
Sukta 2.33
Gṛtsamada
Triṣṭubh (standard for RV 2.33)
આ સૂક્ત રુદ્રનું ભક્તિભર્યું અને સાવધ સંતુલિત આવાહન છે—એક તરફ ભયજનક, બીજી તરફ કલ્યાણકારી—જેમાં તેની ક્રોધાગ્નિ નહીં, પરંતુ કૃપા માગવામાં આવે છે. ગૃત્સમદ પ્રાર્થના કરે છે કે અમને “સૂર્યના દર્શન”થી વિચ્છિન્ન ન કરશો; સમૃદ્ધ બળ, સંતતિ અને અહિતથી રક્ષણ આપશો; અને રુદ્રની શુદ્ધિકારક શક્તિનું સ્તવન કરતાં, ઉગ્ર દેવને શાંત કરવા વારંવાર નમસ્કાર અર્પે છે.
Mantra 1
आ ते पितर्मरुतां सुम्नमेतु मा नः सूर्यस्य संदृशो युयोथाः । अभि नो वीरो अर्वति क्षमेत प्र जायेमहि रुद्र प्रजाभिः ॥
હે મરુતોના પિતા, તારો સુમ્ન (કૃપા) અમારે સુધી આવે; સૂર્યના દર્શનથી અમને દૂર ન હાંકો. અમામાં વીરબળ સમૃદ્ધ થાય; હે રુદ્ર, પ્રજાઓ સાથે અમે આગળ જન્મીએ—અમારી સાચી વૃદ્ધિ થાય.
Mantra 2
त्वादत्तेभी रुद्र शंतमेभिः शतं हिमा अशीय भेषजेभिः । व्यस्मद्द्वेषो वितरं व्यंहो व्यमीवाश्चातयस्वा विषूचीः ॥
હે રુદ્ર, તારા પોતાના દાનરૂપ અતિ શાંતિકારક ભેષજો દ્વારા હું સો હિમ (વર્ષો) સુધી જીવું. અમાથી દ્વેષને દૂર હંકાળી દે; દુઃખ-ક્લેશને દૂર હંકાળી દે; અને સર્વ દિશાઓથી ઘાત કરતી સરકતી વ્યાધિઓને પણ વિખેરી નાંખ.
Mantra 3
श्रेष्ठो जातस्य रुद्र श्रियासि तवस्तमस्तवसां वज्रबाहो । पर्षि णः पारमंहसः स्वस्ति विश्वा अभीती रपसो युयोधि ॥
હે રુદ્ર, જન્મેલા સર્વમાં તું તેજમાં શ્રેષ્ઠ છે; હે વજ્રબાહો, બળવંતોમાં તું અતિ બળવંત છે. અમને અંહસ (સંકોચ/પાપ-ક્લેશ)ના પાર કાંઠે પાર ઉતાર; સ્વસ્તિ આપ; અને હિંસક શક્તિઓના સર્વ આક્રમણોને દૂર હંકાળી દે.
Mantra 4
मा त्वा रुद्र चुक्रुधामा नमोभिर्मा दुःष्टुती वृषभ मा सहूती । उन्नो वीराँ अर्पय भेषजेभिर्भिषक्तमं त्वा भिषजां शृणोमि ॥
હે રુદ્ર, નમસ્કારોથી પણ અમે તને ક્રોધિત ન કરીએ; હે વૃષભ, દુષ્ટ સ્તુતિથી કે ખોટી પુકારથી તું ઉશ્કેરાઈ ન જા. તારા ભેષજો દ્વારા અમારા વીર-બળને ઊંચું ઉઠાવ; વૈદ્યોમાં સર્વોત્તમ ભિષક એવા તને અમે સાંભળીએ છીએ અને સ્વીકારીએ છીએ.
Mantra 5
हवीमभिर्हवते यो हविर्भिरव स्तोमेभी रुद्रं दिषीय । ऋदूदरः सुहवो मा नो अस्यै बभ्रुः सुशिप्रो रीरधन्मनायै ॥
જે હવિષ્યોથી રુદ્રને આહ્વાન કરે છે, જે સ્તોત્રો અને અર્પણોથી તેની સેવા કરે છે—તે દૃઢ-ઉદર, સુહવ (સહેલાઈથી આહ્વાનનીય) રુદ્ર આ બાબતમાં અમને હાનિ ન કરે. ભભ્રુ (તામ્રવર્ણ), સુશિપ્ર (સુંદર હોઠવાળો) તે અમારા મન અને સંકલ્પ પ્રત્યે પ્રસન્ન થઈ નરમ પડે.
