
Sukta 3.7
Viśvāmitra Gāthina (traditional for RV 3.7)
Triṣṭubh (probable; confirm in critical edition)
અગ્નિને અર્પિત આ સ્તુતિમાં તેને તેજસ્વી શક્તિ તરીકે દર્શાવવામાં આવ્યો છે, જે બ્રહ્માંડના માતા-પિતામાં—બે માતાઓ અને બે પિતાઓમાં—જન્મે છે અને સ્થાપિત થાય છે; અને “સાત વાણીઓ” (sapta vāṇīḥ) ઉઠીને તેની પ્રકાશમય આધારભૂમિમાં પ્રવેશે છે. ઘન કોસ્મિક પ્રતિમાઓ (રાત્રિનું વસ્ત્ર, વૃષભ-બળ, અને વ્યાપક માતા-પિતા) દ્વારા કવિ અગ્નિને પ્રાર્થના કરે છે કે તે આયુષ્ય વિસ્તારે, ગાયકને સુરક્ષિત રીતે પોતાના ધામન (નિવાસ) સુધી લઈ જાય, અને સ્થિર સમૃદ્ધિ, “કિરણો/ગાયો” (ગો), તથા બળવાન સંતાન પ્રદાન કરે.
Mantra 1
प्र य आरुः शितिपृष्ठस्य धासेरा मातरा विविशुः सप्त वाणीः । परिक्षिता पितरा सं चरेते प्र सर्स्राते दीर्घमायुः प्रयक्षे ॥
આગળ તેઓ ઉદ્ભવે છે—વાણીની તે સાત શક્તિઓ—શિતિપૃષ્ઠ (પ્રકાશ-પીઠવાળા)ના ધાસેરની બે માતાઓમાં પ્રવેશ કરીને. પરિઘે વ્યાપેલા બે પિતાઓ સાથેસાથે સંચરે છે; આત્માના અગ્રયજ્ઞમાં તેઓ દીર્ઘ આયુષ્યને વિસ્તારે છે, પ્રગટ કરે છે.
Mantra 2
दिवक्षसो धेनवो वृष्णो अश्वा देवीरा तस्थौ मधुमद्वहन्तीः । ऋतस्य त्वा सदसि क्षेमयन्तं पर्येका चरति वर्तनिं गौः ॥
દિવ્ય આકાશની ધેનુઓ, વૃષણના અશ્વો—દેવીઓ—મધુમય ભાર વહન કરતાં તૈયાર ઊભાં છે. ઋતના સદનમાં તું ક્ષેમ-શાંતિનો કર્તા છે; તારી આસપાસ એક ગૌ માર્ગ પર ચરે છે—સત્યપથને અનુસરતી જ્ઞાનકિરણ સમે પરિભ્રમણ કરે છે.
Mantra 3
आ सीमरोहत्सुयमा भवन्तीः पतिश्चिकित्वान्रयिविद्रयीणाम् । प्र नीलपृष्ठो अतसस्य धासेस्ता अवासयत्पुरुधप्रतीकः ॥
તેઓ આરોહણ કરે છે—સુયમ, સુમાર્ગે દોરાયેલા બનીને—અને પતિ, ચેતન જ્ઞાતા, રયિ-વિદ્, સમૃદ્ધિઓનો શોધક, આગે વધે છે. અતસ (વણાયેલા તંતુ)નો ધાસેર, નીલપૃષ્ઠ, બહુરૂપ પ્રતિમાવાળો, તેમને તેમના સ્થાનોમાં વસાવે છે; આંતરિક વિધિના કાર્ય માટે તે શક્તિઓને ગોઠવે છે.
Mantra 4
महि त्वाष्ट्रमूर्जयन्तीरजुर्यं स्तभूयमानं वहतो वहन्ति । व्यङ्गेभिर्दिद्युतानः सधस्थ एकामिव रोदसी आ विवेश ॥
મહાન છે તે ત્વાષ્ટ્રી (ત્વષ્ટ્રજન્ય) ઊર્જા-દાયિની રચનાશક્તિઓ, જે તને બળ આપે છે; અચૂક એવા તને તેઓ દૃઢ રીતે આધારિત રાખીને વહન કરે છે, જેમ વહનકર્તાઓ પોતાનો ભાર વહે છે. અંગો દ્વારા દીપ્તિમાન બની તું સધસ્થ (આસન/નિવાસ)માં પ્રવેશે છે; જાણે પ્રકાશના એક જ આલિંગનમાં તું દ્યાવા-પૃથિવી (રોદસી)ને એક કરી દેતો હોય.
Mantra 5
जानन्ति वृष्णो अरुषस्य शेवमुत ब्रध्नस्य शासने रणन्ति । दिवोरुचः सुरुचो रोचमाना इळा येषां गण्या माहिना गीः ॥
તેઓ બળવાન અરુષ (રુદ્ધ/રક્તિમ)ના કલ્યાણમય સુખને જાણે છે; અને બ્રધ્ન (પ્રકાશમાન)ના શાસનમાં ગુંજે છે. દિવ્ય તેજો—સુતેજસ્વી, યોગ્ય તેજથી તેજમાન—પોતાનું પ્રકાશ વધારતા જાય છે; જેમના અંદર મહિમાથી ‘ગીḥ’ (વાણી/સ્તુતિ) આહ્વાનયોગ્ય બને છે અને ‘ઇળા’ (અંતરાર્પણ/અર્પણબુદ્ધિ) જાગૃત થાય છે.
