
Sukta 2.34
Gṛtsamada (Gṛtsamada Bhārgava) (traditional attribution for RV 2.34)
Triṣṭubh (probable for RV 2.34; each pāda ~11 syllables)
આ સૂક્તમાં મરુતોની સ્તુતિ થાય છે—તેઓ ઉગ્ર, તેજસ્વી તોફાની શક્તિઓ છે, જે વન્ય પ્રાણીઓની જેમ ધસી આવે છે, અગ્નિ સમા પ્રજ્વલિત થાય છે, અને અવરોધને દૂર કરી પ્રકાશના છુપાયેલા “કિરણો/ગાયો”ને મુક્ત કરે છે. તેમને વિનંતી કરવામાં આવે છે કે યજ્ઞમાં હવિ અર્પણ કરનાર યજમાન માટે ખાસ કરીને રક્ષા, સમૃદ્ધિ અને સુમતિ લઈને નજીક આવે. ભાવભંગિમા તેમની મહિમાના જીવંત વિશેષણોથી આગળ વધીને સીધી પ્રાર્થનામાં ફેરવાય છે—એવી ઉદ્ધારક સહાય માટે, જે મનુષ્યને દુઃખ અને નિંદા પાર કરાવે.
Mantra 1
धारावरा मरुतो धृष्ण्वोजसो मृगा न भीमास्तविषीभिरर्चिनः । अग्नयो न शुशुचाना ऋजीषिणो भृमिं धमन्तो अप गा अवृण्वत ॥
ધારાવરા (પ્રવાહિત ધારા સમાન) મરુતો, ધૃષ્ણ્વોજસ (ઉગ્ર બળવાળા), ભયંકર મૃગો સમા, પોતાની તવિષી (પ્રચંડ શક્તિ)થી દીપ્ત થાય છે. અગ્નિઓ સમા શુશુચાના (પ્રજ્વલિત), ઋજીષિણ (સીધા ધાવનારા), તેઓ ભૃમિ (અવરોધ)ને ફૂંકી દૂર કરે છે અને ગા: (કિરણ-ગાયો)ને અપ (છુપાવટ)માંથી ઉઘાડી કાઢે છે.
Mantra 2
द्यावो न स्तृभिश्चितयन्त खादिनो व्यभ्रिया न द्युतयन्त वृष्टयः । रुद्रो यद्वो मरुतो रुक्मवक्षसो वृषाजनि पृश्न्याः शुक्र ऊधनि ॥
દિવ્ય સ્તંભો સમા દ્યાવા જેમ, તેઓ પોતાનું બળ ગોઠવે છે; વિખરાયેલા વાદળો સમા વરસાદો ચમકે છે. હે સુવર્ણ-વક્ષવાળા મરુતો, જ્યારે રુદ્ર—વૃષભ—એ તમને પૃશ્નિના તેજસ્વી ઊધરમાં જનમ આપ્યો, ત્યારે તેણે તમામાં બળનું પ્રકાશમાન રસ સિંચ્યું.
Mantra 3
उक्षन्ते अश्वाँ अत्याँ इवाजिषु नदस्य कर्णैस्तुरयन्त आशुभिः । हिरण्यशिप्रा मरुतो दविध्वतः पृक्षं याथ पृषतीभिः समन्यवः ॥
યજ્ઞ-સ્પર્ધાઓમાં દોડકાઓ સમા તેઓ પોતાના અશ્વોને પ્રેરિત કરે છે; ગર્જનારા નાદના કાનોથી સમા, તેઓ ઝડપી શક્તિઓથી ધસી જાય છે. હે સુવર્ણ-જડબાવાળા મરુતો, બળથી કંપતા, એક જ ઇચ્છા અને ઉત્સાહવાળા, તમે ચિતરેલા અશ્વો પર આરોહણ કરો છો.
Mantra 4
पृक्षे ता विश्वा भुवना ववक्षिरे मित्राय वा सदमा जीरदानवः । पृषदश्वासो अनवभ्रराधस ऋजिप्यासो न वयुनेषु धूर्षदः ॥
પોષણ માટે તેમણે સર્વ ભૂવન ધારણ કર્યા છે; સદા ગતિમાન, મિત્રના સૌહાર્દ માટે તેઓ સભાસદન—આસન—પર આવે છે. ચિતરેલા અશ્વોવાળા, નિર્મેઘ ઐશ્વર્યવાળા, સીધા દોડાવનારા, તેઓ વિવેકના કાર્યોમાં સ્થિર ઊભા રહે છે.
Mantra 5
इन्धन्वभिर्धेनुभी रप्शदूधभिरध्वस्मभिः पथिभिर्भ्राजदृष्टयः । आ हंसासो न स्वसराणि गन्तन मधोर्मदाय मरुतः समन्यवः ॥
ઇંધન સમ બળ આપનાર શક્તિઓ સાથે, દૃઢ થણવાળી પોષક ધેનુ-ધારાઓ સાથે, યાત્રાના માર્ગો પર, જ્વલંત ભાલાઓવાળા તેજસ્વી દૃષ્ટિધારી—આવો. હંસો જેમ પોતાના જળાશયો તરફ જાય તેમ, એક જ ઉન્માદવાળા મરુતો, મધુર મધુના મદ માટે આવો.
