Sukta 58

Mantra 1

समुद्रादूर्मिर्मधुमाँ उदारदुपांशुना सममृतत्वमानट् । घृतस्य नाम गुह्यं यदस्ति जिह्वा देवानाममृतस्य नाभिः ॥

સમુદ્રમાંથી મધુર તરંગ ઊઠે છે; ઉપાંશુ (સૂક્ષ્મ) પિષણથી તે અમૃતત્વને પામે છે. ઘૃતનું જે ગુહ્ય નામ છે—તે જ દેવોની જિહ્વા છે, અમૃતનું નાભિ-કેન્દ્ર છે.

Mantra 2

वयं नाम प्र ब्रवामा घृतस्यास्मिन्यज्ञे धारयामा नमोभिः । उप ब्रह्मा शृणवच्छस्यमानं चतुःशृङ्गोऽवमीद्गौर एतत् ॥

અમે નિશ્ચયે ઘૃતના નામને પ્રગટ કરીએ છીએ; આ યજ્ઞમાં નમસ્કાર-કર્મોથી તેને ધારણ કરીએ છીએ. ઉચ્ચારાતી સ્તુતિને બ્રહ્મા (વાણી-રૂપ) સાંભળે; ચતુઃશૃંગ વૃષભે આ સત્યને ગર્જના કરીને પ્રગટ કર્યું છે.

Mantra 3

चत्वारि शृङ्गा त्रयो अस्य पादा द्वे शीर्षे सप्त हस्तासो अस्य । त्रिधा बद्धो वृषभो रोरवीति महो देवो मर्त्याँ आ विवेश ॥

ચાર તેના શૃંગ છે, ત્રણ તેના પાદ છે, બે તેના શીર્ષ છે, અને સાત તેના હસ્ત છે. ત્રિધા બંધાયેલો વૃષભ ગર્જે છે; મહાન દેવ મર્ત્યોમાં પ્રવેશ્યો છે.

Mantra 4

त्रिधा हितं पणिभिर्गुह्यमानं गवि देवासो घृतमन्वविन्दन् । इन्द्र एकं सूर्य एकं जजान वेनादेकं स्वधया निष्टतक्षुः ॥

ત્રિધા હિત અને પાણિઓ દ્વારા ગુહ્ય રાખેલું—દેવોએ ગૌમાં (પ્રકાશમય સ્ત્રોતમાં) ઘૃતને અનુસંધાન કરીને શોધ્યું. ઇન્દ્રે એક રૂપ જનમાવ્યું, સૂર્યે એક બીજું; અને વેનાથી (આકાંક્ષી-દ્રષ્ટાથી) એકને સ્વધા દ્વારા ઘડી કાઢ્યું.

Mantra 5

एता अर्षन्ति हृद्यात्समुद्राच्छतव्रजा रिपुणा नावचक्षे । घृतस्य धारा अभि चाकशीमि हिरण्ययो वेतसो मध्य आसाम् ॥

એ ધારા હૃદય-સમુદ્રમાંથી વહે છે—સો માર્ગવાળી, શત્રુને અદૃશ્ય. હું ઘૃતની ધારાઓને નિહાળું છું; તેમની મધ્યે સુવર્ણ વેતસ (રીડ) ઊભો છે.

Mantra 6

सम्यक्स्रवन्ति सरितो न धेना अन्तर्हृदा मनसा पूयमानाः । एते अर्षन्त्यूर्मयो घृतस्य मृगा इव क्षिपणोरीषमाणाः ॥

એ ધારા નદીઓની જેમ સીધી અને સત્ય વહે છે, દોહણી ગાયો જેવી—હૃદય અને મનમાં અંતરથી શુદ્ધ થતી. ઘૃતની આ ઊર્મિઓ વેગે ઉછળે છે, જાણે ઝડપી મૃગો, ઉત્કટ ગતિથી આગળ ધસી જાય.

Mantra 7

सिन्धोरिव प्राध्वने शूघनासो वातप्रमियः पतयन्ति यह्वाः । घृतस्य धारा अरुषो न वाजी काष्ठा भिन्दन्नूर्मिभिः पिन्वमानः ॥

સિંધુની જેમ આગળ વધતા માર્ગે—તીક્ષ્ણ નાસાવાળા, પવનથી પ્રેરિત—એ ઊર્ધ્વ ગતિઓ ઉડી જાય છે. ઘૃતની ધારાઓ, જાણે અરુણ વર્ણનો સમૃદ્ધ વાજી, ઊર્મિઓથી ફૂલતાં, અવરોધોની કાષ્ઠાઓને ભેદી નાખે છે.

Mantra 8

अभि प्रवन्त समनेव योषाः कल्याण्यः स्मयमानासो अग्निम् । घृतस्य धाराः समिधो नसन्त ता जुषाणो हर्यति जातवेदाः ॥

સામાન્ય સભા તરફ જતી સ્ત્રીઓ જેમ, તેમ કલ્યાણકારી, સ્મિતભરી (ધારાઓ) અગ્નિ તરફ વહે છે. ઘૃતની ધારાઓ સમિધા સમીપે આવે છે; અને જાતવેદા તેમને રસપૂર્વક સ્વીકારી આનંદિત તેજમાં ઉપર ઉછળે છે.

Mantra 9

कन्या इव वहतुमेतवा उ अञ्ज्यञ्जाना अभि चाकशीमि । यत्र सोमः सूयते यत्र यज्ञो घृतस्य धारा अभि तत्पवन्ते ॥

વધૂયાત્રા તરફ જતી કન્યાઓ જેમ, પોતાને અંજિત-સજિત કરતી, તેમ હું તેમને ગતિમાન જોઈ રહ્યો છું. જ્યાં સોમ પિષાય છે, જ્યાં યજ્ઞ સ્થાપિત છે, ત્યાં ઘૃતની ધારાઓ ‘તત્’—પરમ લક્ષ્ય—તરફ વહે છે.

Mantra 10

अभ्यर्षत सुष्टुतिं गव्यमाजिमस्मासु भद्रा द्रविणानि धत्त । इमं यज्ञं नयत देवता नो घृतस्य धारा मधुमत्पवन्ते ॥

સુસ્તુતિ સાથે, ગવ્ય—પ્રકાશમય લાભ—અને વિજયી સમૃદ્ધિ સાથે (અમારી તરફ) વહો; અમામાં કલ્યાણકારી ધન-સંપત્તિ સ્થાપો. હે દેવતા-શક્તિઓ, આ અમારા યજ્ઞને આગળ દોરો; અને મધુમય આનંદથી ભરેલી ઘૃતની ધારાઓ વહેતી રહી શુદ્ધિ કરે.

Mantra 11

धामन्ते विश्वं भुवनमधि श्रितमन्तः समुद्रे हृद्यन्तरायुषि । अपामनीके समिथे य आभृतस्तमश्याम मधुमन्तं त ऊर्मिम् ॥

તારો ધર્મ—તારું સ્વરૂપ-નિયમ—સમસ્ત લોકોને ધારણ કરે છે; ઉપર સ્થાપિત અને અંદરથી પાયો ધરાવતો. તે સમુદ્રમાં, હૃદયમાં, પ્રાણના અંતસ્તમમાં આંતરિક રીતે સ્થિર છે. જળોના મુખ પર જ્યાં સંગમ-સ્થાને તે પ્રગટ થાય છે, તારી મધુમય, રસભરી ઊર્મિ (તરંગ)—તેને અમે પ્રાપ્ત કરીએ.