Sukta 166

Mantra 1

तन्नु वोचाम रभसाय जन्मने पूर्वं महित्वं वृषभस्य केतवे । ऐधेव यामन्मरुतस्तुविष्वणो युधेव शक्रास्तविषाणि कर्तन ॥

હવે અમે ઉગ્ર જન્મ વિષે કહીએ છીએ—વૃષભના પ્રાચીન મહિમા વિષે, તેજસ્વી કેતુ (ચિહ્ન) માટે. હે તુવિષ્વણ મરુતો, તમારી ગતિ પ્રજ્વલિત અગ્નિ જેવી છે; હે શક્રો, યુદ્ધવીરો સમા, તમે બળના પરાક્રમકર્મો ઘડો છો.

Mantra 2

नित्यं न सूनुं मधु बिभ्रत उप क्रीळन्ति क्रीळा विदथेषु घृष्वयः । नक्षन्ति रुद्रा अवसा नमस्विनं न मर्धन्ति स्वतवसो हविष्कृतम् ॥

સદા પ્રિય પુત્રને ધારણ કરતાં હોય તેમ, તેઓ મધુર મધુ—આનંદની મીઠાશ—વહેંચે છે; ઉગ્ર મરુતો વિદથોમાં રમે છે. રુદ્રો પોતાની અવસા (સહાય)થી નમસ્કાર કરનાર સુધી પહોંચે છે; સ્વતવસ (સ્વબળ) ધરાવતા તેઓ હવિષ્કૃત—અર્પણ રચનાર—ને કચડતા નથી, જેના કર્મ યજ્ઞીય હવિષ બની ગયું છે.

Mantra 3

यस्मा ऊमासो अमृता अरासत रायस्पोषं च हविषा ददाशुषे । उक्षन्त्यस्मै मरुतो हिता इव पुरू रजांसि पयसा मयोभुवः ॥

જેનાં માટે અમૃત ઉમાસો (સહાયક દેવો)એ રાયસ્પોષ અને વૃદ્ધિ અર્પી—કારણ કે તેણે હવિષાથી દાન કર્યું—તેને હિત ઇવ (કલ્યાણકામી) મરુતો દૂધ સમા પયસા વડે પુરુ રજાંસિ, અસ્તિત્વના અનેક પ્રદેશો, ઢોળે છે; મયોભુવઃ બની આનંદ અને સુખના બળો થાય છે.

Mantra 4

आ ये रजांसि तविषीभिरव्यत प्र व एवासः स्वयतासो अध्रजन् । भयन्ते विश्वा भुवनानि हर्म्या चित्रो वो यामः प्रयतास्वृष्टिषु ॥

હે (મરુતગણો), તમારી તવિષી (પ્રચંડ શક્તિઓ) વિસ્તૃત રજાંસિ—વિશાળ અવકાશોમાં—વણાઈ ગઈ છે; અને તમે તો ખરેખર આગળ ધસી પડો છો, સ્વયંપ્રેરિત. તમારો ચિત્ર—બહુરંગી—યામ (યાત્રા/ગતિ) જ્યારે તાણેલા ભાલાઓ (વૃષ્ટિ-શસ્ત્રો) વચ્ચે આગળ વધે છે, જ્યારે તમારો નિયમિત, સંયત પ્રહાર પ્રસ્થાન કરે છે—ત્યારે સર્વ ભૂવન ભય પામે છે, અચળ હર્મ્ય (દૃઢ નિવાસસ્થાનો) પણ કંપે છે.

Mantra 5

यत्त्वेषयामा नदयन्त पर्वतान्दिवो वा पृष्ठं नर्या अचुच्यवुः । विश्वो वो अज्मन्भयते वनस्पती रथीयन्तीव प्र जिहीत ओषधिः ॥

જ્યારે તમારી તેજસ્વી વેગવંતી ગતિમાં તમે પર્વતોને ગર્જાવાવો છો, અને નર્યા (વીર) બળોથી દ્યૌઃનું પૃષ્ઠ—આકાશનું પીઠ—પણ હલાવી દો છો, ત્યારે તમારા અજ્મન (ધાવ/પ્રેરણા)થી સર્વ વનસ્પતિ ભય પામે છે; અને ઔષધિઓ રથોની ધમાકેદાર દોડ હેઠળ હોય તેમ વળી જાય છે.

