Sukta 34
Sukta 2.34
Gṛtsamada (Gṛtsamada Bhārgava) (traditional attribution for RV 2.34)
Maruts (Rudriyas)
Triṣṭubh (probable for RV 2.34; each pāda ~11 syllables)
ଏହି ସୂକ୍ତରେ ମରୁତମାନଙ୍କୁ ଭୟଙ୍କର, ଦୀପ୍ତିମାନ ଝଡ଼-ଶକ୍ତି ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ସେମାନେ ବନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ପରି ଧାଉଁଥାନ୍ତି, ଅଗ୍ନି ପରି ଜ୍ୱଳନ୍ତି, ଏବଂ ଗୁପ୍ତ “କିରଣ/ଗାଈ” ଆଲୋକକୁ ମୁକ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ବାଧାକୁ ଦୂର କରନ୍ତି। ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତା ଯେ ଆହୁତି ଦେଉଛି, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ବିଶେଷଭାବେ ସେମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା, ସମୃଦ୍ଧି ଓ ସୁମତି ସହିତ ନିକଟକୁ ଆସିବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଛି। ଭାବ ତାଙ୍କର ପ୍ରବଳତାର ଜୀବନ୍ତ ଉପାଧିରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ଦୁଃଖ ଓ ନିନ୍ଦାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରାଇଦେବା ତାଙ୍କ ରକ୍ଷାକାରୀ ସାହାଯ୍ୟ ପାଇଁ ସିଧା ପ୍ରାର୍ଥନା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗତି କରେ।
Mantras
Mantra 1
धारावरा मरुतो धृष्ण्वोजसो मृगा न भीमास्तविषीभिरर्चिनः । अग्नयो न शुशुचाना ऋजीषिणो भृमिं धमन्तो अप गा अवृण्वत ॥
ଧାରାବରା (ଧାରା ପରି ପ୍ରବାହମାନ) ମରୁତମାନେ, ଧୃଷ୍ଣ୍ୱୋଜସ (ଉଗ୍ର ବଳବାନ), ଭୀମ ମୃଗମାନଙ୍କ ପରି, ନିଜ ତବିଷୀ (ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଶକ୍ତି)ରେ ଦୀପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ଅଗ୍ନିମାନଙ୍କ ପରି ଶୁଶୁଚାନ (ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ), ଋଜୀଷିଣ (ସିଧା ଧାଉଥିବା) ସେମାନେ ଭୃମି (ବାଧା)କୁ ଫୁଙ୍କି ଅପସାରଣ କରି, ଅପ (ଗୁପ୍ତତା) ମଧ୍ୟରୁ ଗାଃ (କିରଣ-ଗୋମାନେ)କୁ ଉଦ୍ଘାଟିତ କରନ୍ତି।
Mantra 2
द्यावो न स्तृभिश्चितयन्त खादिनो व्यभ्रिया न द्युतयन्त वृष्टयः । रुद्रो यद्वो मरुतो रुक्मवक्षसो वृषाजनि पृश्न्याः शुक्र ऊधनि ॥
ସ୍ତମ୍ଭସହିତ ଦ୍ୟାଵା ପରି ସେମାନେ ନିଜ ବଳକୁ ଗଢ଼ି ଉଠାନ୍ତି; ଛିଟିଯାଇଥିବା ମେଘମାନଙ୍କ ପରି ବର୍ଷାମାନେ ଚମକି ଉଠନ୍ତି। ହେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ-ବକ୍ଷ ମରୁତମାନେ, ଯେତେବେଳେ ରୁଦ୍ର—ବୃଷଭ—ପୃଶ୍ନିର ଦୀପ୍ତ ଊଧରରେ ତୁମମାନଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ସେତେବେଳେ ସେ ତୁମମାନଙ୍କ ଭିତରେ ବଳର ଦୀପ୍ତିମୟ ରସ ସିଞ୍ଚିଦେଲେ।