Mantra 6
उन्मा ममन्द वृषभो मरुत्वान्त्वक्षीयसा वयसा नाधमानम् । घृणीव च्छायामरपा अशीया विवासेयं रुद्रस्य सुम्नम् ॥
મરુતો સાથેનો વૃષભ-શક્તિ રુદ્ર મને—પ્રયત્નશીલ મને—વધુ પ્રબળ પ્રાણબળથી ઊંચો ઉઠાવે અને આનંદિત કરે. રક્ષણની ઉષ્મા સમી તેની અપરાજેય છાયા હું પ્રાપ્ત કરું; અને યોગ્ય ઉપાસનાથી રુદ્રનું સુમ્ન (કૃપાભર્યું અનુગ્રહ) હું જીતું.
Mantra 7
क्व स्य ते रुद्र मृळयाकुर्हस्तो यो अस्ति भेषजो जलाषः । अपभर्ता रपसो दैव्यस्याभी नु मा वृषभ चक्षमीथाः ॥
હે રુદ્ર, તારી તે કરુણાભરી હથેળી ક્યાં છે—જે હાથ ભેષજ (ઔષધિ) છે, જલાષ (શીતળ, તાજગીભર્યો બામ) આપે છે? હે વૃષભ, દૈવી રપસ (આઘાત, દાહક દબાણ) દૂર કરનાર, હવે મને રક્ષક દૃષ્ટિથી નિહાળ.
Mantra 8
प्र बभ्रवे वृषभाय श्वितीचे महो महीं सुष्टुतिमीरयामि । नमस्या कल्मलीकिनं नमोभिर्गृणीमसि त्वेषं रुद्रस्य नाम ॥
ભૂરા વર્ણના, તેજસ્વી વૃષભને હું મહાન અને મહિમાવંત, સુસ્તુતિરૂપ પરિપૂર્ણ સ્તુતિ પ્રેરું છું. નમસ્કારો સાથે આંતરિક મલિનતા દૂર કરનારને અમે નમીએ છીએ; અને ભક્તિભર્યા નમોવચનો વડે રુદ્રના ઉગ્ર નામનું ગાન કરીએ છીએ.
Mantra 9
स्थिरेभिरङ्गैः पुरुरूप उग्रो बभ्रुः शुक्रेभिः पिपिशे हिरण्यैः । ईशानादस्य भुवनस्य भूरेर्न वा उ योषद्रुद्रादसुर्यम् ॥
સ્થિર અંગોવાળો, અનેક રૂપધારી અને ઉગ્ર—એ ભૂરા વર્ણનો દેવ તેજસ્વી સોનાથી શોભિત થાય છે. આ વિશાળ જગતનો ઈશાન હોવા છતાં, રુદ્ર પાસેથી તેની અધિપત્યશક્તિ કોઈ રોકી શકતું નથી; તેની આસુર્ય શક્તિ સામે કોઈ અંધકાર ટકી શકતો નથી.
Mantra 10
अर्हन्बिभर्षि सायकानि धन्वार्हन्निष्कं यजतं विश्वरूपम् । अर्हन्निदं दयसे विश्वमभ्वं न वा ओजीयो रुद्र त्वदस्ति ॥
અર્હન્, તું બાણો અને ધનુષ ધારણ કરે છે; અર્હન્, તું યજ્ઞયોગ્ય, વિશ્વરૂપ તેજસ્વી નિષ્ક ધારણ કરે છે. અર્હન્, તું આ સમગ્ર વિશાળ ભવને દયા દર્શાવે છે; હે રુદ્ર, તારા કરતાં વધુ બળવાન કોઈ નથી.
Mantra 11
स्तुहि श्रुतं गर्तसदं युवानं मृगं न भीममुपहत्नुमुग्रम् । मृळा जरित्रे रुद्र स्तवानोऽन्यं ते अस्मन्नि वपन्तु सेनाः ॥
ગહન ગર્તમાં બેસનાર, પ્રસિદ્ધ, યુવાન, વન્ય મૃગ સમ ભયંકર, પ્રહારક અને ઉગ્ર એવા તને સ્તુતિ કર. હે રુદ્ર, સ્તુતિ પામીને જરિત્ર (સ્તુતિકાર) પર કૃપા કર; તારી ચઢાઈઓ અને વૈરભાવની સેનાઓ અમારાથી દૂર, અન્યત્ર જ પડી જાય—અમારા પર નહિ.
