Sukta 33

Mantra 1

वयं घ त्वा सुतावन्त आपो न वृक्तबर्हिषः । पवित्रस्य प्रस्रवणेषु वृत्रहन्परि स्तोतार आसते ॥

અમે, સોમ દબાવનાર, પવિત્ર જળ સમાન શુદ્ધ કરેલા અને પાથરેલા બર્હિષ (આસન) સાથે, હે વૃત્રહન (આવરણ-વધક), પવિત્રના પ્રસ્રવણો—છનણીના વહેણો—આસપાસ સર્વત્ર બેસી સ્તુતિ કરીએ છીએ, તારી શક્તિ અમારા સ્પષ્ટ પ્રવાહોમાં ઉતરે તેની પ્રતીક્ષા કરીએ છીએ.

Mantra 2

स्वरन्ति त्वा सुते नरो वसो निरेक उक्थिनः । कदा सुतं तृषाण ओक आ गम इन्द्र स्वब्दीव वंसगः ॥

સુત સોમમાં ઉકથ ગાનારા નરો, હે વસુદાતા, ખુલ્લા વિસ્તારમાં તને ગુંજાવે છે. હે ઇન્દ્ર, સુતના આનંદ માટે તરસેલો, ક્યારે તું ગૃહ-ઓકમાં આવશે—જેમ સ્વર-વેગી ગાયક પોતાના આસન તરફ આવે—તેથી આંતરિક ગૃહ તારા બળથી પરિપૂર્ણ થાય?

Mantra 3

कण्वेभिर्धृष्णवा धृषद्वाजं दर्षि सहस्रिणम् । पिशङ्गरूपं मघवन्विचर्षणे मक्षू गोमन्तमीमहे ॥

કણ્વો સાથે, હે ધૃષ્ણુ, તું ધૃષદ્વાજ—બળની પરિપૂર્ણતા—હજારો રૂપોથી સમૃદ્ધ, પિશંગ (તામ્ર-કાંતિ) રૂપવાળો, દર્શાવે છે. હે મઘવન, વિશાળદર્શી, ક્ષણમાં જ અમે તારી પાસે ગોમંત—પ્રકાશ-ધન અને ગૌ-સમૃદ્ધિથી ભરપૂર—દાનની યાચના કરીએ છીએ.

Mantra 4

पाहि गायान्धसो मद इन्द्राय मेध्यातिथे । यः सम्मिश्लो हर्योर्यः सुते सचा वज्री रथो हिरण्ययः ॥

હે મેધ્યાતિથિ, ઇન્દ્ર માટે અંધસ (સોમ-રસ)ના મદને રક્ષ અને ગાન કર. કારણ કે હર્યો (બે તામ્ર અશ્વ-શક્તિઓ)નું સંયુક્ત જોડાણ તેનું છે; સુત સાથે સહચર બની ચાલતો વજ્રીનો હિરણ્યય (સુવર્ણ) રથ તેનું છે—તેથી વિજયી ઊર્જા અમામાં સુરક્ષિત થાય.

Mantra 5

यः सुषव्यः सुदक्षिण इनो यः सुक्रतुर्गृणे । य आकरः सहस्रा यः शतामघ इन्द्रो यः पूर्भिदारितः ॥

જેને અમે સ્તુતિના ગાનમાં પ્રગટ કરીએ છીએ—એ ઇન્દ્ર, જે સર્વ ગતિઓમાં સર્વથા સમર્થ (સુષવ્ય), જે સુવ્યવસ્થા અને સુવિચાર આપનાર (સુદક્ષિણ), જે બળમાં અધિપતિ અને તેજસ્વી સંકલ્પવાળો (સુક્રતુ) છે; જે સહસ્ર શક્તિઓનો આકાર/ખાણ છે, જે શત-સમૃદ્ધિઓનો દાતા છે; એ ઇન્દ્ર, જે પુરોને ભેદનાર (પૂર્ભિદ) અને આરિત (અગ્રેસર) છે.

