Sukta 72
Sukta 6.72
Bharadvāja Bārhaspatya (traditional for Mandala 6); hymn to Indra-Soma
Indra and Soma (dual)
Triṣṭubh (probable; typical for heroic Indra hymns and cadence here)
આ સંક્ષિપ્ત ત્રિષ્ટુભ સૂક્ત આદ્ય સર્જક એવા ઇન્દ્ર–સોમની યુગલ શક્તિનું સ્તવન કરે છે. તેઓ સૂર્યને પ્રગટ કરે છે અને આંતરિક તથા બાહ્ય અંધકારને વિધીને નાશ કરે છે. વૃત્રનો વધ કરીને જળોને મુક્ત કરેલું તેમનું પરાક્રમ, તેમજ નદીઓ અને સમુદ્રોને વિસ્તૃત કરેલો તે દૈવી વિજય અહીં સ્મરાય છે. અંતે આ વૈશ્વિક વિજયને માનવીય વરદાનમાં ફેરવી—પ્રજાને રક્ષાકારક બળ, પુરુષોચિત વીર્ય અને યુદ્ધવિજયી શક્તિ પ્રદાન કરવાની પ્રાર્થના કરે છે.
Mantras
Mantra 1
इन्द्रासोमा महि तद्वां महित्वं युवं महानि प्रथमानि चक्रथुः । युवं सूर्यं विविदथुर्युवं स्वर्विश्वा तमांस्यहतं निदश्च ॥
હે ઇન્દ્ર-સોમ, મહાન છે તમારું તે મહાત્મ્ય; તમે બંનેએ પ્રથમ મહાન કાર્યો રચ્યાં. તમે સૂર્યને શોધ્યો, અને સ્વર (સ્વર્ગીય પ્રકાશ)ને; તમે સર્વ અંધકારોને અને અમારામાં રહેલી વૈરી ચીસને પણ આઘાત કરી નાશ કરી.
Mantra 2
इन्द्रासोमा वासयथ उषासमुत्सूर्यं नयथो ज्योतिषा सह । उप द्यां स्कम्भथुः स्कम्भनेनाप्रथतं पृथिवीं मातरं वि ॥
હે ઇન્દ્ર–સોમ! તમે ઉષાને પ્રકાશિત કરો છો અને જ્યોતિના બળથી સૂર્યને આગળ દોરી લાવો છો. તમારા સ્કંભન-બળથી તમે દ્યૌને થાંભલો આપો છો; અને માતા પૃથ્વીને તેની વિશાળતામાં વિસ્તારો છો.
Mantra 3
इन्द्रासोमावहिमपः परिष्ठां हथो वृत्रमनु वां द्यौरमन्यत । प्रार्णांस्यैरयतं नदीनामा समुद्राणि पप्रथुः पुरूणि ॥
હે ઇન્દ્ર–સોમ! જળોને ઘેરી રાખનાર અહિ (વૃત્ર)ને તમે સંહાર્યો; અને દ્યૌએ પણ તમારા કર્મને સ્વીકાર્યું. તમે નદીઓના પ્રવાહોને ગતિમાન કર્યા; અને અનેક સમુદ્રોને વિસ્તારીને ભરપૂર કર્યા.
Mantra 4
इन्द्रासोमा पक्वमामास्वन्तर्नि गवामिद्दधथुर्वक्षणासु । जगृभथुरनपिनद्धमासु रुशच्चित्रासु जगतीष्वन्तः ॥
હે ઇન્દ્ર–સોમ! કાચામાં તમે પાક્વતા સ્થાપી; અને ગવાં (કિરણ-ગાયો)ને વક્ષણાઓ—વાડાઓમાં—મૂકી. જે બંધાયેલું ન હતું તેને તમે પકડી લીધું; અનેકવર્ણી, ગતિશીલ જગતોની અંદર તમે તેજસ્વી બની અંતરમાં પ્રકાશ્યા.
Mantra 5
इन्द्रासोमा युवमङ्ग तरुत्रमपत्यसाचं श्रुत्यं रराथे । युवं शुष्मं नर्यं चर्षणिभ्यः सं विव्यथुः पृतनाषाहमुग्रा ॥
હે ઇન્દ્રા–સોમા, તમે બંને ખરેખર રક્ષાકારક બળ આપ્યું—આગામી સુખ-સંતતિ જીતાવનાર, શ્રવણયોગ્ય (કીર્તિવાન) સહાયક. તમે પ્રજાઓ માટે નરવીર્ય શૌર્ય, યુદ્ધ-વિજયી પરાક્રમ—હે ઉગ્રો—એકત્ર કરીને વ્યાપક રીતે પ્રસરાવ્યું.
Frequently Asked Questions
They are praised as a paired power: Indra as the decisive warrior who breaks obstruction, and Soma as the sacred energizing force that strengthens gods and inspires clarity.
On the surface it recalls the myth of defeating Vṛtra who held back the waters; symbolically it means removing blockages so life, prosperity, and inner energy can flow again.
It presents Indra–Soma as revealers of light and higher radiance—dispelling darkness in the world and within the person, which supports courage, order, and right action.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.