
Sukta 4.57
Vāmadeva Gautama (traditional for 4.57)
Kṣetrasya Pati (Lord of the Field); allied with agricultural/cosmic fertility powers
Gāyatrī (probable for several verses in 4.57; requires full scan)
ഈ സൂക്തം കൃഷിയുടെയും ബ്രഹ്മാണ്ഡീയ ഫലഭൂയിഷ്ഠതയുടെയും പ്രാർത്ഥനയായി ‘ക്ഷേത്രത്തിന്റെ അധിപതി’യായ ക്ഷേത്രസ്യ പതി (Kṣetrasya Pati)യെ അഭിസംബോധന ചെയ്യുന്നു. കൃഷിയിൽ വിജയം, പശുക്കളും കുതിരകളും പുഷ്ടിയായി വളരുക, പോഷണം സ്ഥിരമായി വർധിക്കുക എന്നിവയാണ് ഇതിലെ അപേക്ഷ. തുടർന്ന് ഇത് ശുനാ–സീരാ (ശുഭസമൃദ്ധിയും ഉഴവിന്റെ ശക്തിയും)യെ ആഹ്വാനം ചെയ്ത്, പർജന്യന്റെ മഴ ഭൂമിയെ മധുരമാക്കി ഫലവത്താക്കി, മനുഷ്യപ്രയത്നത്തിനും അന്തർവികാസത്തിനും താങ്ങാകട്ടെ എന്ന് പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു.
Mantra 1
क्षेत्रस्य पतिना वयं हितेनेव जयामसि । गामश्वं पोषयित्न्वा स नो मृळातीदृशे ॥
ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പതിയാൽ ഞങ്ങൾ ഹിതകരമായ അനുഗ്രഹംപോലെ ജയിക്കുന്നു. ഞങ്ങളിലേയ്ക്ക് ഗാവിനെയും അശ്വത്തെയും—പ്രകാശകിരണങ്ങളും ബലവും—പോഷിപ്പിക്കുന്നവൻ, ഇങ്ങനെ അപേക്ഷിക്കുന്ന ഞങ്ങളോടു കൃപാലുവാകട്ടെ.
Mantra 2
क्षेत्रस्य पते मधुमन्तमूर्मिं धेनुरिव पयो अस्मासु धुक्ष्व । मधुश्चुतं घृतमिव सुपूतमृतस्य नः पतयो मृळयन्तु ॥
ഹേ ക്ഷേത്രപതേ, പശു തന്റെ പാൽ കറക്കുന്നതുപോലെ മധുമയമായ തരംഗം ഞങ്ങളിലേയ്ക്ക് കറക്കി നിറയ്ക്കുക. അത് മധുസ്രവമായി, നന്നായി ശുദ്ധീകരിച്ച ഘൃതംപോലെ മധുരമായി ഒഴുകട്ടെ. ഋതത്തിന്റെ രക്ഷകർ—നഃ പതയഃ—ഞങ്ങളോടു കൃപാലുക്കളാകട്ടെ; ഞങ്ങളുടെ സ്വഭാവം ധർമ്മ്യമായ വർദ്ധനയുടെ പാത്രമാകട്ടെ.
Mantra 3
मधुमतीरोषधीर्द्याव आपो मधुमन्नो भवत्वन्तरिक्षम् । क्षेत्रस्य पतिर्मधुमान्नो अस्त्वरिष्यन्तो अन्वेनं चरेम ॥
ഔഷധികൾ മധുമയങ്ങളാകട്ടെ; ദ്യാവും ആപഃയും മധുമയങ്ങളാകട്ടെ; ഞങ്ങൾക്കായി പ്രാണമയമായ മധ്യലോകമായ അന്തരിക്ഷവും മധുമയമാകട്ടെ. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പതിയും ഞങ്ങൾക്ക് മധുമയനായിരിക്കട്ടെ; അഹിംസിതരായി, അവനെ അനുഗമിച്ച്, അവന്റെ ഋതബന്ധിത മേഖലയിലൂടെ ഞങ്ങൾ സഞ്ചരിക്കട്ടെ.