Mantra 6

यो धृषितो योऽवृतो यो अस्ति श्मश्रुषु श्रितः । विभूतद्युम्नश्च्यवनः पुरुष्टुतः क्रत्वा गौरिव शाकिनः ॥

જે ધૃષ્ટ (ધૃષિત) છે, જે અમારી આહ્વાનથી અવિરત/અનાવૃત (અવૃત) છે, જે નીચી પ્રકૃતિની કઠિનતામાં પણ સ્થિર છે; જેના તેજનું વૈભવ સર્વત્ર પ્રસરી રહ્યું છે, જે અચલ ગતિમાન (ચ્યવન) છે; બહુ-સ્તુત, અને ક્રતુ (સંકલ્પ-શક્તિ) દ્વારા ગૌ (વૃષભ) સમાન પ્રભાવશાળી—એ કાર્યક્ષમ ઇન્દ્ર.

Mantra 7

क ईं वेद सुते सचा पिबन्तं कद्वयो दधे । अयं यः पुरो विभिनत्त्योजसा मन्दानः शिप्र्यन्धसः ॥

સુત સોમ સાથે પીતા તેને કોણ જાણે છે? તેણે કઈ વિશાળતા ધારણ કરી છે? આ જ તે છે—જે બળથી પુરોને ભેદે છે; સોમ-અંધસથી મત્ત, શિપ્રિ.

Mantra 8

दाना मृगो न वारणः पुरुत्रा चरथं दधे । नकिष्ट्वा नि यमदा सुते गमो महाँश्चरस्योजसा ॥

હે દાતા! મૃગ સમ, હાથી સમ, તું અનેક સ્થાનોમાં ફરતો-ભમતો રહે છે; તું તારો વિહાર સર્વત્ર સ્થાપે છે. તને કોઈ રોકી શકતું નથી; દબાયેલા સોમ પાસે આવ—મહાન તું તારા જ બળથી ગતિ કરે છે.

Mantra 9

य उग्रः सन्ननिष्टृतः स्थिरो रणाय संस्कृतः । यदि स्तोतुर्मघवा शृणवद्धवं नेन्द्रो योषत्या गमत् ॥

જે ઉગ્ર છે, અવિરોધિત છે, સ્થિર છે—રણ માટે સજ્જ કરાયેલો છે; જો દાતાર મઘવા સ્તોતાના આહ્વાનને સાંભળે, તો ઇન્દ્ર અટકશે નહિ—તે સ્વેચ્છિત આનંદ સાથે આવશે.

Mantra 10

सत्यमित्था वृषेदसि वृषजूतिर्नोऽवृतः । वृषा ह्युग्र शृण्विषे परावति वृषो अर्वावति श्रुतः ॥

સત્ય જ એમ છે: તું શક્તિનો વૃષભ છે; વૃષ-પ્રેરણા અમારાથી અટકાવાતી નથી. હે ઉગ્ર! તું જ સાંભળનાર વૃષભ છે—પરાવતથી પણ શ્રુત, અર્વાવતથી પણ શ્રુત.

Mantra 11

वृषणस्ते अभीशवो वृषा कशा हिरण्ययी । वृषा रथो मघवन्वृषणा हरी वृषा त्वं शतक्रतो ॥

હે મઘવન્ ઇન્દ્ર! તારા અભીશવ (પ્રેરક વેગો) વૃષણ—બળવાન છે; તારી હિરણ્યમય કશા (ચાબુક/અંકુશ) પણ વૃષા છે. હે ધનદાતા! તારો રથ વૃષા છે; તારા બે હરિ (અશ્વો) વૃષણ છે. હે શતક્રતુ—સો શક્તિઓવાળા! તું પોતે પણ વૃષા છે.

Mantra 12

वृषा सोता सुनोतु ते वृषन्नृजीपिन्ना भर । वृषा दधन्वे वृषणं नदीष्वा तुभ्यं स्थातर्हरीणाम् ॥

વૃષા સોતૃ (સોમ પિષનાર) તારા માટે વૃષણ સોમને પિષે/સુનાવે; હે વૃષણ, હે ઋજીપિન્ (સીધા દોડનાર), આવ—તેને લઈને આવ. કારણ કે વૃષા સોમ પ્રવર્તે છે—નદીઓમાં વહી રહેલો વૃષણ પ્રવાહ—જેથી તારા માટે હરિદ્વય (બે તામ્રવર્ણ શક્તિઓ/અશ્વો) પોતાનું સ્થાન ગ્રહણ કરે.

