
Sukta 5.58
Atri (Ātreya tradition; RV 5 attributed to the Atri family; this hymn is Marut-focused within that collection)
Marutaḥ (the Maruts, Rudra’s storm-host; here as collective force-powers)
Triṣṭubh (11-syllable pādas typical for Marut hymns; verse structure aligns with Triṣṭubh cadence)
RV 5.58 માં અત્રિ મરુતોને એકસાથે તોફાની ગણ તરીકે પ્રબળ સ્તુતિ કરે છે—સદા નવીન બનતા, ઝડપી વાહન પર સવાર, અને અમર ઋત-વ્યવસ્થામાં સર્વાધિકારી. આ સૂક્ત તેમની ઉગ્ર શક્તિ અને સત્ય સાંભળનારી વૃત્તિને મહિમાવંત કરે છે; પછી એ જ શક્તિને પ્રાર્થનામાં ફેરવે છે: મરુતો કૃપાળુ બને, યજમાનને સમૃદ્ધ કરે, અને ઋત અનુસાર ઉપાસકની આંતરિક “વિસ્તૃતિ” વધારતા રહે.
Mantra 1
तमु नूनं तविषीमन्तमेषां स्तुषे गणं मारुतं नव्यसीनाम् । य आश्वश्वा अमवद्वहन्त उतेशिरे अमृतस्य स्वराजः ॥
હવે હું તેમના તે મરુત-ગણનું સ્તવન કરું છું—બળથી ભરપૂર, કર્મમાં સદા નવતર. જે ઝડપી અશ્વો પર આત્મબળને વહન કરે છે, અને અમૃત (અજર-અમર) સત્તામાં સ્વરાજ (સ્વયં-રાજા) રૂપે પણ શાસન કરે છે.
Mantra 2
त्वेषं गणं तवसं खादिहस्तं धुनिव्रतं मायिनं दातिवारम् । मयोभुवो ये अमिता महित्वा वन्दस्व विप्र तुविराधसो नॄन् ॥
હે વિપ્ર (પ્રકાશમાન ઋષિ), તે તેજસ્વી ગણને વંદન કર—બળવાન, હાથમાં શસ્ત્ર ધરાવનાર, જેના વ્રત (નિયમ)માં ધૂનિ—અવરોધોનું ધ્રુજાવવું—છે; કર્મમાં માયાવી, દાનમાં ઉદાર. જે મયોભુવઃ (આનંદના દાતા) છે, મહત્ત્વમાં અમિત છે—વિશાળ દાનવાળા તે નરોને વંદન કર.
Mantra 3
आ वो यन्तूदवाहासो अद्य वृष्टिं ये विश्वे मरुतो जुनन्ति । अयं यो अग्निर्मरुतः समिद्ध एतं जुषध्वं कवयो युवानः ॥
હે ઉદવાહાસો—જળને વહન કરનારાઓ, આજે અમારે તરફ આવો; તમે સર્વે મરુતો જે વૃષ્ટિને આગળ ધપાવો છો. અહીં આ અગ્નિ, હે મરુતો, સમિદ્ધ—પ્રજ્વલિત છે; એને જુષધ્વં—તેમાં આનંદ લો, હે કવિઓ, યુવાનોઃ.
Mantra 4
यूयं राजानमिर्यं जनाय विभ्वतष्टं जनयथा यजत्राः । युष्मदेति मुष्टिहा बाहुजूतो युष्मत्सदश्वो मरुतः सुवीरः ॥
હે યજત્રાઃ—પૂજનીયો, તમે જન માટે ઇર્યં રાજાનં—પ્રયત્નયોગ્ય, વીર રાજાને—ઉત્પન્ન કરો છો, વિભ્વતષ્ટં—સર્વઘટક શક્તિથી ઘડાયેલો. યુષ્મદેતિ મुष્ટિહા—મુઠ્ઠીથી પ્રહાર કરનાર—બાહુજૂતો—બળવાન બાહુઓથી પ્રેરિત—તમાથી જ આવે છે; યુષ્મત્સદશ્વો—સારા અશ્વોવાળો—હે મરુતો, સુવીરઃ—સત્યવીર્યથી સમૃદ્ધ વીર—પણ તમાથી જ આવે છે.
