Rig Veda 9.83.5: Mandala 9, Sukta 83, Mantra 5

Sukta 9.83

Rishi: Ascribed in RV 9 to Pavāmāna seers (exact attribution for 9.83 not resolved from provided excerpt).

Devata: Soma Pavāmāna (royal, victorious).

Chandas: Likely Triṣṭubh (verify against full hymn).

Samhita Patha (Devanagari)

हविर्हविष्मो महि सद्म दैव्यं नभो वसानः परि यास्यध्वरम् । राजा पवित्ररथो वाजमारुहः सहस्रभृष्टिर्जयसि श्रवो बृहत् ॥

Transliteration

havír haviṣmo máhi sádma daívyam nábho vásānaḥ pári yāsy adhvarám | rājā́ pavítra-ratho vā́jam ā́ruhaḥ sahásra-bhṛṣṭir jayasi śrávo bṛhát ||

Translation

હે સોમ, તું હવિર-સમૃદ્ધ હવિષ્માન છે; વિશાળ નભથી આવૃત થઈ તું અધ્વર યજ્ઞની પરિક્રમા કરીને મહાન દૈવી સદ્મ તરફ જાય છે. પવિત્રને રથ બનાવેલો રાજા, વાજ પર આરુઢ, સહસ્ર-ભૃષ્ટિ (હજાર ધારવાળો પ્રહાર) સાથે તું બૃહત્ શ્રવસ—વિસ્તૃત કીર્તિ—વિજયરૂપે મેળવે છે.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• हविः: oblation, offering
• हविः: कर्म (यज्ञे हवनीयद्रव्यरूपेण)
• Type: Noun
• Root: हविस् (प्रातिपदिक)

• हविष्मः: we who possess oblations / oblation-bearing
• हविष्मः: कर्तृ (विशेषणरूपेण ‘वयम्’)
• Type: Adjective
• Root: हविष्मन् (प्रातिपदिक; -मन्-प्रत्यय)

• महि: greatly, great
• महि: विशेषण (सद्म-विशेषणम्)
• Type: Indeclinable
• Root: महि (अव्यय/विशेषणप्रयोग)

• सद्म: seat, abode, dwelling
• सद्म: कर्म (परि-यास्य-गत्यर्थकस्य)
• Type: Noun
• Root: सद्मन् (प्रातिपदिक)

• दैव्यम्: divine
• दैव्यम्: विशेषण (सद्म-विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: दैव्य (प्रातिपदिक; देव-सम्बन्धि)

• नभः: sky, heaven
• नभः: कर्म/अधिकरण (परि-यास्य; ‘नभः’ इव/यावत् नभः—विस्तारार्थे)
• Type: Noun
• Root: नभस् (प्रातिपदिक)

• वसानः: clothing, wearing
• वसानः: कर्तृ (राजा—सोमः)
• Type: Participle (Adjective)
• Root: √वस् (वस् आच्छादने) + शानच्

• परि: around, all about
• परि: क्रियाविशेषण (यास्य-क्रियायाः)
• Type: Indeclinable (Preverb)
• Root: परि

• यासि: you go, you move
• यासि: क्रिया (सम्बोधन/स्तुत्यर्थे)
• Type: Verb
• Root: √या (गत्यर्थे)

• अध्वरम्: sacrifice, rite
• अध्वरम्: कर्म (परि-यासि)
• Type: Noun
• Root: अध्वर (प्रातिपदिक)

• राजा: king (Soma)
• राजा: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)

• पवित्ररथः: whose chariot is the filter (purifier)
• पवित्ररथः: कर्तृ (राज्ञः विशेषणम्)
• Type: Noun (compound)
• Root: पवित्र-रथ (समास; पवित्र + रथ)

• वाजम्: prize, strength, victory, bounty
• वाजम्: कर्म (आ-रुहः—‘वाजम्’ लक्ष्य/आश्रयः)
• Type: Noun
• Root: वाज (प्रातिपदिक)

• आ: unto, up to
• आ: क्रियाविशेषण (रुहः)
• Type: Indeclinable (Preverb)
• Root: आ

• रुहः: mounting, ascending
• रुहः: कर्तृ (राज्ञः विशेषणम्)
• Type: Participle/Agent-noun
• Root: √रुह् (आरोहणे) ; (कृदन्त/नामधातु-प्रयोगः) ‘आ-रुह्’

• सहस्रभृष्टिः: having a thousand points/edges (many-streamed)
• सहस्रभृष्टिः: कर्तृ (राज्ञः विशेषणम्)
• Type: Noun (compound epithet)
• Root: सहस्र-भृष्टि (समास; सहस्र + भृष्टि)

• जयसि: you win, you conquer
• जयसि: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √जि (जयने)

• श्रवः: fame, glory
• श्रवः: कर्म (जयसि)
• Type: Noun
• Root: श्रवस् (प्रातिपदिक)

• बृहत्: great, lofty
• बृहत्: विशेषण (श्रवः-विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: बृहन्त् (प्रातिपदिक)