Sukta 57
Sukta 4.57
Vāmadeva Gautama (traditional for 4.57)
Kṣetrasya Pati (Lord of the Field); allied with agricultural/cosmic fertility powers
Gāyatrī (probable for several verses in 4.57; requires full scan)
हे सूक्त ‘क्षेत्रस्य पति’—शेताचा स्वामी—याला उद्देशून केलेली कृषी व विश्वव्यापी उर्वरतेची प्रार्थना आहे. यात शेतीत विजय, गायी-ढोर व घोड्यांची भरभराट, आणि पोषणाचा सातत्याने वाढता प्रवाह यांची कामना केली आहे. पुढे हे शुना-सीरा (मंगलमय समृद्धी व नांगराची शक्ती) यांचे आवाहन करते आणि पर्जन्याच्या पावसाला साद घालते—पृथ्वी मधुर, फलवती, आणि मानवी परिश्रम तसेच अंतर्मुख विकासाला आधार देणारी व्हावी म्हणून.
Mantras
Mantra 1
क्षेत्रस्य पतिना वयं हितेनेव जयामसि । गामश्वं पोषयित्न्वा स नो मृळातीदृशे ॥
क्षेत्राच्या पतीच्या साहाय्याने आम्ही जिंकतो—जणू निश्चित हिताने. जो आमच्यात गौ आणि अश्व—प्रकाशकिरणे व बल—यांचे पोषण करतो, तो अशा रीतीने याचना करणाऱ्या आम्हांवर कृपा करो.
Mantra 2
क्षेत्रस्य पते मधुमन्तमूर्मिं धेनुरिव पयो अस्मासु धुक्ष्व । मधुश्चुतं घृतमिव सुपूतमृतस्य नः पतयो मृळयन्तु ॥
हे क्षेत्रपते, धेनू जशी आपले दूध दुहते, तसे मधुमय ऊर्मि (लहर) आमच्यात दुह. ते मधु-च्युत होऊन वाहो; घृतासारखे, उत्तम रीतीने शुद्ध. ऋताचे रक्षक—आमचे स्वामी—आम्हांवर कृपा करो.
Mantra 3
मधुमतीरोषधीर्द्याव आपो मधुमन्नो भवत्वन्तरिक्षम् । क्षेत्रस्य पतिर्मधुमान्नो अस्त्वरिष्यन्तो अन्वेनं चरेम ॥
मधुमय असोत औषधी; मधुमय असोत द्यौ आणि आपः; आमच्यासाठी अंतरिक्षही मधुमय असो. क्षेत्राचा पति आमच्यासाठी मधुमान असो; अहिंसित राहून, त्याच्या अनुगमनात, त्याच्या सुव्यवस्थित क्षेत्रात आम्ही विचरू.
Mantra 4
शुनं वाहाः शुनं नरः शुनं कृषतु लाङ्गलम् । शुनं वरत्रा बध्यन्तां शुनमष्ट्रामुदिङ्गय ॥
शुभ रीतीने वाहक चालोत, शुभ रीतीने नर (कर्मकरी); शुभ रीतीने लाङ्गल (नांगर) भूमी फाळो. शुभ रीतीने वरत्रा (लगाम/दोर) बांधल्या जावोत; शुभ रीतीने अष्ट्रा (अंकुश) उचलून चालविला जावो—म्हणून कर्म सुयतीने सिद्ध होवो.
Mantra 5
शुनासीराविमां वाचं जुषेथां यद्दिवि चक्रथुः पयः । तेनेमामुप सिञ्चतम् ॥
हे शुनासीरा, आमची ही वाणी स्वीकारा; कारण तुम्ही दिवि मध्ये पयः—पोषक रस—घडविला आहे. त्याच समृद्धीने यावर (क्षेत्र/आमच्यावर) सिंचन करा, परिपूर्ण करा.
Mantra 6
अर्वाची सुभगे भव सीते वन्दामहे त्वा । यथा नः सुभगाससि यथा नः सुफलाससि ॥
हे सुभगे सीते, आमच्याकडे वळ; आम्ही तुला वंदन करतो. जशी तू आमच्यासाठी सुभगा होशील, जशी तू आमच्यासाठी सुफला—सत्फळ देणारी—होशील.
Mantra 7
इन्द्रः सीतां नि गृह्णातु तां पूषानु यच्छतु । सा नः पयस्वती दुहामुत्तरामुत्तरां समाम् ॥
इंद्र सीता (नांगराची रेघ) धरून तिला दृढ करो; पूषन् तिला तिच्या योग्य मार्गावर पुढे नेवो. आणि ती, पोषणरसाने समृद्ध, आमच्यासाठी वर्षोन्वर्षे उत्तरोत्तर अधिक वाढ व समृद्धीचे दुग्धदोहण करो.
Mantra 8
शुनं नः फाला वि कृषन्तु भूमिं शुनं कीनाशा अभि यन्तु वाहैः । शुनं पर्जन्यो मधुना पयोभिः शुनासीरा शुनमस्मासु धत्तम् ॥
आमचे फाळ (नांगराचे फाळ) मंगल रीतीने भूमी फोडोत; कीनाश (शेतकरी) जुळवलेल्या वाहने/शक्तींनी कामाकडे येवोत. पर्जन्य पोषणधारांनी मधुरता वर्षावो; हे शुना आणि सीरा, ही शुभता आमच्यात धरा.
Frequently Asked Questions
Kṣetrasya Pati means “Lord of the Field.” In this hymn he is the divine guardian of cultivated land who grants success in work, protects the field, and increases nourishment and prosperity.
Śunā-Sīrā are paired fertility powers connected with auspicious increase and ploughing. The hymn asks them to accept the prayer and to “pour” nourishing essence onto the field so that cultivation and harvest succeed.
It is directly about farming—ploughing, workers, tools, and rain—but it also reads symbolically: the “field” can be one’s inner nature, ploughing is disciplined effort, and rain is grace that brings inner growth and well-being.
Ask anything about Sukta 57 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.