
Sukta 9.76
Soma Pavamāna
આ સંક્ષિપ્ત પવમાન સ્તુતિ શુદ્ધિકરણમાંથી વહેતા સોમની પ્રશંસા કરે છે. તેને સ્વર્ગને ધારણ કરનાર, દેવકૌશલ્યયુક્ત સારતત્ત્વ તરીકે વર્ણવવામાં આવ્યો છે; ‘નદીઓ’ (વાહિનીઓ/માર્ગો) માં મુક્ત કરી દેવોના ભોગ માટે યોગ્ય રીતે પરિશુદ્ધ કરવામાં આવે છે. સોમનો સ્પષ્ટ થયેલો ઉછાળો વારંવાર ઇન્દ્રના સશક્તિકરણ સાથે જોડાય છે—તે આંતરિક પાત્રોમાં પ્રવેશે છે, વીજળીની જેમ લોકોને જાગૃત કરે છે, અને ઉપાસકોને બળ, તેજ અને વિજય અર્પે છે.
Mantra 1
धर्ता दिवः पवते कृत्व्यो रसो दक्षो देवानामनुमाद्यो नृभिः । हरिः सृजानो अत्यो न सत्वभिर्वृथा पाजांसि कृणुते नदीष्वा ॥
દિવનો ધારક પવમાન રૂપે પ્રવાહિત થાય છે—કૃત્વ્ય રસ, દેવોનું દક્ષ (કૌશલ્ય-શક્તિ), નરો દ્વારા અનુમાદ્ય (આનંદથી આસ્વાદ્ય). હરિતવર્ણ એ, મુક્ત થતો, બળોથી યુક્ત અશ્વ સમાન, નદીઓમાં પ્રવેશતાં સ્વેચ્છાએ પોતાના મહાન તેજો (પાજાંસિ) ઘડે છે.
Mantra 2
शूरो न धत्त आयुधा गभस्त्योः स्वः सिषासन्रथिरो गविष्टिषु । इन्द्रस्य शुष्ममीरयन्नपस्युभिरिन्दुर्हिन्वानो अज्यते मनीषिभिः ॥
શૂર સમાન તે ગભસ્ત્યોમાં આયુધો ધારણ કરે છે; સ્વઃ (પ્રકાશમય લોક)ની ઇચ્છાથી, ગવિષ્ટિ (કિરણોની શોધ)માં રથપથ પર અડગ રહે છે. અપસ્યુભિઃ (કર્મ-ઇચ્છાશક્તિપૂર્ણ ક્રિયાઓ) દ્વારા ઇન્દ્રના શુષ્મ (પ્રચંડ બળ)ને ઉદ્દીપિત કરતાં, હિન્વાન (આગળ ધકેલાયેલો) ઇન્દુ મનીષિભિઃ (ઋષિ-ચિંતન) દ્વારા અભિષિક્ત થાય છે.
Mantra 3
इन्द्रस्य सोम पवमान ऊर्मिणा तविष्यमाणो जठरेष्वा विश । प्र णः पिन्व विद्युदभ्रेव रोदसी धिया न वाजाँ उप मासि शश्वतः ॥
હે સોમ, ઇન્દ્ર માટે પવમાન બની તું, પોતાની ઊર્મિ (ઉછાળતી તરંગ) સાથે, બળમાં વધતો, આ આંતરિક જઠરોમાં—ગ્રાહકોમાં—પ્રવેશ કર. અમને પોષ—જેમ વાદળમાં વીજળીથી બે લોક (રોદસી) જાગૃત થાય તેમ—બળની સમૃદ્ધિઓ સાથે, ધિયા (પ્રેરિત બુદ્ધિ) સાથે, સદાકાળ અમારી પાસે નજીક આવ.
Mantra 4
विश्वस्य राजा पवते स्वर्दृश ऋतस्य धीतिमृषिषाळवीवशत् । यः सूर्यस्यासिरेण मृज्यते पिता मतीनामसमष्टकाव्यः ॥
સર્વનો રાજા પવમાન બની વહે છે, સ્વર (પ્રકાશમય લોક)ને જોનાર; ઋત (સત્ય-વ્યવસ્થા)ની પ્રેરિત ધીતીને જગાવે છે, ઋષિષાળ—કુઋષિત્વને ભંગ કરનાર. જે સૂર્યની તીક્ષ્ણ ધારથી શુદ્ધ થાય છે, તે મતીઓ (પ્રેરિત વિચારો)નો પિતા બને છે—અસમાન, અદ્વિતીય સંયોજનનો કવિ.
Mantra 5
वृषेव यूथा परि कोशमर्षस्यपामुपस्थे वृषभः कनिक्रदत् । स इन्द्राय पवसे मत्सरिन्तमो यथा जेषाम समिथे त्वोतयः ॥
વૃષભ સમાન, યુથોમાં તું પાત્રની આસપાસ ધસી જાય છે; જળોના ઉપસ્થમાં વૃષભ ગર્જે છે. ઇન્દ્ર માટે તું પવમાન બને છે, મદમાં સર્વોત્કૃષ્ટ, જેથી તારી ઓટ (સહાય)થી અમે સમરમાં વિજયી થઈએ.
The hymn praises Soma in his Pavamāna form—Soma as he flows and purifies through the filter and waters, becoming fit to be offered to the gods, especially Indra.
It refers to the ritual filtration of Soma juice through the pavitra (sieve), and also symbolizes inner clarification—turning raw energy into luminous strength and clear inspiration.
Because Soma is offered to empower Indra, the god of force and conquest; the hymn asks that this Indra-strengthening Soma help the worshippers win in contests and overcome obstacles.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.