Mantra 6
उतो पितृभ्यां प्रविदानु घोषं महो महद्भ्यामनयन्त शूषम् । उक्षा ह यत्र परि धानमक्तोरनु स्वं धाम जरितुर्ववक्ष ॥
અને બે માતા-પિતાઓ (દ્યાવા-પૃથિવી) માટે તેમણે ધ્વનિ/ઘોષ શોધી કાઢ્યો, અને મહાનમાંથી મહાન તરફ બળ (શૂષ)ને લઈ ગયા. ખરેખર તે વૃષભ—જ્યાં તે રાત્રિના વસ્ત્રને ચારે તરફથી આવરી લે છે—ગાયક (જરિતૃ)ને પોતાના સ્વધામ (સ્વ-નિવાસ/સ્વરૂપના ઘર)માં અનુસરીને વહન કરી ગયો.
Mantra 7
अध्वर्युभिः पञ्चभिः सप्त विप्राः प्रियं रक्षन्ते निहितं पदं वेः । प्राञ्चो मदन्त्युक्षणो अजुर्या देवा देवानामनु हि व्रता गुः ॥
પાંચ અધ્વર્યુઓ સાથે સાત વિપ્રો પક્ષીના પ્રિય, ગુપ્ત રાખેલા પદને રક્ષે છે. આગળમુખી, અજુર્ય (અજર) વૃષભો આનંદિત થાય છે—દેવો, જે દેવોના દેવવ્રતો અનુસાર ગતિ કરે છે.
Mantra 8
दैव्या होतारा प्रथमा न्यृञ्जे सप्त पृक्षासः स्वधया मदन्ति । ऋतं शंसन्त ऋतमित्त आहुरनु व्रतं व्रतपा दीध्यानाः ॥
દૈવી બે હોતાઓ પ્રથમ આસન ગ્રહણ કરે છે; સાત પોષક શક્તિઓ સ્વધા (સ્વ-નિયમ)માં આનંદિત થાય છે. ઋતનું ગાન કરતાં, તેઓ માત્ર ઋતને જ કહે છે; વ્રતના રક્ષક બની, વ્રતપથ પર વિચારમાં તેજસ્વી થાય છે.
Mantra 9
वृषायन्ते महे अत्याय पूर्वीर्वृष्णे चित्राय रश्मयः सुयामाः । देव होतर्मन्द्रतरश्चिकित्वान्महो देवान्रोदसी एह वक्षि ॥
મહાન પરાત્પર માટે, બહુરૂપ વૃષભ માટે, સુયામ (સુયોગ્ય માર્ગ)માં ગતિ કરનારા પ્રાચીન કિરણો પ્રબળ રીતે ઉછળે છે. હે દૈવી હોતર, વધુ આનંદદાયક અને જ્ઞાની, મહાન દેવો—દ્યો અને પૃથ્વી—ને આ યજ્ઞકર્મમાં અહીં લાવી દે.
Mantra 10
पृक्षप्रयजो द्रविणः सुवाचः सुकेतव उषसो रेवदूषुः । उतो चिदग्ने महिना पृथिव्याः कृतं चिदेनः सं महे दशस्य ॥
જે બળવર્ધક હવિષ્ય અર્પે છે—દ્રવ્યસમૃદ્ધ અને સુવચનયુક્ત—તેમના માટે સુકેતુ ઉષાઓ (પ્રભાત-શક્તિઓ) વૈભવથી પ્રકાશિત થાય છે. અને હે અગ્નિ, પૃથ્વીની મહિમાથી જે કંઈ દોષરૂપે થયું હોય, તેને અમે સમન્વયમાં સ્થાપી મહત્તર સિદ્ધિનું સાધન બનાવીએ.
Mantra 11
इळामग्ने पुरुदंसं सनिं गोः शश्वत्तमं हवमानाय साध । स्यान्नः सूनुस्तनयो विजावाग्ने सा ते सुमतिर्भूत्वस्मे ॥
હે અગ્નિ, હવન કરનાર માટે ઇળા (ઈળા)—અનેક કર્મોથી સમૃદ્ધ—અને ગો (કિરણો/ધન)ની શાશ્વત પ્રાપ્તિ સિદ્ધ કર. અમારે માટે વિજયશક્તિવાળો પુત્ર, તનય થાય; હે અગ્નિ, એ જ તારી સુમતિ અમારે ઉપર થાઓ.
The hymn opens with a striking vision: seven powers of speech rising and entering the two Mothers of the bright-backed one, while the two Fathers move together around the rite, extending long life.
Cosmic relationships (Parents, Night’s covering, the Bull-force) are unfolded to show Agni as the connecting power that discovers the cry/utterance and leads strength from the Great to the Great.
Agni as the Bull who encompasses the garment of Night and carries the singer into his own dhāman—an image of passage from darkness to the secure, luminous abode.
The poet turns the cosmic vision into direct boon-requests: iḷā (abundant nourishment), enduring ‘go’ (rays/cattle/prosperity), victorious offspring, and Agni’s steady favor (sumati).
sapta vāṇīḥ
anu svaṃ dhāma
sā te sumatir bhūtv asme
Agni is the main deity. Even when the hymn speaks in cosmic images (Parents, Night, seven voices), it centers on Agni as the fire-power that makes the sacrifice work and brings blessings.
They refer to the many powers or forms of inspired speech that rise in the sacrifice. On an inner level, they can point to awakened faculties of expression and understanding gathered into a single luminous focus in Agni.
It uses traditional Vedic dyads to describe the cosmic framework in which Agni is established—often read as paired generative principles (like Heaven/Earth and complementary supports of order). The point is that Agni is born and active within the whole structure of the world and the rite.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.