Mantra 13

एन्द्र याहि पीतये मधु शविष्ठ सोम्यम् । नायमच्छा मघवा शृणवद्गिरो ब्रह्मोक्था च सुक्रतुः ॥

હે ઇન્દ્ર, મધુર સોમના પાન માટે આવો, હે અતિશક્તિશાળી! હે મઘવન, અમારી વાણી—અમારું બ્રહ્મ (મંત્રચિંતન) અને ઉક્થ (સ્તુતિગાન)—તું ન સાંભળવામાં ચૂક ન કર; હે સુક્રતુ (સુકાર્ય-ઇચ્છાવાળા)!

Mantra 14

वहन्तु त्वा रथेष्ठामा हरयो रथयुजः । तिरश्चिदर्यं सवनानि वृत्रहन्नन्येषां या शतक्रतो ॥

હરિતવર્ણ ઘોડાઓ, રથમાં જોડાયેલા, તને અહીં લાવે—હે રથેષ્ઠામા (શ્રેષ્ઠ રથચાલક)! હે વૃત્રહન, પ્રતિસ્પર્ધીને પણ ઓળંગીને સવનો (સોમયજ્ઞના પાન-પ્રસંગો) તરફ આવ; હે શતક્રતુ, અન્ય સૌને વટાવી જા!

Mantra 15

अस्माकमद्यान्तमं स्तोमं धिष्व महामह । अस्माकं ते सवना सन्तु शंतमा मदाय द्युक्ष सोमपाः ॥

હે મહામહ ઇન્દ્ર, આજે અમારી સર્વાંતરતમ સ્તોમ-સ્તુતિને ધારણ કર. તારા માટે અમારા સોમ-સવનો સર્વોત્તમ શાંતિદાયક બને, જેથી હે સોમપા, તું તેજસ્વી મદ (આનંદ-ઉન્માદ)માં પ્રવેશ કર.

Mantra 16

नहि षस्तव नो मम शास्त्रे अन्यस्य रण्यति । यो अस्मान्वीर आनयत् ॥

ન હિ—ન તો તારા, ન તો અમારા—શાસ્ત્રમાં અન્ય કોઈ ઉપદેશ આનંદ આપે છે; જે વીર-નેતૃત્વે અમને આગળ લાવ્યા, એ જ રણ્યતિ (હર્ષ આપે) છે. અમને દિશા અને આનંદ તો એ આંતરિક વીર-માર્ગદર્શનથી જ મળે છે.

Mantra 17

इन्द्रश्चिद्घा तदब्रवीत्स्त्रिया अशास्यं मनः । उतो अह क्रतुं रघुम् ॥

ઇન્દ્રે પણ આ કહ્યું: સ્ત્રી-સ્વભાવમાં મન આજ્ઞાથી શાસ્ય નથી; અને છતાં તેમાં ઝડપી (રઘુ) ક્રતુ—તત્પર ઇચ્છાશક્તિ—પણ છે. એમ જ આપણામાં ગ્રાહી ચેતના બળજબરીથી નહીં, પ્રીતિથી જીતાય છે; પછી તે ત્વરિત ગતિ કરે છે.

Mantra 18

सप्ती चिद्घा मदच्युता मिथुना वहतो रथम् । एवेद्धूर्वृष्ण उत्तरा ॥

સપ્તી પણ—મદચ્યુતા, ઉલ્લાસથી સરકતી હોવા છતાં—મિથુના જોડાઈ રથ વહે છે. એવાં જ ધૂર્વૃષ્ણની ઉત્તરા—મહાબળવાનની ઊંચી જોડણી—છે. બળ યોગ્ય રીતે જોડાય તો ગતિને ઉપર તરફ વહન કરે છે.

Mantra 19

अधः पश्यस्व मोपरि संतरां पादकौ हर । मा ते कशप्लकौ दृशन्त्स्त्री हि ब्रह्मा बभूविथ ॥

નીચે નજર રાખ, ઉપર નહીં; હે હરિ, બંને પગોને સ્થિરતા સાથે અંદર ખેંચ. તારા ડગમગતા પગલાં સ્ત્રીને દેખાય નહીં—કારણ કે ગ્રહણશીલ બનીને જ આત્મા બ્રહ્મ-જ્ઞાનને પામે છે; જ્યારે સત્તા અંદર વળે અને વિનમ્ર થાય, ત્યારે સત્યવાણીની શક્તિ જન્મે છે.