Mantra 4
शुनं वाहाः शुनं नरः शुनं कृषतु लाङ्गलम् । शुनं वरत्रा बध्यन्तां शुनमष्ट्रामुदिङ्गय ॥
ശുഭമായി വഹിക്കുന്നവർ (വാഹാഃ) നീങ്ങട്ടെ; ശുഭമായി പ്രവർത്തകർ നരർ പ്രവർത്തിക്കട്ടെ. ശുഭമായി ഹലം (ലാങ്ഗല) ഭൂമിയെ കീറി പാത വരയ്ക്കട്ടെ. ശുഭമായി കയറുകൾ/ബന്ധങ്ങൾ (വരത്രാ) കെട്ടപ്പെടട്ടെ; ശുഭമായി അഷ്ട്രാ (അങ്കുശം/ചാട്ട) ഉയർത്തി പ്രേരിപ്പിക്കപ്പെടട്ടെ—പ്രവൃത്തി ശരിയായ താളത്തിൽ വിജയത്തോടെ മുന്നേറുവാൻ.
Mantra 5
शुनासीराविमां वाचं जुषेथां यद्दिवि चक्रथुः पयः । तेनेमामुप सिञ्चतम् ॥
ഹേ ശുനാസീരൗ, ഞങ്ങളുടെ ഈ വാക്കിനെ സ്വീകരിക്കുവിൻ; നിങ്ങൾ ദിവിയിൽ പോഷകസാരം (പയഃ) സൃഷ്ടിച്ചവരാണ്. അതേ സമൃദ്ധിയാൽ ഈ വയലിനെ (ഞങ്ങളെയും) സിഞ്ചിക്കുവിൻ—പ്രവൃത്തി പൂർണ്ണമാകുവാൻ.
Mantra 6
अर्वाची सुभगे भव सीते वन्दामहे त्वा । यथा नः सुभगाससि यथा नः सुफलाससि ॥
ഹേ സൌഭാഗ്യവതീ സീതേ, ഞങ്ങളിലേക്കു തിരിയുക; ഞങ്ങൾ നിന്നെ വന്ദിക്കുന്നു. ഞങ്ങൾക്ക് സൌഭാഗ്യദായിനിയായിരിക്ക; ഞങ്ങൾക്ക് സുഫലദായിനിയായിരിക്ക—സത്യത്തിന്റെ വിത്തുവിത്തൽ പൂർണ്ണമായ വിളവായി മാറുവാൻ.
Mantra 7
इन्द्रः सीतां नि गृह्णातु तां पूषानु यच्छतु । सा नः पयस्वती दुहामुत्तरामुत्तरां समाम् ॥
ഇന്ദ്രൻ സീതയെ (ഉഴവിന്റെ വരമ്പ്/ചാല) പിടിച്ചു ദൃഢമാക്കട്ടെ; പൂഷൻ അവളെ അവളുടെ യഥാമാർഗ്ഗത്തിൽ മുന്നോട്ട് നയിക്കട്ടെ. പുഷ്ടിസാരസമ്പന്നയായ അവൾ, ഞങ്ങൾക്കായി വർഷംതോറും കൂടുതൽ കൂടുതൽ വർദ്ധനയെ പാൽപോലെ ദോഹിക്കട്ടെ.
Mantra 8
शुनं नः फाला वि कृषन्तु भूमिं शुनं कीनाशा अभि यन्तु वाहैः । शुनं पर्जन्यो मधुना पयोभिः शुनासीरा शुनमस्मासु धत्तम् ॥
ഞങ്ങളുടെ ഫാലങ്ങൾ ശുഭമായി ഭൂമിയെ കീറി തുറക്കട്ടെ; കീനാശർ (കർഷകർ) യോജിപ്പിച്ച വാഹന/ശക്തികളോടെ പ്രവർത്തിയിലേക്കു വരട്ടെ. പർജന്യൻ മധുരവും പോഷകവുമായ ധാരകളാൽ വർഷിക്കട്ടെ; ഹേ ശുനാ-സീരാ, ഈ ശുഭത ഞങ്ങളിലേയ്ക്ക് നിക്ഷേപിക്കുവിൻ.
Kṣetrasya Pati means “Lord of the Field.” In this hymn he is the divine guardian of cultivated land who grants success in work, protects the field, and increases nourishment and prosperity.
Śunā-Sīrā are paired fertility powers connected with auspicious increase and ploughing. The hymn asks them to accept the prayer and to “pour” nourishing essence onto the field so that cultivation and harvest succeed.
It is directly about farming—ploughing, workers, tools, and rain—but it also reads symbolically: the “field” can be one’s inner nature, ploughing is disciplined effort, and rain is grace that brings inner growth and well-being.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.