
Sukta 1.167
Agastya (traditional for this section; RV 1.167 is Indra-focused within the Agastya collection)
Indra
Triṣṭubh (probable)
અગસ્ત્ય-સંગ્રહમાંથી આવેલો આ સ્તોત્ર ઇન્દ્રની સહસ્રગણી શક્તિઓ—સહાય, પોષણ, ધન અને વિજયકારી ‘વાજાઃ’ (સિદ્ધિ/સાધનશક્તિઓ)—ને આહ્વાન કરે છે, જેથી ઉપાસકો તરફ સમૃદ્ધિ અને રક્ષણ આકર્ષાય. સ્તુતિ આગળ વધતાં ઇન્દ્રના વાવાઝોડા-સહચરો મરુતો અને સોમ-પિષણનું યજ્ઞકર્મ કેન્દ્રમાં આવે છે, અને દર્શાવે છે કે સ્તોત્ર, અર્પણ અને પ્રેરિત ગાન સમુદાયમાં બળને ‘સ્થાપિત’ કરે છે. અંતે સુક્ત મરુતોને સીધો સ્તોમ અર્પે છે અને દેહધારી કલ્યાણ, વિશાળતા તથા દીર્ઘકાળ સુધી અસરકારક રહે તેવી શક્તિની યાચના કરે છે.
Mantra 1
सहस्रं त इन्द्रोतयो नः सहस्रमिषो हरिवो गूर्ततमाः । सहस्रं रायो मादयध्यै सहस्रिण उप नो यन्तु वाजाः ॥
હે ઇન્દ્ર! અમારા માટે તારી સહાયાઓ હજાર છે; હે હરિવઃ (તામ્ર અશ્વોના સ્વામી), તારા પોષણો પણ હજાર—આહ્વાન માટે અતિ ઉત્સુક અને શ્રેષ્ઠ. આનંદના પરિપૂર્ણ ધનો હજાર છે, જેથી અમે મદિત થઈએ; હજારગણા વિજય-બળો (વાજાઃ) અમારી પાસે નજીક આવે.
Mantra 2
आ नोऽवोभिर्मरुतो यान्त्वच्छा ज्येष्ठेभिर्वा बृहद्दिवैः सुमायाः । अध यदेषां नियुतः परमाः समुद्रस्य चिद्धनयन्त पारे ॥
હે મરુતો! તમારી સહાયાઓ સાથે અમારી પાસે આવો—વડીલો સાથે કે મહાન તેજવાળા, સુકૌશલ્યયુક્ત (સુમાયાઃ) સાથે. કારણ કે જ્યારે તેમની પરમ નિયુતઃ (યોક્ત શક્તિઓ) સમુદ્રના પણ પરના કાંઠે ધન/વિજય જીતી લે છે, ત્યારે તેમની શક્તિ સિદ્ધ થાય છે; તે જ બળ અમારી યાત્રા માટે અહીં પહોંચે.
Mantra 3
मिम्यक्ष येषु सुधिता घृताची हिरण्यनिर्णिगुपरा न ऋष्टिः । गुहा चरन्ती मनुषो न योषा सभावती विदथ्येव सं वाक् ॥
જેઓમાં સુસ્થાપિત, ઘૃત-દીપ્ત શક્તિ ઝળહળે છે—સુવર્ણ ઝાંખી અને ઉપરલા ધારવાળી ભાલા સમી; ગુપ્ત રીતે ગતિ કરતી, પુરુષોમાં સ્ત્રી સમી—તેમની વાણી સભા-વહન કરતી, વિધથ્ય (વિધિ-સભા) જેવી, એકત્ર થઈને સંવદે છે.
Mantra 4
परा शुभ्रा अयासो यव्या साधारण्येव मरुतो मिमिक्षुः । न रोदसी अप नुदन्त घोरा जुषन्त वृधं सख्याय देवाः ॥
દૂર સુધી તેજસ્વી, અવિરત, સદા યુવાન—મરુતો જાણે એક સામાન્ય સંમતિમાં પોતાનું બળ ભેળવી દે છે. તેઓ બે લોકોને (રોદસી) દૂર ઠેલતા નથી; ઘોર છતાં દેવો મિત્રતા માટે વૃદ્ધિ (વૃધ)માં આનંદ લે છે.
Mantra 5
जोषद्यदीमसुर्या सचध्यै विषितस्तुका रोदसी नृमणाः । आ सूर्येव विधतो रथं गात्त्वेषप्रतीका नभसो नेत्या ॥
જ્યારે અધિપત્યશક્તિ (અસુર્યા) તેમની સાથે જોડાવા સંમત થાય છે, ત્યારે પુરુષાર્થ માટે આતુર, તેજસ્વી શિખાવાળી રોદસી—બે લોક—ચલિત થાય છે. સૂર્ય સમાન તે ઉપાસકના રથ તરફ જાય છે—દિપ્ત સ્વરૂપે—આકાશના વિસ્તારોમાં ગતિ કરતી.
