
Sukta 2.32
Gṛtsamada (Bhārgava)
Dyāvā-Pṛthivī (Heaven and Earth)
Triṣṭubh
આ સૂક્તની શરૂઆત દ્યાવા-પૃથિવી (આકાશ અને પૃથ્વી)ને કવિના વચનના રક્ષક તરીકે, ઋત સાથે સુસંગત, તથા વિશાળ માતા-પિતા તરીકે આવાહન કરીને થાય છે—જે વિસ્તૃતિ, રક્ષા અને સમૃદ્ધિ આપે છે. ત્યારબાદ સ્તુતિ શુભ સ્ત્રીશક્તિઓ તરફ વિસ્તરે છે—વિશેષ કરીને રાકા અને સંબંધિત દેવીઓ પાસે—કે તેઓ પ્રજનનશક્તિ, ધન અને કલ્યાણ અર્પે; અને અંતે અનેક દિવ્ય સ્ત્રીઓનું સર્વસમાવેશક આવાહન કરીને સહાય અને સ્વસ્તિ માટે પ્રાર્થના સાથે પૂર્ણ થાય છે.
Mantra 1
अस्य मे द्यावापृथिवी ऋतायतो भूतमवित्री वचसः सिषासतः । ययोरायुः प्रतरं ते इदं पुर उपस्तुते वसूयुर्वां महो दधे ॥
મારા આ વચન માટે, ઋતના માર્ગે ગતિમાન દ્યાવા-પૃથિવી રક્ષિકા બને, વાણીનું બળ વધારવા ઇચ્છે. જેમનો આયુઃ વધુ પ્રસરતો છે, તેમના સમક્ષ હું આ સ્તુતિ-કર્મ અર્પું છું; વસુઓની પૂર્ણતા ઇચ્છતો, તમામાં હું મહાન વિશાળતા સ્થાપું છું.
Mantra 2
मा नो गुह्या रिप आयोरहन्दभन्मा न आभ्यो रीरधो दुच्छुनाभ्यः । मा नो वि यौः सख्या विद्धि तस्य नः सुम्नायता मनसा तत्त्वेमहे ॥
છુપાયેલા શત્રુબળો અમારા અગ્રગામી આયુને ન હણે; નજીક કે દૂરથી આવતી દુચ્છુના અમને ન પીડે. તમારાં સાથેનું અમારું સખ્ય તૂટે નહીં; આ જાણીને, કૃપા ઇચ્છતા મનથી, તમારી રક્ષા-સત્ય માટે અમે પ્રાર્થના કરીએ છીએ.
Mantra 3
अहेळता मनसा श्रुष्टिमा वह दुहानां धेनुं पिप्युषीमसश्चतम् । पद्याभिराशुं वचसा च वाजिनं त्वां हिनोमि पुरुहूत विश्वहा ॥
અહેળ મનથી, શ્રુષ્ટિ—તત્પર આજ્ઞાપાલન—અહીં વહેંચી લાવો; દોહાતી ધેનુ જેવી, દૂધથી ફૂલેલી, અચૂક વહેતી. ઝડપી પગલાંથી અને પ્રેરક વચનથી, હે પુરુહૂત, સર્વકાળે હું તને પ્રેરું છું—અમામાં વિજયી બળ બની આવ.
Mantra 4
राकामहं सुहवां सुष्टुती हुवे शृणोतु नः सुभगा बोधतु त्मना । सीव्यत्वपः सूच्याच्छिद्यमानया ददातु वीरं शतदायमुक्थ्यम् ॥
હું રાકાને સુમધુર આહ્વાન અને સુશોભિત સ્તુતિથી બોલાવું છું. સુભગા દેવી અમારી વાણી સાંભળે; પોતાના જ ચેતનમાં જાગૃત થાય. અછેદ્ય સોયથી પ્રવાહોને સીવીને એક કરે, અને અમને શતદાય—સો દાનોથી સમૃદ્ધ—ઉકથ્ય, સ્તુતિને યોગ્ય, એવો વીરબળ પ્રદાન કરે.
Mantra 5
यास्ते राके सुमतयः सुपेशसो याभिर्ददासि दाशुषे वसूनि । ताभिर्नो अद्य सुमना उपागहि सहस्रपोषं सुभगे रराणा ॥
હે રાકે, તારી તેજસ્વી અને સુસંસ્કૃત સુમતીઓથી—જેનાથી તું દાનકર્તાને વસુઓ આપે છે—આજે પ્રસન્ન મનથી અમારી પાસે આવ; હે સુભગે, આનંદિત રહીને સહસ્રપોષ—હજારગણી સમૃદ્ધિ—લઈને આવ.
Mantra 6
सिनीवालि पृथुष्टुके या देवानामसि स्वसा । जुषस्व हव्यमाहुतं प्रजां देवि दिदिड्ढि नः ॥
હે સીનીવાલી, વિશાળ સ્તુતિની પાત્ર, જે દેવોની સ્વસા (બહેન) છે; અગ્નિમાં અર્પિત હવ્યને સ્વીકાર. હે દેવી, અમામાં પ્રજાશક્તિ સ્થાપિત કર—તેને સર્જી અને દૃઢ કરી દે.
Mantra 7
या सुबाहुः स्वङ्गुरिः सुषूमा बहुसूवरी । तस्यै विश्पत्न्यै हविः सिनीवाल्यै जुहोतन ॥
જે સુબાહુ—સુંદર ભુજાવાળી, સ્વઙ્ગુરિ—સુક્ષ્મ આંગળીઓવાળી, સુષૂમા—સુપ્રસવશક્તિવાળી, બહુસૂવરી—અਨੇક પ્રકાશ-જન્મોથી સમૃદ્ધ છે—તે લોકપત્ની સીનીવાલી માટે હવિ અર્પણ કરો.
Mantra 8
या गुङ्गूर्या सिनीवाली या राका या सरस्वती । इन्द्राणीमह्व ऊतये वरुणानीं स्वस्तये ॥
તે ગુઙ્ગૂ હોય કે સીનીવાલી, રાકા હોય કે સરસ્વતી—ઇન્દ્રાણીને હું ઊતયે (સહાય માટે) આહ્વાન કરું છું, અને વરુણાણીને સ્વસ્તયે (વિસ્તૃત કલ્યાણ માટે) બોલાવું છું.
They are Heaven and Earth as a divine pair—the cosmic parents who uphold order (ṛta), protect the sacrifice, and support life with stability and spaciousness.
These feminine devatās represent auspicious increase and fulfillment—linked with growth, fertility, prosperity, and the ripening of blessings—so the hymn asks them to bring abundance and well-being.
It is commonly used as a prayer for protection of one’s efforts and speech, for household prosperity and increase, and for general welfare (svasti), especially at auspicious times like early morning or lunar observances.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.