
Sukta 3.6
Viśvāmitra Gāthina (mandala 3 attribution; RV 3.6 continues the Viśvāmitra cycle)
Agni
Triṣṭubh (probable)
વિશ્વામિત્રનું આ સૂક્ત અગ્નિને પ્રેરિત હોતૃ તરીકે આહ્વાન કરે છે—જે માનવીના વિચાર અને વાણીને દેવમુખી બનાવે છે અને હવિને દેવો સુધી પહોંચાડે છે. અગ્નિને ઋત (કોસ્મિક વ્યવસ્થા) અનુસાર પોતાના લાલિમાભર્યા, ઘૃતથી તેજસ્વી અશ્વોને જોડવા, દેવતાઓને યજ્ઞમાં લાવવા, અને ઉપાસકને સ્થિર સમૃદ્ધિ, પ્રકાશ (ગો), તથા વિજયી સંતતિ પ્રદાન કરવા પ્રેરવામાં આવે છે.
Mantra 1
प्र कारवो मनना वच्यमाना देवद्रीचीं नयत देवयन्तः । दक्षिणावाड्वाजिनी प्राच्येति हविर्भरन्त्यग्नये घृताची ॥
આગળ વધો, હે ગાયકોએ, મનમાં વિચાર ઘડીને અને વાણી ઘડતાં; દેવોને ઇચ્છનારાઓ, તેને દેવદિશા તરફ દોરી જાઓ. દક્ષિણાવાન વાજિની શક્તિ પૂર્વ તરફ ગતિ કરે છે, ઘૃતપ્રભા માર્ગવાળી તે અગ્નિ માટે હવિ લાવે છે.
Mantra 2
आ रोदसी अपृणा जायमान उत प्र रिक्था अध नु प्रयज्यो । दिवश्चिदग्ने महिना पृथिव्या वच्यन्तां ते वह्नयः सप्तजिह्वाः ॥
જન્મ લેતાં તું બે લોક—રોદસી—ને ભરિ દીધાં; અને પછી તું વારસામાં આગળ વધ્યો—હવે યજ્ઞકર્મનો પ્રણેતા બની. હે અગ્નિ, દ્યૌ અને પૃથ્વીથી પણ પર તારી મહિમાથી, તારા વહ્નિ—સપ્તજિહ્વા વહનશક્તિઓ—ક્રિયામાં પ્રવર્તે એમ ઉચ્ચારિત થાઓ.
Mantra 3
द्यौश्च त्वा पृथिवी यज्ञियासो नि होतारं सादयन्ते दमाय । यदी विशो मानुषीर्देवयन्तीः प्रयस्वतीरीळते शुक्रमर्चिः ॥
દ્યુલોક અને પૃથ્વી—યજ્ઞયોગ્ય—તમને ગૃહમાં હોતાર તરીકે બેસાડે છે; જ્યારે માનવ જાતિઓ, દેવોને ઇચ્છતી, હવિષ્ય-સમૃદ્ધ, તમારા તેજસ્વી અર્ચિ (જ્વાળા)નું સ્તવન કરે છે.
Mantra 4
महान्त्सधस्थे ध्रुव आ निषत्तोऽन्तर्द्यावा माहिने हर्यमाणः । आस्क्रे सपत्नी अजरे अमृक्ते सबर्दुघे उरुगायस्य धेनू ॥
મહાન, સહ-આસનમાં ધ્રુવ, તે બે દ્યુલોકોની વચ્ચે સ્થાપિત છે, મહાશક્તિથી ગતિમાન. વિશાળગામીના બે અચૂક, અજિર, અક્ષત, નિર્વૈર દૂધાળ ગાયો સાથે મળીને વહેતું દૂધ વરસાવે છે.
Mantra 5
व्रता ते अग्ने महतो महानि तव क्रत्वा रोदसी आ ततन्थ । त्वं दूतो अभवो जायमानस्त्वं नेता वृषभ चर्षणीनाम् ॥
હે અગ્નિ, તમારા વ્રત (નિયમો) મહાન—અતિ મહાન—છે; તમારી ક્રતુ (શક્તિ/બુદ્ધિ)થી તમે બે લોકોને વિસ્તારી દીધા. જન્મતાં જ તમે દૂત બન્યા; હે વૃષભ, તમે માનવ કુળોના નેતા છો.
Mantra 6
ऋतस्य वा केशिना योग्याभिर्घृतस्नुवा रोहिता धुरि धिष्व । अथा वह देवान्देव विश्वान्त्स्वध्वरा कृणुहि जातवेदः ॥
ઋતના યોગ્ય બંધનો વડે—ઘૃતપ્રકાશથી ઝળહળતા—બે લાલ ઘોડાઓને દંડા (ધુરા) પર જોડો. પછી, હે દેવ જાતવેદસ, સર્વ દેવોને અહીં વહન કર; અમારી સ્વધ્વર યજ્ઞયાત્રાને સુપથ, અખંડ અને શુભ બનાવ.