Mantra 6
आ नो ब्रह्माणि मरुतः समन्यवो नरां न शंसः सवनानि गन्तन । अश्वामिव पिप्यत धेनुमूधनि कर्ता धियं जरित्रे वाजपेशसम् ॥
હે એક જ ઉન્માદવાળા મરુતો, અમારા બ્રહ્મ (મંત્રો) તરફ આવો; નરોના શંસ (વીરોની સ્તુતિ) સમા સવનો (સોમ-પિષણ) તરફ આવો. જેમ ઘોડી ભરાય તેમ થણ પર ધેનુને ભરપૂર કરો; ગાયક જરિત્ર માટે બળની સમૃદ્ધિથી ઘડાયેલી ધી (પ્રેરિત બુદ્ધિ) રચો.
Mantra 7
तं नो दात मरुतो वाजिनं रथ आपानं ब्रह्म चितयद्दिवेदिवे । इषं स्तोतृभ्यो वृजनेषु कारवे सनिं मेधामरिष्टं दुष्टरं सहः ॥
હે મરુતો, અમને તે આપો—વાજિન (બળવાહક) રથ, પોષક પાન (આપાન), અને દિન પ્રતિદિન જાગૃત કરતું બ્રહ્મ (પ્રેરિત વાણી). સંઘર્ષોમાં સ્તોતાઓ-કારવોને ઇષ (પ્રેરણા), સનિ (વિજય-લાભ), અખંડ મેધા (બુદ્ધિ), અને દુષ્ટર સહ (અજેય બળ) આપો.
Mantra 8
यद्युञ्जते मरुतो रुक्मवक्षसोऽश्वान्रथेषु भग आ सुदानवः । धेनुर्न शिश्वे स्वसरेषु पिन्वते जनाय रातहविषे महीमिषम् ॥
જ્યારે સુવર્ણ-વક્ષવાળા મરુતો પોતાના અશ્વોને રથોમાં જોડે છે, ત્યારે સુદાનવાળી ભગા (ભાગ્ય-દેવી) પોતાના શુભ દાનો સાથે નજીક આવે છે. જેમ ગાય પોતાના વાછરડાં માટે પોતાના જ પ્રવાહોમાં દૂધથી ફૂલે છે, તેમ તે હવિષ અર્પણ કરનાર જનને મહાન ઇષા—વિશાળ પ્રેરક બળ—પ્રદાન કરે છે.
Mantra 9
यो नो मरुतो वृकताति मर्त्यो रिपुर्दधे वसवो रक्षता रिषः । वर्तयत तपुषा चक्रियाभि तमव रुद्रा अशसो हन्तना वधः ॥
હે મરુતો, જે કોઈ મર્ત્ય શત્રુ વાઘિયું (વૃકતા) આક્રમણ અમારે પર ધરે—હે વસુઓ, અમને હાનિથી રક્ષો. તમારી રચિત શક્તિઓ અને દહકતા તપસાથી તેને પાછો ફેરવો; હે રુદ્રો, અસત્ય એવા તેને—વધકર્તાને—વધથી પાત કરો.
Mantra 10
चित्रं तद्वो मरुतो याम चेकिते पृश्न्या यदूधरप्यापयो दुहुः । यद्वा निदे नवमानस्य रुद्रियास्त्रितं जराय जुरतामदाभ्याः ॥
હે મરુતો, તમારું ગમન અતિ ચિત્ર—અદ્ભુત—છે, જે પ્રગટ થાય છે: જ્યારે પૃશ્નિની ઊધરમાંથી જળો દૂધ સમા દોહાય છે. અથવા, હે રુદ્રિયો, સદા નવમાન (સદૈવ નવીન થનાર)ના નિંદા-કારણે, તમે અદાભ્યાઓ, જરાથી જુરતા વૃદ્ધાપનમાંથી ત્રિતને છોડાવો.
Mantra 11
तान्वो महो मरुत एवयाव्नो विष्णोरेषस्य प्रभृथे हवामहे । हिरण्यवर्णान्ककुहान्यतस्रुचो ब्रह्मण्यन्तः शंस्यं राध ईमहे ॥
વિષ્ણુના પ્રેરક વેગના વિશાળ પ્રવાહમાં, સદા યુવાન ગતિ ધરાવતા તે મહાન મરુતોને અમે અહીં આહ્વાન કરીએ છીએ. સુવર્ણવર્ણ, ઊંચા શિખરવાળા, ધારા વહાવનારા, તેઓ બ્રહ્મણ્ય—બ્રહ્મને પોષનારા—છે; તેમની પાસેથી અમે સ્તુત્ય એવું રાધ (સમૃદ્ધિ/દાન) માગીએ છીએ—અંતરનાં બળનો વધારો.
