Sukta 33

Mantra 1

वयं घ त्वा सुतावन्त आपो न वृक्तबर्हिषः । पवित्रस्य प्रस्रवणेषु वृत्रहन्परि स्तोतार आसते ॥

आम्ही, सोम पिळणारे, शुद्ध जलांसारखे—विस्तरलेल्या बर्हिस् (आसन) सहित—हे वृत्रहन्, पवित्र (गाळणी) च्या प्रस्रवणस्थानी तुझ्या सभोवती स्तोते म्हणून बसलो आहोत.

Mantra 2

स्वरन्ति त्वा सुते नरो वसो निरेक उक्थिनः । कदा सुतं तृषाण ओक आ गम इन्द्र स्वब्दीव वंसगः ॥

हे वसु (धनदाता) इंद्रा! सुतेल्या सोमात उक्थ गाणारे नर मोकळ्या विस्तारात तुझ्यासाठी निनाद करतात. सुतेल्या सोमरसाची तृष्णा धरून—हे इंद्रा, स्वब्दीव (वेगवान-स्वर) गायक जसा आपल्या आसनास येतो तसा—तू केव्हा आमच्या ओकात (गृहात) येशील, जेणेकरून आमचे अंतर्गृह तुझ्या बळाने परिपूर्ण होईल?

Mantra 3

कण्वेभिर्धृष्णवा धृषद्वाजं दर्षि सहस्रिणम् । पिशङ्गरूपं मघवन्विचर्षणे मक्षू गोमन्तमीमहे ॥

कण्वांसह, हे धृष्णु (धैर्यवान) इंद्रा! तू सहस्रिण (हजारपटी समृद्ध) धृषद्वाज (अजेय बळ-समृद्धी) प्रदान करतोस—पिशङ्गरूप (तांबूस-दीप्त) तेजाने उजळलेला। हे मघवन्, विचर्षणे (दूरदृष्टी) प्रभो! आम्ही त्वरेने तुझ्याकडून गोमन्त (गोधनयुक्त) प्रकाश-समृद्धीची याचना करतो.

Mantra 4

पाहि गायान्धसो मद इन्द्राय मेध्यातिथे । यः सम्मिश्लो हर्योर्यः सुते सचा वज्री रथो हिरण्ययः ॥

हे मेध्यातिथि! इंद्रासाठी अन्धस (सोमरस) याचा मद जप आणि त्याचे गान कर. कारण त्याचाच हर्योः (दोन हरी/तांबूस-हरित अश्व-शक्ती) यांचा सम्मिश्ल (युग्म) संयोग; त्याचाच सुतेल्या सोमासह सचा (सहचर) वज्रीचा हिरण्यय (सुवर्णमय) रथ—जेणेकरून विजयी ऊर्जा आमच्यात सुरक्षित राहील.

Mantra 5

यः सुषव्यः सुदक्षिण इनो यः सुक्रतुर्गृणे । य आकरः सहस्रा यः शतामघ इन्द्रो यः पूर्भिदारितः ॥

ज्याला आम्ही स्तोत्रगानात गौरवितो—तो इंद्र; जो सर्वथा सु-षव्य (अत्यंत समर्थ), सु-दक्षिण (योग्य व्यवस्था व विवेक देणारा), आणि सु-क्रतु (दीप्त संकल्पशक्तियुक्त) आहे; जो सहस्र शक्तींचा आकर (निधान) आहे, शतमघ (शेकडो दान/समृद्धी देणारा) आहे; तोच इंद्र पुर/दुर्ग भेदणारा आहे.

Mantra 6

यो धृषितो योऽवृतो यो अस्ति श्मश्रुषु श्रितः । विभूतद्युम्नश्च्यवनः पुरुष्टुतः क्रत्वा गौरिव शाकिनः ॥

तो धृष्ट (धैर्यवान) आहे; आमच्या हाकेला अवृत/अडथळा न होणारा; ‘श्मश्रु’—रूक्ष, कठोर निम्न प्रकृतीतही प्रतिष्ठित; ज्याचे तेज सर्वत्र प्रकट—अचल प्रेरक (च्यवन), पुरुष्टुत (बहु-स्तुत); आणि क्रतु-शक्तीने वृषभासारखा शकिन् (समर्थ कर्ता) आहे.

Mantra 7

क ईं वेद सुते सचा पिबन्तं कद्वयो दधे । अयं यः पुरो विभिनत्त्योजसा मन्दानः शिप्र्यन्धसः ॥

पिळलेल्या सोमासह पिणाऱ्याला कोण जाणेल—त्याने कोणता विस्तार धारण केला आहे? हाच तो, जो बळाने पुरे भेदतो—सोम-द्रव्याने उन्मत्त, शिप्री.

Mantra 8

दाना मृगो न वारणः पुरुत्रा चरथं दधे । नकिष्ट्वा नि यमदा सुते गमो महाँश्चरस्योजसा ॥

हे दाता! मृगासारखा, हत्तीप्रमाणे, तू अनेक ठिकाणी आपला संचार करीत असतोस. तुला कोणीही आवरू शकत नाही; पिळलेल्या सोमाजवळ ये—महान् होऊन तू आपल्या ओजाने चालतोस.

Mantra 9

य उग्रः सन्ननिष्टृतः स्थिरो रणाय संस्कृतः । यदि स्तोतुर्मघवा शृणवद्धवं नेन्द्रो योषत्या गमत् ॥

जो उग्र आहे, अडथळा न येणारा, स्थिर—रणासाठी सज्ज; जर स्तोत्याचा हाकारा तो मघवा ऐकेल, तर इंद्र मागे हटत नाही—तो आनंदी इच्छेसह येतो.

