Sukta 57
Sukta 4.57
Vāmadeva Gautama (traditional for 4.57)
Kṣetrasya Pati (Lord of the Field); allied with agricultural/cosmic fertility powers
Gāyatrī (probable for several verses in 4.57; requires full scan)
આ સૂક્ત ખેતરના સ્વામી ક્ષેત્રસ્ય પતિને અર્પિત કૃષિ અને બ્રહ્માંડિય ઉર્વરતા માટેની પ્રાર્થના છે. તેમાં ખેતીકાર્યમાં વિજય, ગાયો અને ઘોડાઓની સમૃદ્ધિ, તથા પોષણનો સતત વધારો માગવામાં આવે છે. આગળ તે શૂના-સીરા (શુભ સમૃદ્ધિ અને હળ ચલાવવાની શક્તિ)નું આવાહન કરે છે અને પર્જન્યના વરસાદને બોલાવે છે કે પૃથ્વી મધુર, ફળદ્રુપ અને માનવ પરિશ્રમ તથા આંતરિક વિકાસને આધાર આપનારી બને.
Mantras
Mantra 1
क्षेत्रस्य पतिना वयं हितेनेव जयामसि । गामश्वं पोषयित्न्वा स नो मृळातीदृशे ॥
ક્ષેત્રના પતિ દ્વારા અમે, હિતકર કૃપા સમાન, વિજય પામીએ છીએ. જે અમામાં ગાય અને અશ્વને—પ્રકાશના કિરણો અને બળ—પોષે છે, તે આ રીતે યાચના કરનાર અમ પર કૃપાળુ રહે.
Mantra 2
क्षेत्रस्य पते मधुमन्तमूर्मिं धेनुरिव पयो अस्मासु धुक्ष्व । मधुश्चुतं घृतमिव सुपूतमृतस्य नः पतयो मृळयन्तु ॥
હે ક્ષેત્રપતે, ગાય જેમ પોતાનું દૂધ દોહે તેમ મધુમય તરંગને અમામાં દોહી દે. તે મધુસ્રાવિત રહે, સુપવિત્ર ઘૃત સમાન મીઠું વહે. ઋતના રક્ષકો—અમારા પતિઓ—અમ પર કૃપા કરે, અને અમારું સ્વરૂપ ધર્મ્ય વૃદ્ધિનું પાત્ર બને.
Mantra 3
मधुमतीरोषधीर्द्याव आपो मधुमन्नो भवत्वन्तरिक्षम् । क्षेत्रस्य पतिर्मधुमान्नो अस्त्वरिष्यन्तो अन्वेनं चरेम ॥
ઔષધિઓ મધુમય રહે; દ્યૌ અને આપઃ મધુમય રહે; અમારે માટે અંતરિક્ષ—પ્રાણમય મધ્યલોક—મધુમય બને. ક્ષેત્રનો પતિ અમારે માટે મધુમય રહે; અહિંસિત રહી, તેના અનુસરણમાં, તેના ઋતબદ્ધ ક્ષેત્રમાં અમે વિહરીએ.
Mantra 4
शुनं वाहाः शुनं नरः शुनं कृषतु लाङ्गलम् । शुनं वरत्रा बध्यन्तां शुनमष्ट्रामुदिङ्गय ॥
શુભ રીતે વહન કરનારાં (વાહાઃ) ચાલે; શુભ રીતે કર્મકર્તા નરો કાર્ય કરે. શુભ રીતે હળ (લાંગલ) ધરતીને ચીરી માર્ગ કરે. શુભ રીતે લગામ/દોરડા (વરત્રા) બાંધવામાં આવે; શુભ રીતે અષ્ટ્રા (અંકુશ/ચાબુક) ઊંચું કરી ચલાવવામાં આવે—જેથી કાર્ય યોગ્ય લયમાં અને સફળતાથી આગળ વધે.
Mantra 5
शुनासीराविमां वाचं जुषेथां यद्दिवि चक्रथुः पयः । तेनेमामुप सिञ्चतम् ॥
હે શુનાસીરૌ, અમારી આ વાણી સ્વીકારો; કારણ કે તમે સ્વર્ગમાં પોષક રસ (પયઃ) રચ્યો છે. એ જ સમૃદ્ધિથી આ ક્ષેત્રને (અને અમારાં અસ્તિત્વને) સિંચો—જેથી કાર્ય પૂર્ણ થાય.
Mantra 6
अर्वाची सुभगे भव सीते वन्दामहे त्वा । यथा नः सुभगाससि यथा नः सुफलाससि ॥
હે સુભાગિની સીતા, અમારી તરફ વળ; અમે તને વંદન કરીએ છીએ. અમારે માટે તું સુભાગ્યદાયિની થા; અમારે માટે તું સુફળદાયિની થા—જેથી સત્યનું વાવેતર પૂર્ણ થયેલી કાપણી આપે.
Mantra 7
इन्द्रः सीतां नि गृह्णातु तां पूषानु यच्छतु । सा नः पयस्वती दुहामुत्तरामुत्तरां समाम् ॥
ઇન્દ્ર સીતાને (હળની વાટ/ફાળ) પકડી તેને દૃઢ કરે; પૂષન તેને તેના યોગ્ય માર્ગે આગળ દોરે. અને તે, પોષક રસથી સમૃદ્ધ, અમારે માટે વર્ષોવર્ષ વધુ ને વધુ વૃદ્ધિનું દોહન કરે.
Mantra 8
शुनं नः फाला वि कृषन्तु भूमिं शुनं कीनाशा अभि यन्तु वाहैः । शुनं पर्जन्यो मधुना पयोभिः शुनासीरा शुनमस्मासु धत्तम् ॥
અમારા ફાળાં શુભ રીતે ધરતીને ચીરી ખોલે; કીનાશો (ખેડૂત) જોડાયેલા વાહનો/બળ સાથે કાર્ય તરફ આવે. પર્જન્ય પોતાના મધુર પોષક પ્રવાહોથી વરસાવે; હે શુના અને સીરા, આ શુભતા અમામાં સ્થાપો.
Frequently Asked Questions
Kṣetrasya Pati means “Lord of the Field.” In this hymn he is the divine guardian of cultivated land who grants success in work, protects the field, and increases nourishment and prosperity.
Śunā-Sīrā are paired fertility powers connected with auspicious increase and ploughing. The hymn asks them to accept the prayer and to “pour” nourishing essence onto the field so that cultivation and harvest succeed.
It is directly about farming—ploughing, workers, tools, and rain—but it also reads symbolically: the “field” can be one’s inner nature, ploughing is disciplined effort, and rain is grace that brings inner growth and well-being.
Ask anything about Sukta 57 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.