Prakarana 9
यह सोपान ‘वैराग्य-प्रवेश’ का द्वार है: राजधर्म/गृहस्थ-व्यवस्था के बीच राम का वनगमन दिखाता है कि मुक्ति-मार्ग में ‘प्रिय’ (सुख, राज्य, लोक-प्रतिष्ठा) का त्याग नहीं, बल्कि ‘धर्म-निष्ठ’ समर्पण प्रधान है। अयोध्या काण्ड में करुण-रस के माध्यम से आसक्ति की जड़ें उजागर होती हैं और भक्त को शिक्षा मिलती है कि प्रेम (प्रेम-भक्ति) शोक में भी भगवान की ओर ले जाने वाली शक्ति है। यह चरण साधक को ‘लोक-बंधन’ से ‘ईश्वर-शरण’ की ओर मोड़ता है—जहाँ राम-चरित स्वयं साधना का अनुशासन बन जाता है।
Der Haupt-Rasa des Ayodhyā-Kāṇḍa ist Karuṇā; doch ist diese Karuṇā keine Verzweiflung, sondern die Prägung des Vairāgya. In diesem Abschnitt bilden Rāmas Belehrung der Volksgemeinschaft, die Guru-vandanā und die verzweifelte Liebe der Stadtbewohner zusammen eine scharfe Dramatisierung von „Dharma gegen Anhaftung“. In Tulasīs Dharma-Blick ist Rāmas Waldgang nicht bloß Politik, sondern die Einweihung, im Inneren das „Reich des Ich“ zu verlassen. Das Dunkelheits-Gleichnis der Stadt (kālarātri, maśān, bhūta) zeigt: in Gottes-Trennung erbleicht die Schönheit der Welt; zugleich bekräftigen Gaṅgā-darśana und die Freundschaft mit dem Niṣāda (Guhā) die soziale, einschließende Gestalt der Bhakti. So wird dieses Kāṇḍa zur mittleren Brücke der Manas-Komposition: über die „utpatti-bhakti“ des Bālakāṇḍa hinaus wird es zur Stufe von „tyāga-bhakti“ und „śaraṇāgati“, in der innerhalb der Saguṇa-Līlā das Nirguṇa-Wahre (Entsagung, Gleichmut, Mitgefühl) aufleuchtet.
In this prakarana
People
Verses
Chaupai 80.1-4
निकसि बसिष्ठ द्वार भए ठाढ़े।देखे लोग बिरह दव दाढ़े।।
कहि प्रिय बचन सकल समुझाए।बिप्र बृंद रघुबीर बोलाए।।
गुर सन कहि बरषासन दीन्हे।आदर दान बिनय बस कीन्हे।।
जाचक दान मान संतोषे।मीत पुनीत प्रेम परितोषे।।
दासीं दास बोलाइ बहोरी।गुरहि सौंपि बोले कर जोरी।।
सब कै सार सँभार गोसाईं।करबि जनक जननी की नाई।।
बारहिं बार जोरि जुग पानी।कहत रामु सब सन मृदु बानी।।
सोइ सब भाँति मोर हितकारी।जेहि तें रहै भुआल सुखारी।।
nikasi basiṣṭha dvāra bhae ṭhāṛhe |dekhe loga biraha dava dāṛhe ||
kahi priya bacana sakala samujhāe |bipra bṛṁda raghubīra bolāe ||
gura sana kahi baraṣāsana dīnhe |ādara dāna binaya basa kīnhe ||
jācaka dāna māna saṁtoṣe |mīta punīta prema paritoṣe ||
dāsīṁ dāsa bolāi bahorī |gurahi sauṁpi bole kara jorī ||
saba kai sāra sãbhāra gosāīṁ |karabi janaka jananī kī nāī ||
bārahiṁ bāra jori juga pānī |kahata rāmu saba sana mṛdu bānī ||
soi saba bhā̃ti mora hitakārī |jehi teṁ rahai bhuāla sukhārī ||
Heraustretend, stand Rama an der Tür von Vasishthas Haus. Er sah das vom Feuer der Trennung versengte Volk. Freundliche Worte sprechend, tröstete er alle, und der Held der Raghus rief die Versammlung der Brahmanen. Zu seinem Guru sprechend, ließ er ihnen den Unterhalt für ein Jahr gewähren, und mit Ehre, Gaben und Demut gewann er sie für sich. Er stillte die Bettler mit Gaben und Ehre und erfreute seine reinen Freunde mit Liebe. Dann rief er die Mägde und Knechte, übergab sie seinem Guru und sprach mit gefalteten Händen. «Meister, sorge für die Bedürfnisse und das Wohl aller, und sei ihnen wie ein Vater und eine Mutter.» Immer wieder, beide Hände faltend, sprach Rama sanfte Worte zu allen. «Nur der, durch den der König glücklich bleibt, ist in jeder Weise mein Wohltäter.»
Doha 80
मातु सकल मोरे बिरहँ जेहिं न होहिं दुख दीन।सोइ उपाउ तुम्ह करेहु सब पुर जन परम प्रबीन।।80।।
mātu sakala more birahã jehiṁ na hohiṁ dukha dīna |soi upāu tumha karehu saba pura jana parama prabīna ||80||
Mögen all meine Mütter nicht in Leid geraten durch meine Trennung. Tut alles, was dazu dient, ihr alle Bürger, die ihr überaus geschickt und weise seid.
