Sukta 7
Sukta 3.7
Viśvāmitra Gāthina (traditional for RV 3.7)
Agni (implicit), with cosmological dyads (two Mothers/two Fathers) and the seven voices
Triṣṭubh (probable; confirm in critical edition)
ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਇਸ ਸੂਕਤ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ—ਜੋ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਮਾਪਿਆਂ, ਦੋ ਮਾਵਾਂ ਅਤੇ ਦੋ ਪਿਉਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਅਤੇ ਉਥੇ ਹੀ ਸਥਾਪਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। “ਸੱਤ ਵਾਣੀਆਂ” (ਸਪਤ ਵਾਣੀਃ) ਉੱਠਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਚਮਕਦਾਰ ਨੀਂਹ/ਆਧਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਰਾਤ ਦਾ ਵਸਤ੍ਰ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ-ਬਲ, ਅਤੇ ਵਿਸਤਾਰ ਕਰਦੇ ਮਾਪੇ ਵਰਗੀਆਂ ਗੂੜ੍ਹੀਆਂ ਕੋਸਮਿਕ ਛਬੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਕਵੀ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਯੁ ਵਧਾਏ, ਗਾਇਕ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਧਾਮਨ (ਨਿਵਾਸ) ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਵੇ, ਅਤੇ ਟਿਕਾਊ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ, “ਕਿਰਣਾਂ/ਗੋ” (ਗੋ), ਅਤੇ ਬਲਵਾਨ ਸੰਤਾਨ ਬਖ਼ਸ਼ੇ।
Mantras
Mantra 1
प्र य आरुः शितिपृष्ठस्य धासेरा मातरा विविशुः सप्त वाणीः । परिक्षिता पितरा सं चरेते प्र सर्स्राते दीर्घमायुः प्रयक्षे ॥
ਅੱਗੇ ਉਹ ਉੱਠਦੇ ਹਨ—ਵਾਣੀ ਦੀਆਂ ਉਹ ਸੱਤ ਸ਼ਕਤੀਆਂ—ਸ਼ਿਤਿਪ੍ਰਿਸ਼ਠ (ਪ੍ਰਕਾਸ਼-ਪਿੱਠ ਵਾਲੇ) ਦੇ ਧਾਸੇਰ ਦੀਆਂ ਦੋ ਮਾਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ। ਪਰਿਕਸ਼ਿਤ ਦੋ ਪਿਤਾ ਇਕੱਠੇ ਸੰਚਰਦੇ ਹਨ; ਆਤਮਾ ਦੇ ਅਗ੍ਰਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦੀਰਘ ਆਯੁ ਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰਦੇ ਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Mantra 2
दिवक्षसो धेनवो वृष्णो अश्वा देवीरा तस्थौ मधुमद्वहन्तीः । ऋतस्य त्वा सदसि क्षेमयन्तं पर्येका चरति वर्तनिं गौः ॥
ਦਿਵ੍ਯ ਆਕਾਸ਼ ਦੀਆਂ ਧੇਨੂਆਂ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੇ ਅਸ਼ਵ—ਦੇਵੀਆਂ—ਮਧੁਰਤਾ ਨੂੰ ਵਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਤਿਆਰ ਖੜ੍ਹੇ ਹਨ। ਤ ਦੇ ਸਦਨ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਖੇਮ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਕਰਤਾ ਹੈਂ; ਤੇਰੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਇਕ ਗਉ ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਚਲਦੀ ਹੈ—ਸੱਚੇ ਪਥ ਨੂੰ ਅਨੁਸਰਦੀ ਗਿਆਨ-ਕਿਰਣ ਵਾਂਗ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।
Mantra 3
आ सीमरोहत्सुयमा भवन्तीः पतिश्चिकित्वान्रयिविद्रयीणाम् । प्र नीलपृष्ठो अतसस्य धासेस्ता अवासयत्पुरुधप्रतीकः ॥
ਉਹ ਚੜ੍ਹ ਗਏ ਹਨ—ਸੁਯਮ, ਸੁਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਨਿਯਤ ਹੋ ਕੇ—ਅਤੇ ਪਤੀ, ਚੇਤਨ ਗਿਆਤਾ, ਰਯਿ-ਵਿਦ, ਸਮ੍ਰਿਧੀਆਂ ਦਾ ਖੋਜੀ, ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਤਸ (ਬੁਣੇ ਤੰਤੂ) ਦਾ ਧਾਸੇਰ, ਨੀਲਪ੍ਰਿਸ਼ਠ, ਬਹੁ-ਰੂਪ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵਾਲਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਸਾਂਦਾ ਹੈ; ਅੰਤਰਿਕ ਵਿਧੀ ਦੇ ਕਾਰਜ ਲਈ ਉਹ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਵਸਥਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Mantra 4
महि त्वाष्ट्रमूर्जयन्तीरजुर्यं स्तभूयमानं वहतो वहन्ति । व्यङ्गेभिर्दिद्युतानः सधस्थ एकामिव रोदसी आ विवेश ॥
