
Sukta 5.58
Atri (Ātreya tradition; RV 5 attributed to the Atri family; this hymn is Marut-focused within that collection)
Marutaḥ (the Maruts, Rudra’s storm-host; here as collective force-powers)
Triṣṭubh (11-syllable pādas typical for Marut hymns; verse structure aligns with Triṣṭubh cadence)
RV 5.58 मध्ये अत्री मरुतांचे एकसंध वादळ-गण म्हणून जोमदार स्तवन करतो—सतत नव्याने ताजेतवाने होणारे, वेगवान रथारूढ, आणि अमर ऋत-व्यवस्थेत सार्वभौम. हे सूक्त त्यांच्या आवेगी सामर्थ्याचे व सत्य ऐकणाऱ्या स्वभावाचे गौरवगान करते; आणि मग त्या सामर्थ्यालाच विनंतीचे रूप देते: मरुत प्रसन्न होवोत, यजमानाला समृद्ध करो, आणि ऋतानुसार उपासकाच्या अंतःकरणातील “विस्तार” वाढवोत.
Mantra 1
तमु नूनं तविषीमन्तमेषां स्तुषे गणं मारुतं नव्यसीनाम् । य आश्वश्वा अमवद्वहन्त उतेशिरे अमृतस्य स्वराजः ॥
आता मी त्यांच्या त्या मरुत-गणाची स्तुती करतो—बलाने परिपूर्ण, कर्मांत सदैव नव्याने प्रकटणारा. जे वेगवान अश्वांवर आत्मबल (अमवद्) वाहून नेतात, आणि अमृत (अमर) सत्तेत स्वराज्—स्वतःचे राजे—असेही असतात.
Mantra 2
त्वेषं गणं तवसं खादिहस्तं धुनिव्रतं मायिनं दातिवारम् । मयोभुवो ये अमिता महित्वा वन्दस्व विप्र तुविराधसो नॄन् ॥
हे विप्र, त्या प्रज्वलित गणास वंदन कर—अतिबलवान, हातांत आयुध धारण करणारा; अडथळे धुऊन काढून कंपित करणे हे ज्याचे व्रत; कर्मात मायावी, दानात उदार। ते मयोभू (आनंद-प्रदाता), महत्त्वात अमित; विशाल दान करणारे ते नृ (वीर) आहेत.
Mantra 3
आ वो यन्तूदवाहासो अद्य वृष्टिं ये विश्वे मरुतो जुनन्ति । अयं यो अग्निर्मरुतः समिद्ध एतं जुषध्वं कवयो युवानः ॥
हे उदवाहासो (जल-वाहकांनो), आज आमच्याकडे या—तुम्ही सर्व मरुत पर्जन्याला पुढे ढकलता. हा अग्नी येथे, हे मरुतो, प्रज्वलित आहे; याला स्वीकारा, याच्यात रममाण व्हा—हे कवीहो, हे सदैव तरुणांनो.
Mantra 4
यूयं राजानमिर्यं जनाय विभ्वतष्टं जनयथा यजत्राः । युष्मदेति मुष्टिहा बाहुजूतो युष्मत्सदश्वो मरुतः सुवीरः ॥
हे यजत्र (पूज्य) जनांनो, तुम्ही जनांसाठी इर्य (प्रयत्नास योग्य) असा राजा जन्माला घालता—विभ्वतष्ट (सर्व-घडविणारी शक्ति) यांनी घडविलेला। तुमच्यापासूनच मुष्टिहा (मुठीने प्रहार करणारा), बाहुजूत (बलवान भुजांनी प्रेरित) उत्पन्न होतो; तुमच्यापासूनच सु-अश्व (उत्तम अश्वांचा) सुवीर (खऱ्या वीर्याने संपन्न) वीर, हे मरुतो, प्रकटतो.
Mantra 5
अरा इवेदचरमा अहेव प्रप्र जायन्ते अकवा महोभिः । पृश्नेः पुत्रा उपमासो रभिष्ठाः स्वया मत्या मरुतः सं मिमिक्षुः ॥
चाकाच्या आऱ्यांसारखे ते खरोखरच अथक, अचल आहेत; सर्पांसारखे ते पुन्हा पुन्हा जन्म घेतात—आपल्या महान् महिमांनी, दुर्बल नव्हे. पृश्नीचे पुत्र, अनुपम, अत्यंत वेगवान—स्वतःच्या संकल्पानेच ते मरुत एकाच शक्तीत एकरूप झाले आहेत.
Mantra 6
यत्प्रायासिष्ट पृषतीभिरश्वैर्वीळुपविभिर्मरुतो रथेभिः । क्षोदन्त आपो रिणते वनान्यवोस्रियो वृषभः क्रन्दतु द्यौः ॥
हे मरुतांनो, तुम्ही ठिपक्यांच्या अश्वांसह, दृढ-परिघाच्या रथांसह जेव्हा प्रस्थान करता, तेव्हा जल मथित होतात; वने गुंजून थरथरतात. खालीकडे तेजस्वी प्रवाह ओघळतात; वृषभ गर्जतो—स्वतः द्यौ (आकाश) प्रतिध्वनित होतो.
Mantra 7
प्रथिष्ट यामन्पृथिवी चिदेषां भर्तेव गर्भं स्वमिच्छवो धुः । वातान्ह्यश्वान्धुर्यायुयुज्रे वर्षं स्वेदं चक्रिरे रुद्रियासः ॥
त्यांची पुढे जाणारी गती अत्यंत दृढ आहे; त्यांच्या दाबाने पृथ्वीही—जणू पती स्वतःचेच गर्भ/बीज वहन करतो तसे—वाकून सहन करते. रुद्रिय शक्ती असलेले ते रथाच्या धुर्यावर वाऱ्यांना अश्वांसारखे जुंपतात; ते वर्षा आणि श्रमाचा स्वेद निर्माण करतात—निसर्गाला विवश करणाऱ्या शक्तीची चिन्हे.
Mantra 8
हये नरो मरुतो मृळता नस्तुवीमघासो अमृता ऋतज्ञाः । सत्यश्रुतः कवयो युवानो बृहद्गिरयो बृहदुक्षमाणाः ॥
हे नरस्वरूप मरुतांनो, हे तुवीमघा (महादानी), अमृत, ऋतज्ञा! आम्हांवर कृपा करा. सत्यश्रुत, युवा कवी, बृहद्गिर (महान् घोष) असलेले—जे बृहद् (महत्त्व) ओतून देतात—तुमची विशाल वाणी आणि समृद्ध प्रवाह आमच्यात त्या महान् चेतनेची (बृहद्) वाढ करो.
They are a collective host of storm-deities—youthful, radiant, and powerful—often linked with Rudra and called the sons of Pr̥śni. In this hymn they act as many powers moving as one force.
It praises their strength and truth-alignment, then asks them to be gracious (mṛḷatā), protect the worshipper, and grant increase—both as outer abundance (like rain and wealth) and as inner ‘vastness’ of consciousness.
The Maruts are called ṛta-knowers (ṛtajñāḥ), meaning their power is not mere violence but ordered energy. The hymn suggests their gifts and protection come when human effort and speech align with truth (satya) and cosmic rightness (ṛta).
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.