Mantra 3
उक्षन्ते अश्वाँ अत्याँ इवाजिषु नदस्य कर्णैस्तुरयन्त आशुभिः । हिरण्यशिप्रा मरुतो दविध्वतः पृक्षं याथ पृषतीभिः समन्यवः ॥
ଯଜ୍ଞ-ପ୍ରତିଯୋଗିତାରେ ଧାବକମାନଙ୍କ ପରି ସେମାନେ ନିଜ ଅଶ୍ୱମାନଙ୍କୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରନ୍ତି; ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା ନାଦର କାନ ପରି, ସେମାନେ ଦ୍ରୁତ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ସହ ଧାଇଯାନ୍ତି। ହେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ-ହନୁ ମରୁତମାନେ, ବଳରେ କମ୍ପିତ, ଏକ ଇଚ୍ଛା ଓ ଉତ୍ସାହରେ ଏକତ୍ର, ତୁମେ ଚିତ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ଅଶ୍ୱମାନଙ୍କ ଉପରେ ଆରୋହଣ କର।
Mantra 4
पृक्षे ता विश्वा भुवना ववक्षिरे मित्राय वा सदमा जीरदानवः । पृषदश्वासो अनवभ्रराधस ऋजिप्यासो न वयुनेषु धूर्षदः ॥
ପୋଷଣ ପାଇଁ ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଭୁବନକୁ ବହନ କରିଛନ୍ତି; ସଦା ଗତିଶୀଳ, ମିତ୍ରର ସୌହାର୍ଦ୍ୟ-ସମରସତା ପାଇଁ ସେମାନେ ସଭାସନକୁ ଆସନ୍ତି। ଚିତ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ଅଶ୍ୱସହିତ, ମେଘରହିତ ଐଶ୍ୱର୍ୟସହିତ, ସିଧା ଚାଳକ, ସେମାନେ ବିବେକର କାର୍ଯ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହନ୍ତି।
Mantra 5
इन्धन्वभिर्धेनुभी रप्शदूधभिरध्वस्मभिः पथिभिर्भ्राजदृष्टयः । आ हंसासो न स्वसराणि गन्तन मधोर्मदाय मरुतः समन्यवः ॥
ଇନ୍ଧନ ସଦୃଶ ପ୍ରେରକ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ସହ, ଦୃଢ଼ ଥଣବିଶିଷ୍ଟ ପୋଷକ ଧେନୁ-ଧାରାମାନଙ୍କ ସହ, ଯାତ୍ରାର ପଥମାନେ, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଭାଳଧାରୀ ଦୀପ୍ତଦୃଷ୍ଟିମାନ ହୋଇ—ଆସ। ହଂସମାନେ ଯେପରି ନିଜ ଜଳାଶୟକୁ ଯାଆନ୍ତି, ସେପରି ଏକାର୍ଦ୍ରତାବାନ ମରୁତମାନେ, ମଧୁର ମଧୁର ମଦ ପାଇଁ ଆସ।
Mantra 6
आ नो ब्रह्माणि मरुतः समन्यवो नरां न शंसः सवनानि गन्तन । अश्वामिव पिप्यत धेनुमूधनि कर्ता धियं जरित्रे वाजपेशसम् ॥
ହେ ଏକାର୍ଦ୍ରତାବାନ ମରୁତମାନେ, ଆମ ବ୍ରହ୍ମ (ମନ୍ତ୍ର)ମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସ; ନରମାନଙ୍କ ଶଂସ (ବୀରସ୍ତୁତି) ପରି ସବନମାନେ (ସୋମପୀଡନ) ପାଖକୁ ଆସ। ଘୋଡ଼ୀକୁ ପୁଷ୍ଟ କରିବା ପରି ଥଣରେ ଧେନୁକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କର; ଜରିତ୍ର (ସ୍ତୋତା) ପାଇଁ ବାଜପେଶସ—ବଳସମୃଦ୍ଧିରେ ଗଢ଼ା ଧି (ପ୍ରେରିତ ଚିନ୍ତା) ରଚ।
Mantra 7
तं नो दात मरुतो वाजिनं रथ आपानं ब्रह्म चितयद्दिवेदिवे । इषं स्तोतृभ्यो वृजनेषु कारवे सनिं मेधामरिष्टं दुष्टरं सहः ॥