Mantra 6
आस्थापयन्त युवतिं युवानः शुभे निमिश्लां विदथेषु पज्राम् । अर्को यद्वो मरुतो हविष्मान्गायद्गाथं सुतसोमो दुवस्यन् ॥
યુવાનોએ યુવતીને—શુભ્ર, ક્ષિપ્ર—વિધાસભાઓમાં સ્થિર સ્થાપિત કરી. હે મરુતો, જ્યારે અર્ખ (સ્તુતિગીત) હવિષ્યમાન બની તમારાં માટે ગાય છે, જ્યારે પિષિત સોમ સેવા-ભાવથી ગાથા ગાય છે—ત્યારે શક્તિઓ અમામાં દૃઢપણે સ્થાપિત થાય છે.
Mantra 7
प्र तं विवक्मि वक्म्यो य एषां मरुतां महिमा सत्यो अस्ति । सचा यदीं वृषमणा अहंयुः स्थिरा चिज्जनीर्वहते सुभागाः ॥
હું તે પરમને ઉચ્ચાર માટે આગળ લાવું છું—સાચે જ ઉચ્ચાર્ય, વચનીય—જેણે આ મરુતોની મહિમા સત્યરૂપે સ્થાપિત કર્યો છે. જ્યારે તે તેમની સાથે ચાલે છે, વૃષભ-મનવાળો, સ્વયંપ્રેરિત બળ, ત્યારે સ્થિર રીતે સ્થાપિત શક્તિઓ પણ આગળ વહે છે અને પોતાના ભાગે સુભાગ્યવંત બને છે.
Mantra 8
पान्ति मित्रावरुणाववद्याच्चयत ईमर्यमो अप्रशस्तान् । उत च्यवन्ते अच्युता ध्रुवाणि वावृध ईं मरुतो दातिवारः ॥
મિત્ર અને વરુણ તેમને દોષથી રક્ષે છે; આર્યમન તેમને એકત્ર કરે છે—અપ્રશસ્ત, નિંદારહિતોને. અને અચલ, ધ્રુવ વસ્તુઓ પણ ચલિત થાય છે; મરુતો વૃદ્ધિ પામે છે, દાનમાં સમૃદ્ધ.
Mantra 9
नही नु वो मरुतो अन्त्यस्मे आरात्ताच्चिच्छवसो अन्तमापुः । ते धृष्णुना शवसा शूशुवांसोऽर्णो न द्वेषो धृषता परि ष्ठुः ॥
હે મરુતો, ખરેખર તમે અમારા માટે તમારા બળનો અંત કદી પહોંચ્યા નથી—દૂરથી પણ નહીં. ધૃષ્ણુ બળથી તીક્ષ્ણ બનેલા, તમે વૈરભાવને અવરોધની આસપાસ પૂર જેમ ઘેરી ઊભા રહો છો, તેને દબાવી પાછું ઠેલતા.
Mantra 10
वयमद्येन्द्रस्य प्रेष्ठा वयं श्वो वोचेमहि समर्ये । वयं पुरा महि च नो अनु द्यून्तन्न ऋभुक्षा नरामनु ष्यात् ॥
આજે અમે ઇન્દ્રના અતિ પ્રિય છીએ; આવતી કાલે પણ સમર-યજ્ઞમાં અમે ઉચ્ચાર કરીશું. પૂર્વે પણ અમે એવા જ રહ્યા છીએ; દિવસો સુધી અમારે માટે એવું જ રહે—માનવોમાં રહેલી દૃઢ-ઘડનાર શક્તિ (ઋભુક્ષ)ના અનુસરણ હેઠળ તે અમારું બને.
Mantra 11
एष वः स्तोमो मरुत इयं गीर्मान्दार्यस्य मान्यस्य कारोः । एषा यासीष्ट तन्वे वयां विद्यामेषं वृजनं जीरदानुम् ॥
હે મરુતો, આ તમારો સ્તોત્ર છે; આ માનનીય પ્રેરક કવિનું વચન છે. આ દ્વારા તમે અમારા દેહમાં અને અમારા વિસ્તારમાં આવો; અમે આ અસરકારક બળને જાણીએ/મેળવીએ—જે ઝડપી પણ આપે અને દીર્ઘકાળ સુધી ટકે.
“A thousand” is a Vedic way of saying “abundant and overflowing.” The hymn emphasizes that Indra’s help, nourishment, wealth, and success-powers are not scarce but plentiful and near when properly invoked.
Indra is frequently praised together with the Maruts, his storm-allies who embody dynamic force and momentum. This hymn shows Indra’s power arriving through a shared field of energy—Maruts, Soma, and the sung hymn working together in ritual.
It aims at protection, victory, prosperity, and inner strength. By offering Soma and reciting the stoma, the worshipper asks that divine power become steady and effective in one’s life—bringing nourishment, success, and enduring resilience.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.