Mantra 6

यूयं न उग्रा मरुतः सुचेतुनारिष्टग्रामाः सुमतिं पिपर्तन । यत्रा वो दिद्युद्रदति क्रिविर्दती रिणाति पश्वः सुधितेव बर्हणा ॥

હે ઉગ્ર મરુતગણો, સુચેતું (સુસ્પષ્ટ માર્ગદર્શક બુદ્ધિ) વડે, અરીષ્ટગ્રામાઃ—જેનાં દળો અખંડ છે—તમે અમને સુમતિ (સુવિચાર/સદ્‌બુદ્ધિ)થી પરિપૂર્ણ કરો. જ્યાં તમારી વિદ્યુત્ તીક્ષ્ણ દાંતથી દંશે છે, ચાવે છે, ત્યાં તે અંધકારના પશુઓને છીનવી લે છે—સુધિત (સુદૃઢ રીતે ગોઠવાયેલ) શસ્ત્ર જેમ ચીરી નાંખે તેમ.

Mantra 7

प्र स्कम्भदेष्णा अनवभ्रराधसोऽलातृणासो विदथेषु सुष्टुताः । अर्चन्त्यर्कं मदिरस्य पीतये विदुर्वीरस्य प्रथमानि पौंस्या ॥

હે સ્કંભ-દેષ્ણા (આધાર-સ્તંભ સમા), અવિચ્છિન્ન દાનવાળા, અપરાધરહિત—તમે વિદથોમાં સુસ્તુત (સુપ્રશંસિત) છો. મદિર આનંદના પાન માટે તમે અર્ક (સ્તુતિગીત) ગાવો છો; અંતરস্থিত વીર (યોદ્ધા)ના પ્રથમ પૌંસ્ય (વીર્ય-પરાક્રમ) તમે જાણો છો.

Mantra 8

शतभुजिभिस्तमभिह्रुतेरघात्पूर्भी रक्षता मरुतो यमावत । जनं यमुग्रास्तवसो विरप्शिनः पाथना शंसात्तनयस्य पुष्टिषु ॥

હે મરુતો, તમારા શતભુજ (સો ભુજાઓ) વડે, અઘાતના આક્રમણથી—જેણેને તમે અનુગ્રહ કરો છો—તેને સર્વત્ર રક્ષો. જેને તમે, ઉગ્ર, તવસ્વી, વિરપ્શિન (દૂર સુધી કાર્યકર) બની, માર્ગે દોરી જાઓ છો—તે મનુષ્યને સ્તુતિના પ્રભાવથી રક્ષો, તેના તનય (સંતાન)ની પુષ્ટિ અને વૃદ્ધિમાં.

Mantra 9

विश्वानि भद्रा मरुतो रथेषु वो मिथस्पृध्येव तविषाण्याहिता । अंसेष्वा वः प्रपथेषु खादयोऽक्षो वश्चक्रा समया वि वावृते ॥

હે મરુતો, તમારી રથોમાં સર્વ ભદ્ર શક્તિઓ સ્થાપિત છે—જાણે પરસ્પર બળસ્પર્ધા હોય તેમ તવીષા (પ્રચંડતા) ગોઠવાયેલી છે. આગળના માર્ગોમાં તમારા અંસે (ખભા) પર ખાદયઃ (કાટકાં/કટાર ધારો) છે; તમારો અક્ષ અને ચક્રો સમવેળે, સુસંગત લયમાં, સાથે સાથે ફરતા રહે છે.

Mantra 10

भूरीणि भद्रा नर्येषु बाहुषु वक्षस्सु रुक्मा रभसासो अञ्जयः । अंसेष्वेताः पविषु क्षुरा अधि वयो न पक्षान्व्यनु श्रियो धिरे ॥

હે વીર મરુતો, તમારા નર-સ્વરૂપ બાહુઓ પર અનેક શુભ તેજો છવાયેલા છે; તમારા વક્ષસ્થળ પર સોનાના રુક્મ-આભૂષણો છે, હે વેગવાનોએ. તમારા અંસો પર આ તીક્ષ્ણ ક્ષુરા-ધારો પવિત્ર (રિમો) પર અધિષ્ઠિત છે; જેમ પક્ષીઓ પાંખો વિસ્તારે તેમ તમારી ઉપર સર્વત્ર શ્રીઓ (યશ-સમૃદ્ધિઓ) વ્યાપી ગોઠવાઈ છે.