Mantra 12
कुमारश्चित्पितरं वन्दमानं प्रति नानाम रुद्रोपयन्तम् । भूरेर्दातारं सत्पतिं गृणीषे स्तुतस्त्वं भेषजा रास्यस्मे ॥
કુમાર પણ નજીક આવતાં પિતાને વંદે છે; તેમ જ નજીક આવતાં રુદ્રને હું નમું છું. વિશાળતાના દાતા, સત્પતિ (સત્યના સ્વામી) એવા તને હું ગાઉં છું; હે સ્તુત, અમને ભેષજ—ચિકિત્સક શક્તિઓ—અર્પણ કર.
Mantra 13
या वो भेषजा मरुतः शुचीनि या शंतमा वृषणो या मयोभु । यानि मनुरवृणीता पिता नस्ता शं च योश्च रुद्रस्य वश्मि ॥
હે મરુતો, તમારી જે ભેષજો—પવિત્ર, સર્વોત્તમ શાંતિદાયી, આનંદદાયી—છે; જે મનુ પિતા સમ પસંદ કરી હતી—એ શાંતિ અને કલ્યાણનાં તે વરદાન હું રુદ્ર પાસેથી માગું છું.
Mantra 14
परि णो हेती रुद्रस्य वृज्याः परि त्वेषस्य दुर्मतिर्मही गात् । अव स्थिरा मघवद्भ्यस्तनुष्व मीढ्वस्तोकाय तनयाय मृळ ॥
રુદ્રનું શસ્ત્ર અમારાથી દૂર ફેરવી દો; તીવ્ર (ત્વેષ) દેવની મહાન દુર્મતિ પણ દૂર વહી જાય. હે મીઢ્વસ્ત (ઉદાર દાતા) રુદ્ર, દાનશીલ (મઘવત્) જન માટે સ્થિર રક્ષા વિસ્તારો; અમારા બાળક અને સંતાન માટે—અંતઃકર્મની અવિચ્છિન્નતા માટે—કૃપાળુ રહો.
Mantra 15
एवा बभ्रो वृषभ चेकितान यथा देव न हृणीषे न हंसि । हवनश्रुन्नो रुद्रेह बोधि बृहद्वदेम विदथे सुवीराः ॥
હે બભ્રુ (તામ્રવર્ણ) વૃષભ, ચેકિતાન (જાગૃત-જ્ઞાની), હે દેવ, અમારાં પ્રત્યે એવા રહો કે ન તો ક્રોધિત થાઓ, ન તો પ્રહાર કરો. હવનશ્રુત્ (આહ્વાન સાંભળનાર) હે રુદ્ર, અહીં અમારાં માટે જાગો; સુવીરાઃ (વીરશક્તિથી સમૃદ્ધ) અમે વિદથ (સભા)માં બૃહત્ (વિશાળ તત્ત્વ)નું વચન બોલીએ.
A petition to the Father of the Maruts for grace, asking not to be driven away from the Sun’s vision and for thriving heroic force and progeny.
Praise intensifies: Rudra is named as tawny, bull-like, brilliant, and mighty; salutations multiply as the hymn seeks to turn fierce power into protective, purifying favor.
The hymn openly proclaims Rudra’s “fierce Name” while simultaneously bowing to him as the remover of inner defilement—uniting dread and devotion in a single act of surrender.
A final plea: may Rudra not be angered nor strike; may he hear the call, awaken here, and grant the community vast speech and heroic strength in the assembly.
mā naḥ sūryasya saṃdṛśo yuyothāḥ
tveṣaṃ rudrasya nāma
na hṛṇīṣe na haṃsi
It asks for Rudra’s grace and protection—health, strength, progeny, and safety—while requesting that his fierce power not turn into harm.
The “Sun’s vision” points to life, order (ṛta), clarity, and well-being. The prayer asks to remain in that life-giving, truthful sphere and not fall into darkness, illness, or misfortune.
No. The hymn openly acknowledges his fierceness, but it also praises him as a purifier and healer who becomes beneficent when approached with sincere praise and salutations.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.