Mantra 10

सत्यमित्था वृषेदसि वृषजूतिर्नोऽवृतः । वृषा ह्युग्र शृण्विषे परावति वृषो अर्वावति श्रुतः ॥

खरेच, तसेच तू सामर्थ्याचा वृषभ आहेस; वृष-प्रेरणा आमच्यापासून रोखली गेलेली नाही. कारण, हे उग्रा! तूच ऐकणारा वृषभ आहेस—दूरही श्रुत, जवळही श्रुत.

Mantra 11

वृषणस्ते अभीशवो वृषा कशा हिरण्ययी । वृषा रथो मघवन्वृषणा हरी वृषा त्वं शतक्रतो ॥

हे मघवन् इंद्रा! तुझे प्रेरक वेग वृषभासारखे बलवान आहेत; तुझी सुवर्णमयी कशा (अंकुश/चाबूक)ही वृषभासारखी प्रबळ आहे. हे धनद! तुझा रथ वृषभासारखा सामर्थ्यवान आहे; तुझे दोन हरी (अश्व)ही वृषभतुल्य उग्र आहेत. हे शतक्रतो—शत-शक्तिसंपन्ना! तू स्वतः वृषभासारखा पराक्रमी आहेस.

Mantra 12

वृषा सोता सुनोतु ते वृषन्नृजीपिन्ना भर । वृषा दधन्वे वृषणं नदीष्वा तुभ्यं स्थातर्हरीणाम् ॥

हे वृषन्, ऋजीपिन्! बलवान सोम-पिडक तुझ्यासाठी वृषभतुल्य बलवान सोम पिळो. हे प्रबळा, हे सरळ चालविणाऱ्या! ये—तो घेऊन ये. कारण वृषभासारखा बलवान सोम प्रवाहात सोडला जात आहे—नद्यांत वृषभतुल्य धारा—जेणेकरून तुझ्यासाठी दोन हरी (तांबूस शक्ती/अश्व) आपले स्थान धारण करतील.

Mantra 13

एन्द्र याहि पीतये मधु शविष्ठ सोम्यम् । नायमच्छा मघवा शृणवद्गिरो ब्रह्मोक्था च सुक्रतुः ॥

हे इंद्रा, मधुर सोमपानासाठी ये—हे अतिशय पराक्रमी. हे मघवन्, आमची वाणी—आमचे ब्रह्म (मंत्रचिंतन) आणि उक्थ (स्तुतीगान)—ऐकण्यात तू कमी पडू नकोस; हे सुक्रतु (सत्कल्पाने कार्यसाधक).

Mantra 14

वहन्तु त्वा रथेष्ठामा हरयो रथयुजः । तिरश्चिदर्यं सवनानि वृत्रहन्नन्येषां या शतक्रतो ॥

रथेष्ठामा (रथात श्रेष्ठ), रथयुज हरित (तांबूसवर्ण) अश्व तुला इथे आणोत. हे वृत्रहन्, प्रतिस्पर्ध्यालाही ओलांडून सवनांना (सोमयज्ञ-पीडनांना) ये; हे शतक्रतो, इतरांना मागे टाक.

Mantra 15

अस्माकमद्यान्तमं स्तोमं धिष्व महामह । अस्माकं ते सवना सन्तु शंतमा मदाय द्युक्ष सोमपाः ॥

हे महामह इंद्रा! आज आमचा हा अत्यंत अंतरंग स्तोम (स्तुती) धारण कर. आमची सोम-प्रसवने तुझ्यासाठी सर्वाधिक शांतिदायक ठरोत; हे सोमपाः, तू दीप्त मदात (आनंदोन्मादात) प्रवेश करावा म्हणून.

Mantra 16

नहि षस्तव नो मम शास्त्रे अन्यस्य रण्यति । यो अस्मान्वीर आनयत् ॥

खरोखरच—ना तुझे, ना माझे—इतर कोणाचेही शास्त्र (आज्ञा/उपदेश) रम्य वाटत नाही; आम्हाला पुढे नेणारे ते वीर-नेतृत्वच रम्य आहे. तेच अंतःस्थ वीर-मार्गदर्शन आनंद व दिशा देते.

Mantra 17

इन्द्रश्चिद्घा तदब्रवीत्स्त्रिया अशास्यं मनः । उतो अह क्रतुं रघुम् ॥

इंद्रानेही असेच म्हटले: स्त्री-स्वभावाचे मन आज्ञेने वश होत नाही; तरीही त्यात वेगवान, तत्पर क्रतु (संकल्प-शक्ती) असते. तसेच आपल्या आतली ग्रहणशील चेतना बळाने नाही—जिंकून—प्रवृत्त केली जाते; मग ती झपाट्याने पुढे सरकते.

Mantra 18

सप्ती चिद्घा मदच्युता मिथुना वहतो रथम् । एवेद्धूर्वृष्ण उत्तरा ॥

सप्तीही—मदातून च्युत झाल्या तरी—युग्मरूपाने रथ वाहतात. हे धूर्वृष्ण, हेच ते उच्चतर युग्मन आहे. शक्ती योग्य रीतीने जोडली गेली की ती गतीला उर्ध्व दिशेने धारण करते.

Mantra 19

अधः पश्यस्व मोपरि संतरां पादकौ हर । मा ते कशप्लकौ दृशन्त्स्त्री हि ब्रह्मा बभूविथ ॥

खाली पाहा, वर नाही; हे हरि, दोन्ही पाय स्थिरतेने आवर. तुझे डगमगते पाऊल स्त्रीला दिसू नये—कारण अंतर्मुख होऊन ग्रहणशील झाल्यावरच ब्रह्मज्ञान जागते; नम्रतेतून ब्रह्मवाणीची शक्ती जन्मते.