
Sukta 9.17
Kāṇva (general for adjacent pavamāna material; hymn-level attribution may vary)
Soma Pavamāna
Gāyatrī (probable)
આ પવમાન સોમ સ્તુતિમાં પિછડાયેલો સોમ નદીની જેમ ધસી આગળ વધે છે, અવરોધોને ચકનાચૂર કરે છે અને દેવો તરફ જતા માર્ગમાં ગાળણી (પવિત્રક)માંથી પસાર થઈ પોતાને શુદ્ધ કરે છે—એવું ગાન છે. સોમ “ત્રણ પ્રકાશમય લોકોથી” ઉપર ઉર્ધ્વગામી થઈ, સૂર્યસમાન પ્રેરણાથી પ્રકાશ અને જીવનશક્તિને આગળ ધપાવતો તેજસ્વી બને છે—એ રીતે તેની પ્રશંસા થાય છે. અંતે, મધુર અને પ્રબળ આ ધારા સહભાગી યજ્ઞસ્થળમાં પોતાનું આસન ગ્રહણ કરે—ઋત (સત્ય/વ્યવસ્થા) માટે મનોહર અને દેવોના પાન માટે યોગ્ય—એવું આમંત્રણ આપવામાં આવે છે.
Mantra 1
प्र निम्नेनेव सिन्धवो घ्नन्तो वृत्राणि भूर्णयः । सोमा असृग्रमाशवः ॥
ઢાળ પરથી નદીઓ જેમ આગળ ધસી આવે, તેમ ઝડપી સોમો આગળ વધે છે; અવરોધો (વૃત્રણિ)ને ઘ્નંતઃ—ઘાત કરતાં, ભૂર્ણયઃ—ઘૂમતા બળ સાથે દોડે છે, મુક્ત પ્રવાહને રોકનાર બંધનો તોડી નાખે છે.
Mantra 2
अभि सुवानास इन्दवो वृष्टयः पृथिवीमिव । इन्द्रं सोमासो अक्षरन् ॥
અભિષુત સોમબિંદુઓ વરસાદ જેમ પૃથ્વી પર વરસે તેમ ઇન્દ્ર તરફ વહે છે; સોમરસો ઇન્દ્રમાં પ્રવેશે છે.
Mantra 3
अत्यूर्मिर्मत्सरो मदः सोमः पवित्रे अर्षति । विघ्नन्रक्षांसि देवयुः ॥
અતિઉર્મિ, મત્સર અને મદરૂપ સોમ પવિત્રમાં વહે છે; દેવયુ બની રક્ષાઓને વિઘ્ને છે.
Mantra 4
आ कलशेषु धावति पवित्रे परि षिच्यते । उक्थैर्यज्ञेषु वर्धते ॥
તે કલશોમાં દોડે છે; પવિત્રમાં સર્વત્ર ઢોળાય છે; ઉકથો અને યજ્ઞોમાં તે વધે છે.
Mantra 5
अति त्री सोम रोचना रोहन्न भ्राजसे दिवम् । इष्णन्त्सूर्यं न चोदयः ॥
હે સોમ! તું ત્રણ તેજોમય લોકોને વટાવી ઉપર ચઢે છે અને દ્યુલોકમાં ઝળહળે છે. સૂર્ય સમે પ્રેરક બની તું આગળ ધપાવે છે—અંતરજ્યોતિને તેની પૂર્ણ ગતિ સુધી ચલાવે છે.
Mantra 6
अभि विप्रा अनूषत मूर्धन्यज्ञस्य कारवः । दधानाश्चक्षसि प्रियम् ॥
વિપ્ર ઋષિઓ અને વાણીના કારુઓ યજ્ઞના મસ્તક—શિખર તરફ ઊર્ધ્વગાન કરે છે. પ્રિય આનંદને ધારણ કરીને તેઓ તેને દર્શનમાં (અંતર્દૃષ્ટિમાં) નિહાળે છે.
Mantra 7
तमु त्वा वाजिनं नरो धीभिर्विप्रा अवस्यवः । मृजन्ति देवतातये ॥
તે શક્તિમાન, વાજિન સોમને નરો—વિપ્ર અને સહાય ઇચ્છનાર—ધીઓથી પરિશુદ્ધ કરે છે, જેથી તેમામાં દેવતાતિ (દૈવી કાર્ય) પ્રગટે.
Mantra 8
मधोर्धारामनु क्षर तीव्रः सधस्थमासदः । चारुॠताय पीतये ॥
મધુની ધારાને અનુસરી તું વહે છે; તીવ્ર બળવાળો, યજ્ઞના સામાન્ય સધસ્થાનમાં આસન ગ્રહણ કર. ઋત (સત્ય-વ્યવસ્થા) માટે મનોહર, દેવોના પાન માટે (તું પ્રગટ થા).
The hymn praises Soma Pavamāna—Soma juice in the act of purification as it flows through the filter and becomes fit for offering and drinking by the gods.
Rivers show Soma’s rushing, cleansing force that breaks blockages; the Sun image shows Soma’s power to shine, ascend, and drive forward light and life-energy.
It means Soma is aligned with ṛta—truth, right order, and harmony—so the offering supports clarity, balance, and the proper movement of sacred power in the rite.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.