Sukta 56
Sukta 4.56
Vāmadeva Gautama (traditional for Mandala 4)
Dyāvāpṛthivī (Heaven and Earth)
Trishtubh (probable; verify)
આ સૂક્તમાં દ્યાવાપૃથિવી (આકાશ અને પૃથ્વી)ની સ્તુતિ કરવામાં આવે છે—આદિ, વિશાળ માતા-પિતા તરીકે, જે અવકાશને વિસ્તારે છે, ઋત (બ્રહ્માંડિય વ્યવસ્થા)ને ધારણ કરે છે અને યજ્ઞને તેજસ્વી બનાવે છે. વામદેવ તેમને વિનંતી કરે છે કે શુદ્ધ સ્તોત્રો દ્વારા તેઓ પ્રકાશમાન બને, વિશાળ રક્ષા પ્રદાન કરે, અને યજ્ઞની આસપાસ આસન ગ્રહણ કરે, જેથી ઉપાસક સન્માર્ગ પર સ્થિર રહી શકે.
Mantras
Mantra 1
मही द्यावापृथिवी इह ज्येष्ठे रुचा भवतां शुचयद्भिरर्कैः । यत्सीं वरिष्ठे बृहती विमिन्वन्रुवद्धोक्षा पप्रथानेभिरेवैः ॥
હે મહાન દ્યાવા-પૃથિવી, અહીં તમારી પ્રાથમિકતામાં, શુદ્ધિકારક અર્કો (સ્તુતિગીતો) દ્વારા અમારે માટે પ્રકાશમય બનો. કારણ કે જ્યારે સર્વોચ્ચ વિસ્તૃતતામાં બૃહતી (વિશાળિની) પોતાના અવકાશો માપે છે, ત્યારે ગર્જતો વૃષભ (બળવાન) પોતાના વિસ્તરતા વેગોથી તેમને ફેલાવે છે.
Mantra 2
देवी देवेभिर्यजते यजत्रैरमिनती तस्थतुरुक्षमाणे । ऋतावरी अद्रुहा देवपुत्रे यज्ञस्य नेत्री शुचयद्भिरर्कैः ॥
દેવીઓ દેવો સાથે—યજનીય યજત્ર દેવો સાથે—અવિનાશી રહી દૃઢ ઊભી છે, વૃદ્ધિ વરસાવતી. ઋતની રક્ષિકા, અદ્રુહા (અકપટી), દેવપુત્રીઓ, શુચિ અર્કો (પવિત્ર સ્તુતિગીતો) દ્વારા યજ્ઞની નેત્રી બની તેને આગળ વધારે છે.
Mantra 3
स इत्स्वपा भुवनेष्वास य इमे द्यावापृथिवी जजान । उर्वी गभीरे रजसी सुमेके अवंशे धीरः शच्या समैरत् ॥
સ એ જ—સ્વપા (સુકાર્યકર્તા)—ભુવનોમાં નિવાસી હતો; જેણે આ દ્યાવા-પૃથિવી (આકાશ અને પૃથ્વી)ને જનમ આપ્યો. વિશાળ અને ગહન છે તે બે રજસ (લોક-વિસ્તાર), સુમેકે (સુસ્થિર) છે; અવિચ્છિન્ન વંશમાં ધીર ઋષિએ પોતાની શચ્યા (કાર્યસાધક શક્તિ) વડે તેમને સમરસ કર્યા.
Mantra 4
नू रोदसी बृहद्भिर्नो वरूथैः पत्नीवद्भिरिषयन्ती सजोषाः । उरूची विश्वे यजते नि पातं धिया स्याम रथ्यः सदासाः ॥
હવે દ્યાવા-પૃથિવી અમને તેમના વિશાળ વરૂથો (આશ્રય-રક્ષણ)થી રક્ષે; પત્નીવત્ શક્તિઓ સાથે, એકસાથે (સજોષા) ઇષયંતી—પ્રેરિત થઈ ગતિમાન. ઉરૂચી (વિશાળ તેજવાળી), સર્વે માટે યજનીય—તેઓ અમને નિ પાતં (સુરક્ષિત રાખે); અને ધિયા (પ્રેરિત બુદ્ધિ) વડે અમે રથ્યઃ—માર્ગયોગ્ય—થઈએ, સદાસાઃ—પથના સ્થિર સાથી.
Mantra 5
प्र वां महि द्यवी अभ्युपस्तुतिं भरामहे । शुची उप प्रशस्तये ॥
હે દ્યાવાના વિશાળ તેજસ્વી દ્વય! અમે તમારાં તરફ અભિ-ઉપસ્તુતિરૂપ ઊંચે ઉઠેલી સ્તુતિ આગળ ધરીએ છીએ; શુચિ શક્તિઓની પ્રશસ્તિ માટે અમે પ્રકાશમય સ્તોત્ર લઈને નજીક આવીએ છીએ, માર્ગ ઉઘાડતી વાણી સાથે.
Mantra 6
पुनाने तन्वा मिथः स्वेन दक्षेण राजथः । ऊह्याथे सनादृतम् ॥
પોતાની તનુમાં પરસ્પર શુદ્ધ થતા, સ્વયંના દક્ષથી તમે રાજ્ય કરો છો; સનાતનથી રહેલા ઋતમ્—સત્ય-વ્યવસ્થાને તમે વહન કરો છો અને સ્થિર રાખો છો.
Mantra 7
मही मित्रस्य साधथस्तरन्ती पिप्रती ऋतम् । परि यज्ञं नि षेदथुः ॥
મિત્રના મહાન કાર્યને તમે સિદ્ધ કરો છો; પાર ઉતરીને તમે ઋતમ્—સત્ય-વ્યવસ્થાને પોષો છો અને ભરપૂર કરો છો. યજ્ઞને પરિભ્રમણ કરીને, તેમાં તમે બેસો છો—માનવીય અર્પણમાં સમરસતા સ્થાપતા.
Frequently Asked Questions
They are Heaven and Earth praised together as a divine pair—the vast, ancient supports of the world who give space, stability, and protection.
The poet asks Heaven-and-Earth to shine through pure hymns, protect the worshipper with broad shelter, and establish ṛta (right order) within the sacrifice.
Mitra represents harmony and right relations; the hymn says Heaven-and-Earth ‘accomplish Mitra’s work’ by nourishing ṛta and making the yajña orderly and effective.
Ask anything about Sukta 56 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.