ਵੱਡੀਆਂ ਹਨ ਤ੍ਵਾਸ਼ਟ੍ਰੀ (ਤ੍ਵਸ਼ਟਰ-ਜਨ੍ਯ) ਊਰਜਾ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰਚਨਾਤਮਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ, ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਬਲ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਅਚੂਕ ਤੈਨੂੰ ਉਹ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਤੌਰ ਤੇ ਥਾਂਮ ਕੇ ਵਹਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਭਾਰ ਢੋਣ ਵਾਲੇ ਆਪਣਾ ਭਾਰ ਢੋ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਅੰਗਾਂ ਰਾਹੀਂ ਦਿਪਤਿਮਾਨ ਹੋ ਕੇ ਤੂੰ ਸਧਸਥ (ਆਸਨ/ਨਿਵਾਸ) ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈਂ; ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਇਕੋ ਆਲਿੰਗਨ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਦਿਆਵਾ-ਪ੍ਰਿਥਵੀ (ਰੋਦਸੀ) ਨੂੰ ਇਕ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ।
Mantra 5
जानन्ति वृष्णो अरुषस्य शेवमुत ब्रध्नस्य शासने रणन्ति । दिवोरुचः सुरुचो रोचमाना इळा येषां गण्या माहिना गीः ॥
ਉਹ ਬਲਵਾਨ ਅਰੁਸ਼ (ਰੁਦ੍ਰ/ਰਕਤਿਮ) ਦੇ ਮੰਗਲਮਈ ਸੁਖ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਬ੍ਰਧਨ (ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ) ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜਦੇ ਹਨ। ਦਿਵ੍ਯ ਚਮਕਾਂ—ਸੁਚਮਕਦਾਰ, ਯੋਗ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ—ਆਪਣਾ ਤੇਜ ਵਧਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਿਮਾ ਕਰਕੇ ‘ਗੀḥ’ (ਵਾਣੀ/ਸਤੁਤੀ) ਆਹਵਾਨਯੋਗ ਬਣਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ‘ਇਲ਼ਾ’ (ਅੰਤਰ-ਅਰਪਣ/ਅਰਪਣ-ਬੁੱਧੀ) ਜਾਗ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।
Mantra 6
उतो पितृभ्यां प्रविदानु घोषं महो महद्भ्यामनयन्त शूषम् । उक्षा ह यत्र परि धानमक्तोरनु स्वं धाम जरितुर्ववक्ष ॥
ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦੋ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ (ਦਿਆਵਾ-ਪ੍ਰਿਥਵੀ) ਲਈ ਘੋਸ਼ ਲੱਭ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਵੱਲ ਬਲ (ਸ਼ੂਸ਼) ਨੂੰ ਲੈ ਗਏ। ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਉਹ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ—ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਰਾਤ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਨੂੰ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਘੇਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਸਤੁਤਿਕਾਰ (ਜਰਿਤ੍ਰ) ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸ੍ਵਧਾਮ (ਆਪਣਾ ਨਿਵਾਸ/ਸ੍ਵਰੂਪ ਦਾ ਘਰ) ਵਿੱਚ ਅਨੁਸਰਣ ਕਰਾਂਦਾ ਹੋਇਆ ਵਹਾ ਲੈ ਗਿਆ।
Mantra 7
अध्वर्युभिः पञ्चभिः सप्त विप्राः प्रियं रक्षन्ते निहितं पदं वेः । प्राञ्चो मदन्त्युक्षणो अजुर्या देवा देवानामनु हि व्रता गुः ॥
ਪੰਜ ਅਧਵਰਯੂਆਂ ਨਾਲ ਸੱਤ ਵਿਪ੍ਰ ਪੰਛੀ ਦੇ ਪ੍ਰਿਯ, ਨਿਹਿਤ ਪਦ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅੱਗੇ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰਕੇ, ਅਜੁਰ੍ਯ (ਅਜਰ) ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਉਲਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਦੇਵ, ਜੋ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦਿਵ੍ਯ ਵ੍ਰਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਦੇ ਹਨ।
Mantra 8
दैव्या होतारा प्रथमा न्यृञ्जे सप्त पृक्षासः स्वधया मदन्ति । ऋतं शंसन्त ऋतमित्त आहुरनु व्रतं व्रतपा दीध्यानाः ॥