Mantra 12
ते दशग्वाः प्रथमा यज्ञमूहिरे ते नो हिन्वन्तूषसो व्युष्टिषु । उषा न रामीररुणैरपोर्णुते महो ज्योतिषा शुचता गोअर्णसा ॥
તે દશગ્વાઓએ પ્રથમ યજ્ઞને આગળ ધપાવ્યો; તેઓ અમારી ઉષાઓને તેમના પ્રગટ થવામાં પ્રેરિત કરે. ઉષા જેવી રમણીય દેવી લાલ કિરણોથી આવરણ ખોલે છે—મહાન જ્યોતિથી, શુચિતાથી, અને ગો-અર્ણસ (જ્ઞાનકિરણોની પૂર)ના પ્રવાહથી.
Mantra 13
ते क्षोणीभिररुणेभिर्नाञ्जिभी रुद्रा ऋतस्य सदनेषु वावृधुः । निमेघमाना अत्येन पाजसा सुश्चन्द्रं वर्णं दधिरे सुपेशसम् ॥
લાલિમાભર્યા ક્ષિતિ-વિસ્તારો અને તેજસ્વી આભૂષણો સાથે તે રુદ્રો (મરુતો) ઋતના સદનોમાં વધે છે. ગર્જના કરીને નીચે ઉતરતા, અશ્વસમાન ઊર્જાના બળથી, તેઓ સુચન્દ્ર—ચમકતું—સુઘડ, સુપેશસ રૂપ ધારણ કરે છે: વ્યવસ્થિત શક્તિની સૌંદર્યમયતા.
Mantra 14
ताँ इयानो महि वरूथमूतय उप घेदेना नमसा गृणीमसि । त्रितो न यान्पञ्च होतॄनभिष्टय आववर्तदवराञ्चक्रियावसे ॥
મહાન આશ્રયરૂપ રક્ષણ તરફ સહાય માટે આગળ વધતા એવા તેમને અમે નજીક જઈએ છીએ; આ નમસ્કાર સાથે અમે તેમની સ્તુતિ ગાઈએ છીએ. જેમ ત્રિતાએ ઇચ્છિત લક્ષ્ય તરફ પાંચ હોતા (યજ્ઞ-પુરોહિતો)ને વાળ્યા, તેમ આ શક્તિઓ અમારી નીચી વૃત્તિઓને રક્ષણ અને મુક્તિ માટે યોગ્ય કર્મોમાં ફેરવે.
Mantra 15
यया रध्रं पारयथात्यंहो यया निदो मुञ्चथ वन्दितारम् । अर्वाची सा मरुतो या व ऊतिरो षु वाश्रेव सुमतिर्जिगातु ॥
જે સહાયથી તમે તૂટેલા (દુર્બળ)ને કષ્ટની પાર ઉતારો છો, જે સહાયથી તમે નિંદાથી ઘેરાયેલા છતાં સ્તુતિયોગ્યને મુક્ત કરો છો—હે મરુતો, તમારી એ સહાય અમારી તરફ વળે; અને ગાયોનું હાંભરું જેમ કિરણોના ઝુંડને ખેંચે તેમ સુમતિ (સુવિચાર) અમારી પાસે આવી પહોંચે.
A vivid epiphany of the Maruts as streaming, vehement powers—fearsome like wild beings and blazing like kindled fires—who blow away obstruction and reveal the hidden rays.
Their splendor and motion are amplified through chariot and horse imagery; their coming draws near fortune (Bhaga) and they pour a vast ‘iṣ’ (impulse/nourishment) to the offerer.
The hymn turns from description to urgent supplication: the Maruts’ distinctive ‘ūti’ (aid) is praised as the power that carries the broken beyond distress and frees the worthy from constricting blame.
It ends with a direct request that their help face toward the poet and that ‘sumati’—right mind and auspicious guidance—arrive and gather the rays near.
धारावरा मरुतो धृष्ण्वोजसो मृगा न भीमास्तविषीभिरर्चिनः । अग्नयो न शुशुचाना ऋजीषिणो भृमिं धमन्तो अप गा अवृण्वत ॥mahīm iṣam
sumatir jigātu
The Maruts are Rudra’s storm-companions—bright, roaring, swift chariot-riders. The hymn portrays them as fire-like powers who break obstacles and bring strength, rain-like nourishment, and protection.
In Vedic imagery, “cows” often symbolize rays of light and life-giving abundance. Saying the Maruts uncover them means they drive away concealment and obstruction so light, clarity, and prosperity can emerge.
The hymn asks the Maruts to turn their help toward the worshipper: to carry the afflicted beyond distress, remove constricting blame, and grant ‘sumati’—a steady, auspicious, right-minded guidance.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.