Mantra 5
अरा इवेदचरमा अहेव प्रप्र जायन्ते अकवा महोभिः । पृश्नेः पुत्रा उपमासो रभिष्ठाः स्वया मत्या मरुतः सं मिमिक्षुः ॥
અરા (ચક્રના કાંટા) સમા નિશ્ચયે અવિરત, સર્પ સમા વારંવાર જન્મે છે—મહિમાથી, અબળા નહિ. પૃશ્નિના પુત્રો, ઉપમા વિનાના, અતિ વેગવાન—પોતાની જ મતિથી મરુતો એક જ બળમાં ભળી ગયા છે.
Mantra 6
यत्प्रायासिष्ट पृषतीभिरश्वैर्वीळुपविभिर्मरुतो रथेभिः । क्षोदन्त आपो रिणते वनान्यवोस्रियो वृषभः क्रन्दतु द्यौः ॥
જ્યારે, હે મરુતો, તમે ચિતરાં (પૃષતી) અશ્વો સાથે, દૃઢ-પરિઘવાળા રથો સાથે પ્રસ્થાન કરો છો, ત્યારે જળો મથાય છે; વનો ગુંજે છે અને કંપે છે. નીચે તેજસ્વી ધારા વહે છે; વૃષભ ગર્જે છે—દ્યો (આકાશ) પોતે પ્રતિધ્વનિત થાય છે.
Mantra 7
प्रथिष्ट यामन्पृथिवी चिदेषां भर्तेव गर्भं स्वमिच्छवो धुः । वातान्ह्यश्वान्धुर्यायुयुज्रे वर्षं स्वेदं चक्रिरे रुद्रियासः ॥
તેમનો ગમનપથ અતિ દૃઢ છે; ધરતી પણ તેમના દબાણને વશ થાય છે—જેમ પતિ પોતાનું જ ગર્ભ (બીજ) ધારણ કરી વહન કરે તેમ. રૂદ્રિયાઓ પવનને અશ્વ સમા ધુરા પર જોડે છે; તેઓ વર્ષા અને પરિશ્રમનો સ્વેદ રચે છે.
Mantra 8
हये नरो मरुतो मृळता नस्तुवीमघासो अमृता ऋतज्ञाः । सत्यश्रुतः कवयो युवानो बृहद्गिरयो बृहदुक्षमाणाः ॥
હે નરો મરુતો, હયે સમા, અમારે પ્રત્યે કૃપાળુ થાઓ—તુવીમઘાસો, મહાદાતા; અમૃતા, ઋતજ્ઞાઃ, ઋતના જાણકાર. સત્યશ્રુતઃ, સત્યને સાંભળનાર; કવયઃ, યુવાન ઋષિ-કવિઓ, બૃહદ્-ગિરયઃ, મહાન વાણીવાળા; બૃહદ્ ઉક્ષમાણાઃ, વિશાળને વહાવનાર—તમારી વિશાળ ઉક્તિ અને પ્રચુર પ્રવાહ અમામાં મહાન ચેતનાને વધારતા રહે.
They are a collective host of storm-deities—youthful, radiant, and powerful—often linked with Rudra and called the sons of Pr̥śni. In this hymn they act as many powers moving as one force.
It praises their strength and truth-alignment, then asks them to be gracious (mṛḷatā), protect the worshipper, and grant increase—both as outer abundance (like rain and wealth) and as inner ‘vastness’ of consciousness.
The Maruts are called ṛta-knowers (ṛtajñāḥ), meaning their power is not mere violence but ordered energy. The hymn suggests their gifts and protection come when human effort and speech align with truth (satya) and cosmic rightness (ṛta).
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.