ਦਿਵ੍ਯ ਦੋ ਹੋਤਾ ਪਹਿਲਾਂ ਆਸਨ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਸੱਤ ਪਾਲਣਹਾਰ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਸ੍ਵਧਾ (ਸ੍ਵ-ਨਿਯਮ) ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਰਿਤ ਦਾ ਉਚਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਰਿਤ ਨੂੰ ਹੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਵ੍ਰਤ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਬਣ ਕੇ, ਵ੍ਰਤ-ਪਥ ਉੱਤੇ ਵਿਚਾਰ ਵਿੱਚ ਜ੍ਵਲੰਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
Mantra 9
वृषायन्ते महे अत्याय पूर्वीर्वृष्णे चित्राय रश्मयः सुयामाः । देव होतर्मन्द्रतरश्चिकित्वान्महो देवान्रोदसी एह वक्षि ॥
ਵੱਡੇ ਪਰਾਤਪਰ ਲਈ, ਬਹੁ-ਰੂਪ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਲਈ, ਸੁਯਾਮ (ਸਮ੍ਯਕ ਮਾਰਗ) ਵਿੱਚ ਚਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਿਰਣਾਂ ਬਲ ਨਾਲ ਉੱਭਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਹੇ ਦਿਵ੍ਯ ਹੋਤਰ, ਹੋਰ ਵੀ ਆਨੰਦਦਾਇਕ ਤੇ ਗਿਆਨੀ ਹੋ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਦੇਵ—ਦ੍ਯੌ ਅਤੇ ਪૃਥਿਵੀ—ਨੂੰ ਇਸ ਯਜ੍ਞ-ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਲਿਆ ਆ।
Mantra 10
पृक्षप्रयजो द्रविणः सुवाचः सुकेतव उषसो रेवदूषुः । उतो चिदग्ने महिना पृथिव्याः कृतं चिदेनः सं महे दशस्य ॥
ਜੋ ਬਲ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਆਹੁਤੀਆਂ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹਨ—ਦ੍ਰਵ੍ਯ-ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਅਤੇ ਸੁਵਚਨ ਵਾਲੀਆਂ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸੁਕੇਤੁ ਉਸ਼ਾਵਾਂ (ਪ੍ਰਭਾਤ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ) ਵੈਭਵ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਤੇ ਹੇ ਅਗਨੀ, ਧਰਤੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਜੋ ਕੁਝ ਦੋਸ਼ ਵਜੋਂ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਸਮਨ੍ਵਯ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾ ਕੇ ਵੱਡੀ ਸਿਧੀ ਦਾ ਸਾਧਨ ਬਣਾਈਏ।
Mantra 11
इळामग्ने पुरुदंसं सनिं गोः शश्वत्तमं हवमानाय साध । स्यान्नः सूनुस्तनयो विजावाग्ने सा ते सुमतिर्भूत्वस्मे ॥
ਹੇ ਅਗਨੀ, ਬੁਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਲਈ ਇੜਾ (ਇੜਾ)—ਅਨੇਕ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਸਮ੍ਰਿੱਧ—ਅਤੇ ਗੋ (ਕਿਰਣਾਂ/ਧਨ) ਦੀ ਸਦੀਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਸਿਧ ਕਰ। ਸਾਡੇ ਲਈ ਜਿੱਤ ਵਾਲੀ ਊਰਜਾ ਵਾਲਾ ਪੁੱਤਰ, ਤਨਯ ਹੋਵੇ; ਹੇ ਅਗਨੀ, ਇਹੀ ਤੇਰੀ ਸੁਮਤਿ ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਹੋਵੇ।
Frequently Asked Questions
Agni is the main deity. Even when the hymn speaks in cosmic images (Parents, Night, seven voices), it centers on Agni as the fire-power that makes the sacrifice work and brings blessings.
They refer to the many powers or forms of inspired speech that rise in the sacrifice. On an inner level, they can point to awakened faculties of expression and understanding gathered into a single luminous focus in Agni.
It uses traditional Vedic dyads to describe the cosmic framework in which Agni is established—often read as paired generative principles (like Heaven/Earth and complementary supports of order). The point is that Agni is born and active within the whole structure of the world and the rite.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.