Mantra 11

महान्तो मह्ना विभ्वो विभूतयो दूरेदृशो ये दिव्या इव स्तृभिः । मन्द्राः सुजिह्वाः स्वरितार आसभिः सम्मिश्ला इन्द्रे मरुतः परिष्टुभः ॥

મહાનતા વડે મહાન, સર્વવ્યાપી—તમારી વિભૂતિઓ સર્વત્ર પ્રસરી છે; તેજસ્વી રૂપોથી તમે દૂરદર્શી છો, જાણે દિવ્ય સત્તાઓ. મન્દ સ્વરવાળા, સુજિહ્વા, પોતાના મુખોથી સ્વર ઊઠાવનારા—મરુતો ઇન્દ્ર સાથે સંમિશ્રિત છે, સ્તુતિના પરિષ્ટુભ્ છંદમાં પરિઘેરાયેલા.

Mantra 12

तद्वः सुजाता मरुतो महित्वनं दीर्घं वो दात्रमदितेरिव व्रतम् । इन्द्रश्चन त्यजसा वि ह्रुणाति तज्जनाय यस्मै सुकृते अराध्वम् ॥

હે સુજાતા મરુતો, એ મહિમા તમારો છે; તમારું દાત્ર (દાન) દીર્ઘકાળ ટકનારું છે—અદિતિના વ્રત સમાન અચલ નિયમ. ઇન્દ્ર પણ બળ વડે તેને ત્યજી શકતો નથી; તેથી જે જન સુકૃત કરનાર છે, તેના માટે તેને પ્રાપ્તિકર કરો—તેને તમારી અસરકારક સહાય અર્પો.

Mantra 13

तद्वो जामित्वं मरुतः परे युगे पुरू यच्छंसममृतास आवत । अया धिया मनवे श्रुष्टिमाव्या साकं नरो दंसनैरा चिकित्रिरे ॥

હે મરુતો, તમારું આ જામીત્વ (કુટુંબબંધ) તો પૂર્વ યુગમાં પણ હતું; હે અમૃતાઓ, તમે વારંવાર પ્રેરિત વાણી/સ્તુતિને પોષી છે. આ જ ધિયા (વિચાર-પ્રેરણા) વડે તમે મનુને શ્રવણ-શક્તિ અને ઊનથી આવરેલું રક્ષણ આપ્યું; હે નરો (વીરો), તમારી દંસના (કુશળ શક્તિઓ) દ્વારા તમે એકસાથે તેને પ્રગટ કર્યું.

Mantra 14

येन दीर्घं मरुतः शूशवाम युष्माकेन परीणसा तुरासः । आ यत्ततनन्वृजने जनास एभिर्यज्ञेभिस्तदभीष्टिमश्याम् ॥

હે મરુતો, એ જ શક્તિથી અમે દીર્ઘ આયુષ્ય સુધી વધીએ—હે તુરાસો (ઉતાવળા/પ્રચંડ), તમારી પરિણા (પૂર્ણતા) વડે. જ્યારે તમે મનુષ્યજીવનના સંઘર્ષ-મંડળમાં પોતાને વિસ્તારો છો, ત્યારે આ યજ્ઞો દ્વારા અમે તે અભીષ્ટિ (ઇચ્છિત સિદ્ધિ) પ્રાપ્ત કરીએ.

Mantra 15

एष वः स्तोमो मरुत इयं गीर्मान्दार्यस्य मान्यस्य कारोः । एषा यासीष्ट तन्वे वयां विद्यामेषं वृजनं जीरदानुम् ॥

હે મરુતો, આ તમારો સ્તોમ છે; આ માન્ય કારુ (સ્તુતિકાર)ની ગીર (ગીત) છે. આ દ્વારા તમે અમારી તન્વે (દેહધારી અસ્તિત્વ) પાસે વયાં (પોષણ/બળ) લઈને આવો, જેથી અમે આ વ્રજન (સંઘર્ષ-ક્ષેત્ર)ને જાણી તેને વશ કરીએ, અને જીરદાનુ (દીર્ઘકાળ સુધી દાનમાં દૃઢ) દાતાને જીતીએ/પ્રાપ્ત કરીએ.