ହେ ମରୁତମାନେ, ଆମକୁ ସେହି ଦାନ କର—ବାଜିନ (ବଳବାହକ) ରଥ, ପୋଷକ ପାନ (ଆପାନ), ଏବଂ ଦିନେଦିନେ ଜାଗ୍ରତ କରୁଥିବା ବ୍ରହ୍ମ (ପ୍ରେରିତ ବାଣୀ)। ସଂଘର୍ଷମାନେ ସ୍ତୋତୃ-କାରବମାନଙ୍କୁ ଇଷ (ପ୍ରେରଣା), ସନି (ବିଜୟ-ଲାଭ), ଅକ୍ଷତ ମେଧା (ବୁଦ୍ଧି), ଏବଂ ଦୁଷ୍ଟର ସହ (ଅଜେୟ ବଳ) ଦାନ କର।
Mantra 8
यद्युञ्जते मरुतो रुक्मवक्षसोऽश्वान्रथेषु भग आ सुदानवः । धेनुर्न शिश्वे स्वसरेषु पिन्वते जनाय रातहविषे महीमिषम् ॥
ଯେତେବେଳେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ-ବକ୍ଷସ୍ଥଳ ମରୁତମାନେ ନିଜ ଅଶ୍ୱମାନଙ୍କୁ ରଥରେ ଯୋଗ କରନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ସୁଦାନବତୀ ଭଗା (ଭାଗ୍ୟ-ଦେବୀ) ନିଜ ଶୁଭ ଦାନ ସହିତ ସମୀପକୁ ଆସନ୍ତି। ଯେପରି ଗାଈ ନିଜ ବଛା ପାଇଁ ନିଜ ଧାରାମାନଙ୍କରେ ଦୁଧରେ ଫୁଲିଉଠେ, ସେପରି ହବିଷ୍ ଅର୍ପଣକାରୀ ଜନଙ୍କୁ ସେ ମହାନ ଇଷା—ବିଶାଳ ପ୍ରେରକ ବଳ—ଦାନ କରନ୍ତି।
Mantra 9
यो नो मरुतो वृकताति मर्त्यो रिपुर्दधे वसवो रक्षता रिषः । वर्तयत तपुषा चक्रियाभि तमव रुद्रा अशसो हन्तना वधः ॥
ହେ ମରୁତମାନେ, ଯେ କୌଣସି ମର୍ତ୍ୟ ଶତ୍ରୁ ଆମ ଉପରେ ବୃକତା (ଓଲ୍ଫ-ସଦୃଶ କ୍ରୂର) ଆକ୍ରମଣ ଥାପେ—ହେ ବସୁମାନେ, ଆମକୁ ହାନିରୁ ରକ୍ଷା କର। ତୁମ ଗଢ଼ା ଶକ୍ତିମାନେ ଓ ଦହନଶୀଳ ତପସା ଦ୍ୱାରା ତାକୁ ପଛକୁ ଫେରାଇଦିଅ; ହେ ରୁଦ୍ରମାନେ, ଅଶସ (ଅସତ୍ୟ) ସେହି ଜନକୁ—ବଧକକୁ—ବଧରେ ପାତ କର।
Mantra 10
चित्रं तद्वो मरुतो याम चेकिते पृश्न्या यदूधरप्यापयो दुहुः । यद्वा निदे नवमानस्य रुद्रियास्त्रितं जराय जुरतामदाभ्याः ॥
ହେ ମରୁତମାନେ, ତୁମର ଯାମ (ଗତି) ଅତି ଚିତ୍ର—ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ—ବୋଲି ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ: ଯେତେବେଳେ ପୃଶ୍ନିର ଉଦରରୁ ଜଳମାନେ ଦୁଧ ପରି ଦୋହାଯାନ୍ତି। କିମ୍ବା, ହେ ରୁଦ୍ରିୟମାନେ, ସଦା ନବମାନ (ନିତ୍ୟ ନବୀନ ହେଉଥିବା)ର ନିନ୍ଦା-ନିମିତ୍ତରେ, ହେ ଅଦାଭ୍ୟମାନେ, ଜରା ଦ୍ୱାରା ଜୁରତ (କ୍ଷୟକାରୀ) ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରୁ ତ୍ରିତକୁ ତୁମେ ମୁକ୍ତ କର।
Mantra 11
तान्वो महो मरुत एवयाव्नो विष्णोरेषस्य प्रभृथे हवामहे । हिरण्यवर्णान्ककुहान्यतस्रुचो ब्रह्मण्यन्तः शंस्यं राध ईमहे ॥
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପ୍ରେରକ ବେଗର ବିଶାଳ ପ୍ରବାହରେ, ସଦା ଯୁବ ଅଗ୍ରଗତି ଧାରଣ କରୁଥିବା ସେଇ ମହାନ ମରୁତମାନଙ୍କୁ ଆମେ ଏଠାରେ ଆହ୍ୱାନ କରୁଛୁ। ହିରଣ୍ୟବର୍ଣ୍ଣ, ଉଚ୍ଚ-ଶିଖରୀ, ଧାରା ବହାଉଥିବା—ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମଣ୍ୟ, ବ୍ରହ୍ମକୁ ପୋଷଣ କରୁଥିବା। ସେମାନଙ୍କଠାରୁ ଆମେ ଶଂସ୍ୟ ରାଧ (ସମୃଦ୍ଧି/ଦାନ) ଚାହୁଁଛୁ—ଅନ୍ତର୍ବଳର ବୃଦ୍ଧି।
