依して来る者を護る御方—を讃嘆した。

Word by Word

• अभिजग्मुः: approached/went to
• अभिजग्मुः: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अभि+गम् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद (perfect, 3rd pl.)

• महाविष्णुम्: Mahāviṣṇu
• महाविष्णुम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: महा-विष्णु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मधारयः—“महान् विष्णुः” (masc. acc. sg.)

• यत्र: where
• यत्र: Deśa-adhikaraṇa (देशाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय, देशवाचक सम्बन्धबोधक (relative adverb: ‘where’)

• आस्ते: dwells/sits
• आस्ते: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आस् (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद (present, 3rd sg. Ā.)

• जगताम्: of the worlds
• जगताम्: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: जगत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन (gen. pl.)

• पतिः: lord
• पतिः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (nom. sg.)

• क्षीरोदस्य: of the Milk Ocean
• क्षीरोदस्य: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: क्षीर-उद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; तत्पुरुषः—“क्षीरस्य उदः (समुद्रः)” (gen. sg.)

• उत्तरम्: northern
• उत्तरम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: उत्तर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तीरम् इति विशेषणम् (neut. acc. sg.)

• तीरम्: shore/bank
• तीरम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तीर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (neut. acc. sg.)

• सम्प्राप्य: having reached
• सम्प्राप्य: Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्+प्र+आप् (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (gerund), धातु: सम्+प्र+आप् (to reach)

• त्रिदशेश्वराः: lords of the gods (deities)
• त्रिदशेश्वराः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: त्रिदश-ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुषः—“त्रिदशानाम् ईश्वराः” (nom. pl.)

• अस्तुवन्: praised
• अस्तुवन्: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्तु (धातु)
• Form: लङ् (अनद्यतनभूत/imperf.), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद (imperfect, 3rd pl.)

• देवदेवेशम्: the Lord of gods
• देवदेवेशम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: देव-देव-ईश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः—“देवानां देवः (श्रेष्ठदेवः) तस्य ईशः/ईशः” (acc. sg.; ‘Lord of the god of gods’ → idiomatically ‘Lord of gods’)

• शरणागतपालकम्: protector of those who seek refuge
• शरणागतपालकम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: शरण-आगत-पालक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः—“शरणं आगतानां पालकः” (acc. sg.)

Speaker

Sūta (narrator) describing the devas’ approach to Viṣṇu

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: bhakti

Secondary Rasa: shanta

Characters & Entities

• Mahāviṣṇu
• Jagatpati (Lord of the worlds)
• Kṣīroda (Ocean of Milk)
• Tridaśeśvarāḥ (devas)

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It frames Viṣṇu as jagatām patiḥ (Lord of all worlds) and śaraṇāgata-pālaka (protector of those who surrender), establishing refuge (śaraṇāgati) as a decisive spiritual principle even for the devas.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Bhakti is shown through approaching the Lord’s abode (Kṣīroda) and offering stuti (praise). The key bhakti-mood here is śaraṇāgati—seeking protection by taking refuge in Viṣṇu as the supreme guardian.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

No specific Vedāṅga technique is taught in this verse; it is primarily narrative-theological, emphasizing stuti and śaraṇāgati rather than śikṣā, vyākaraṇa, chandas, nirukta, jyotiṣa, or kalpa procedures.