Mantra 7
दिवश्चिदा ते रुचयन्त रोका उषो विभातीरनु भासि पूर्वीः । अपो यदग्न उशधग्वनेषु होतुर्मन्द्रस्य पनयन्त देवाः ॥
દિવ્ય આકાશના તેજસ્વી પ્રદેશો પણ તારા માટે પ્રકાશિત થાય છે; હે ઉષા, તું તારી અનેક પૂર્વ કિરણ-છટાઓ સાથે અનુસરીને ઝળહળે છે. જ્યારે, હે અગ્નિ, વનોમાં જળો જાગે છે, ત્યારે મંત્રમુગ્ધ હોતાના આનંદમય જ્વાલામાં દેવો હર્ષ પામે છે.
Mantra 8
उरौ वा ये अन्तरिक्षे मदन्ति दिवो वा ये रोचने सन्ति देवाः । ऊमा वा ये सुहवासो यजत्रा आयेमिरे रथ्यो अग्ने अश्वाः ॥
વિસ્તૃત અંતરિક્ષમાં જે આનંદ કરે છે, અથવા દિવ્ય તેજસ્વી લોકમાં જે દેવો નિવાસ કરે છે—તે યજ્ય, સુહવાસ (સહેલાઈથી આહ્વાનનીય) શક્તિઓ માટે, હે અગ્નિ, રથના ઘોડાઓ બંધાઈ આવ્યા છે, યજ્ઞયાત્રા માટે તૈયાર.
Mantra 9
ऐभिरग्ने सरथं याह्यर्वाङ्नानारथं वा विभवो ह्यश्वाः । पत्नीवतस्त्रिंशतं त्रीँश्च देवाननुष्वधमा वह मादयस्व ॥
હે અગ્નિ, આ (સ્તુતિઓ/હવિઃ) સાથે એક જ રથમાં સુસંગત થઈ અહીં આવ—અથવા અનેક રથોમાં પણ; કેમ કે તારા અશ્વો બહુવિધ શક્તિઓ ધરાવે છે. પોતાની-પોતાની સ્વધા અનુસાર, પત્નીવંત (શક્તિસહિત) દેવોને—ત્રણ દશ અને ત્રણ (૩૩)—અહીં વહન કર; અને પૂર્ણ થયેલ અર્પણમાં આનંદિત થા.
Mantra 10
स होता यस्य रोदसी चिदुर्वी यज्ञंयज्ञमभि वृधे गृणीतः । प्राची अध्वरेव तस्थतुः सुमेके ऋतावरी ऋतजातस्य सत्ये ॥
તે એવો હોતૃ છે કે જેને દરેક યજ્ઞમાં વિસ્તૃત દ્યાવા-પૃથિવી પણ સ્તુતિથી વધારતી રહે છે. અધ્વરમાં તેઓ બે આગળ વધતા સ્તંભ સમા ઊભાં રહે છે—સુંદર જોડ રૂપે, ઋતના રક્ષક—ઋતજાતના સત્યમાં સ્થિર થયેલાં.
Mantra 11
इळामग्ने पुरुदंसं सनिं गोः शश्वत्तमं हवमानाय साध । स्यान्नः सूनुस्तनयो विजावाग्ने सा ते सुमतिर्भूत्वस्मे ॥
હે અગ્નિ, હવન કરનાર માટે ઇળાને સિદ્ધ કર—પુરુદંસ (બહુવિધ શક્તિઓથી સમૃદ્ધ), ગૌનું ચિરંજીવી લાભ, પ્રકાશનું સ્થિર પ્રાપ્તિરૂપ ધન. અમારે માટે પુત્ર—વધતો સંતાન—જીવનના સંઘર્ષમાં વિજયી—થાય. હે અગ્નિ, એ જ તારી સુમતિ (સદ્-કૃપા) અમામાં થાઓ.
It asks Agni, the divine priest, to carry the offering to the gods, bring the gods to the sacrifice, and make the rite proceed in a right and unbroken way according to ṛta.
The ‘yoking’ is a ritual-symbolic image for setting Agni’s power in ordered motion—so the sacrifice has a steady course and the gods are effectively invited.
The hymn seeks iḷā (nourishing inspiration and plenty), an enduring gain of go (often understood as cattle and also as light), and a victorious son/offspring, through Agni’s gracious favor (sumati).
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.