Mantra 12
ते दशग्वाः प्रथमा यज्ञमूहिरे ते नो हिन्वन्तूषसो व्युष्टिषु । उषा न रामीररुणैरपोर्णुते महो ज्योतिषा शुचता गोअर्णसा ॥
ସେଇ ଦଶଗ୍ୱମାନେ ପ୍ରଥମେ ଯଜ୍ଞକୁ ଆଗେଇ ନେଲେ; ସେମାନେ ଆମ ଉଷାମାନଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଉଦୟରେ ପ୍ରେରିତ କରୁନ୍ତୁ। ଉଷା ପରି ସେଇ ରମଣୀୟା ଦେବୀ ଲାଲ କିରଣରେ ଆବରଣ ଖୋଲନ୍ତି—ମହା ଜ୍ୟୋତିରେ, ଶୁଚିତାରେ, ଏବଂ ଗୋ-ଅର୍ଣସ (ଜ୍ଞାନ-କିରଣର ପ୍ରବାହ/ପ୍ରଳୟ)ରେ।
Mantra 13
ते क्षोणीभिररुणेभिर्नाञ्जिभी रुद्रा ऋतस्य सदनेषु वावृधुः । निमेघमाना अत्येन पाजसा सुश्चन्द्रं वर्णं दधिरे सुपेशसम् ॥
ଲାଲିମାମୟ କ୍ଷିତି-ବିସ୍ତାର ଓ ଦୀପ୍ତ ଆଭୂଷଣ ସହିତ ସେଇ ରୁଦ୍ରମାନେ (ମରୁତମାନେ) ଋତର ସଦନମାନଙ୍କରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଆନ୍ତି। ଗର୍ଜନ କରି ତଳକୁ ଅବତରି, ଅଶ୍ୱସଦୃଶ ଶକ୍ତିର ପାଜସ ଦ୍ୱାରା, ସେମାନେ ସୁଚନ୍ଦ୍ର—ଦୀପ୍ତ—ସୁଘଟିତ, ସୁପେଶସ ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି: କ୍ରମବଦ୍ଧ ଶକ୍ତିର ସୌନ୍ଦର୍ୟ।
Mantra 14
ताँ इयानो महि वरूथमूतय उप घेदेना नमसा गृणीमसि । त्रितो न यान्पञ्च होतॄनभिष्टय आववर्तदवराञ्चक्रियावसे ॥
ଆମ ସହାୟତା ପାଇଁ ମହା ଆଶ୍ରୟ-ରୂପ ବରୂଥ ଦିଗକୁ ଅଗ୍ରସର ସେମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଆମେ ନିକଟ ହୁଅଁ; ଏହି ନମସ୍କାର ସହିତ ଆମେ ସେମାନଙ୍କ ସ୍ତୁତି ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁ। ଯେପରି ତ୍ରିତ ଏକଦା ଇଷ୍ଟ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଦିଗକୁ ପଞ୍ଚ ହୋତୃଙ୍କୁ ଘୁଞ୍ଚାଇଥିଲେ, ସେପରି ଏହି ଶକ୍ତିମାନେ ଆମ ନିମ୍ନ ଗତିଗୁଡ଼ିକୁ ରକ୍ଷା ଓ ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ କ୍ରିୟାରେ ପରିଣତ କରୁନ୍ତୁ।
Mantra 15
यया रध्रं पारयथात्यंहो यया निदो मुञ्चथ वन्दितारम् । अर्वाची सा मरुतो या व ऊतिरो षु वाश्रेव सुमतिर्जिगातु ॥
ଯେହି ସହାୟତାରେ ତୁମେ ଭଙ୍ଗୁର/ଦୁର୍ବଳକୁ ଦୁଃଖର ପାରକୁ ପାର କରାଅ, ଯେହି ସହାୟତାରେ ତୁମେ ନିନ୍ଦାରେ ଘେରା ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସ୍ତୁତିଯୋଗ୍ୟକୁ ମୁକ୍ତ କର, ହେ ମରୁତମାନେ, ସେଇ ତୁମ ଊତି (ସହାୟତା) ଆମ ଦିଗକୁ ଫେରୁ; ଏବଂ ଗୋଧ୍ୱନି ଯେପରି କିରଣମାନଙ୍କ ଝୁଣ୍ଡକୁ ନିକଟକୁ ଆକର୍ଷେ, ସେପରି ‘ସୁମତି’ (ଶୁଭବୁଦ୍ଧି) ଆମ ପାଖକୁ ଆସୁ।
Inside Sukta 34
How it unfolds
- Where it opens
A vivid epiphany of the Maruts as streaming, vehement powers—fearsome like wild beings and blazing like kindled fires—who blow away obstruction and reveal the hidden rays.
- Development
Their splendor and motion are amplified through chariot and horse imagery; their coming draws near fortune (Bhaga) and they pour a vast ‘iṣ’ (impulse/nourishment) to the offerer.
- Climax
The hymn turns from description to urgent supplication: the Maruts’ distinctive ‘ūti’ (aid) is praised as the power that carries the broken beyond distress and frees the worthy from constricting blame.
- Where it settles
It ends with a direct request that their help face toward the poet and that ‘sumati’—right mind and auspicious guidance—arrive and gather the rays near.
The deity: Maruts
- In the VedaThe Maruts are Rudra’s youthful, many-formed companions—resplendent, roaring, chariot-riding storm-gods with shining ornaments, swift horses, and flashing weapons; they blaze like fires and shake heaven and earth with their coming.
- Cosmic functionThey marshal the energies of storm and wind, break open obstructions, quicken rain and fertility, and help restore cosmic order by clearing the path for light and life (often pictured as releasing the hidden cows/rays).
- Inner significanceThey signify the surge of inspired force—courage, prāṇa-like dynamism, and the collective power that breaks inertia and frees the mind’s light from inner concealment, granting ‘sumati’ (right thought).
The seer
- Gṛtsamada (Gṛtsamada Bhārgava)Bhārgava (of the Bhr̥gu lineage) · A principal seer of Maṇḍala 2, celebrated for powerful Marut and Agni hymns and for his distinctive imagery of the Maruts as blazing, obstacle-clearing forces who aid the sacrificer.
Famous verses
धारावरा मरुतो धृष्ण्वोजसो मृगा न भीमास्तविषीभिरर्चिनः । अग्नयो न शुशुचाना ऋजीषिणो भृमिं धमन्तो अप गा अवृण्वत ॥mahīm iṣam
sumatir jigātu
Attributes of the deity
- Fierce, impetuous strength (dhṛṣṇu-ojas)
- Luminous, fire-like brilliance
- Chariot-riding swiftness with yoked horses
- Obstacle-breaking and “ray/cow” releasing power
- Protective aid to the worshipper
- Bestowers of abundance and invigorating impulse (iṣ)
Also by this seer
- Many hymns of Rig Veda Maṇḍala 2 (traditionally attributed largely to Gṛtsamada)
- Marut hymns in RV 2 (including adjacent Marut suktas such as RV 2.33–2.36 in traditional attributions)
- Agni-centered hymns in RV 2 (traditional attributions within the Gṛtsamada collection)
The rite, step by step
- Prepare the altar and kindle Agni; establish ritual order (ṛta) through opening recitations.
- Invite the Maruts with praise of their brilliance, chariots, and storm-force; proclaim their obstacle-breaking deeds.
- Offer oblations into Agni while reciting verses that ask them to uncover the ‘rays/cows’ and bring prosperity.
- Make explicit petitions for aid: to carry the afflicted beyond distress, remove blame, and grant ‘sumati’ (right-mindedness).
- Conclude with a final invitation for their favor to turn ‘towards us’ and remain present as protection.
Offerings
- Ghee (ājya) into Agni
- Soma libation (where embedded in Soma context)
- Grain-cakes/oblations (puroḍāśa, as applicable in Śrauta framing)
Frequently Asked Questions
The Maruts are Rudra’s storm-companions—bright, roaring, swift chariot-riders. The hymn portrays them as fire-like powers who break obstacles and bring strength, rain-like nourishment, and protection.
In Vedic imagery, “cows” often symbolize rays of light and life-giving abundance. Saying the Maruts uncover them means they drive away concealment and obstruction so light, clarity, and prosperity can emerge.
The hymn asks the Maruts to turn their help toward the worshipper: to carry the afflicted beyond distress, remove constricting blame, and grant ‘sumati’—a steady, auspicious, right-minded guidance.
Ask anything about Sukta 34 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