Chaupai 81.1-4
एहि बिधि राम सबहि समुझावा।गुर पद पदुम हरषि सिरु नावा।।
गनपती गौरि गिरीसु मनाई।चले असीस पाइ रघुराई।।
राम चलत अति भयउ बिषादू।सुनि न जाइ पुर आरत नादू।।
कुसगुन लंक अवध अति सोकू।हहरष बिषाद बिबस सुरलोकू।।
गइ मुरुछा तब भूपति जागे।बोलि सुमंत्रु कहन अस लागे।।
रामु चले बन प्रान न जाहीं।केहि सुख लागि रहत तन माहीं।।
एहि तें कवन ब्यथा बलवाना।जो दुखु पाइ तजहिं तनु प्राना।।
पुनि धरि धीर कहइ नरनाहू।लै रथु संग सखा तुम्ह जाहू।।
ehi bidhi rāma sabahi samujhāvā |gura pada paduma haraṣi siru nāvā ||
ganapatī gauri girīsu manāī |cale asīsa pāi raghurāī ||
rāma calata ati bhayau biṣādū |suni na jāi pura ārata nādū ||
kusaguna laṁka avadha ati sokū |haharaṣa biṣāda bibasa suralokū ||
gai muruchā taba bhūpati jāge |boli sumaṁtru kahana asa lāge ||
rāmu cale bana prāna na jāhīṁ |kehi sukha lāgi rahata tana māhīṁ ||
ehi teṁ kavana byathā balavānā |jo dukhu pāi tajahiṁ tanu prānā ||
puni dhari dhīra kahai naranāhū |lai rathu saṁga sakhā tumha jāhū ||
So tröstete Rama sie alle und neigte freudig sein Haupt zu den Lotusfüßen seines Guru. Nachdem er Ganapati, Gauri und Shiva besänftigt und ihren Segen empfangen hatte, machte sich der Herr der Raghus auf den Weg. Als Rama aufbrach, fiel große Trauer über die Stadt; der Klageschrei, der darin aufstieg, war nicht zu ertragen im Hören. Es gab böse Vorzeichen in Lanka und tiefe Trauer in Ayodhya; die Welt der Götter war von Freude und Schmerz zugleich überwältigt. Als seine Ohnmacht vorüber war, erwachte der König, und Sumantra rufend begann er so zu sprechen. «Rama ist in den Wald gegangen, und doch verlässt mich mein Leben nicht. Für welches Vergnügen verweilt es noch in meinem Körper?» «Welcher Schmerz könnte mächtiger sein als dieser, dass ein Mensch, wenn er solchen Kummer empfängt, seinen Körper und seinen Atem aufgibt?» Dann, wieder Mut fassend, sprach der König: «Freund, nimm einen Wagen und geh mit ihnen.»
Doha 81
सुठि सुकुमार कुमार दोउ जनकसुता सुकुमारि।रथ चढ़ाइ देखराइ बनु फिरेहु गएँ दिन चारि।।81।।
suṭhi sukumāra kumāra dou janakasutā sukumāri |ratha caṛhāi dekharāi banu phirehu gaẽ dina cāri ||81||
Beide Prinzen sind überaus zart, und die Tochter des Janaka ist ebenfalls zart. Lasst sie auf den Wagen steigen, zeigt ihnen den Wald, und kehrt dann zurück, wenn vier Tage vergangen sind.
Chaupai 82.1-4
जौ नहिं फिरहिं धीर दोउ भाई।सत्यसंध दृढ़ब्रत रघुराई।।
तौ तुम्ह बिनय करेहु कर जोरी।फेरिअ प्रभु मिथिलेसकिसोरी।।
जब सिय कानन देखि डेराई।कहेहु मोरि सिख अवसरु पाई।।
सासु ससुर अस कहेउ सँदेसू।पुत्रि फिरिअ बन बहुत कलेसू।।
पितृगृह कबहुँ कबहुँ ससुरारी।रहेहु जहाँ रुचि होइ तुम्हारी।।
एहि बिधि करेहु उपाय कदंबा।फिरइ त होइ प्रान अवलंबा।।
नाहिं त मोर मरनु परिनामा।कछु न बसाइ भएँ बिधि बामा।।
अस कहि मुरुछि परा महि राऊ।रामु लखनु सिय आनि देखाऊ।।
jau nahiṁ phirahiṁ dhīra dou bhāī |satyasaṁdha dṛṛhabrata raghurāī ||
tau tumha binaya karehu kara jorī |pheria prabhu mithilesakisorī ||
jaba siya kānana dekhi ḍerāī |kahehu mori sikha avasaru pāī ||
sāsu sasura asa kaheu sãdesū |putri phiria bana bahuta kalesū ||
pitṛgṛha kabahũ kabahũ sasurārī |rahehu jahā̃ ruci hoi tumhārī ||
ehi bidhi karehu upāya kadaṁbā |phirai ta hoi prāna avalaṁbā ||
nāhiṁ ta mora maranu parināmā |kachu na basāi bhaẽ bidhi bāmā ||
asa kahi muruchi parā mahi rāū |rāmu lakhanu siya āni dekhāū ||
Wenn die beiden Brüder, standhaft, nicht umkehren, denn Rama, der Herr der Raghus, hält sein Wort und steht fest in seinen Gelübden, dann flehe ihn mit gefalteten Händen an: «Herr, lass die Tochter des Königs von Mithila zurückkehren.» Wenn Sita beim Anblick des Waldes erschrickt, ergreife den Augenblick und gib ihr meinen Rat. Sage, dass ihre Schwiegermutter und ihr Schwiegervater diese Botschaft gesandt haben: «Tochter, kehre aus dem Wald zurück, der viele Mühsal birgt.» «Bald im Haus deines Vaters, bald im Haus deiner Schwiegereltern, weile, wo es dir gefällt.» Auf diese Weise versuche alle möglichen Kniffe; wenn sie umkehrt, wird es eine Stütze für mein Leben sein. Wenn nicht, wird der Ausgang mein Tod sein; ich kann nichts tun, da das Schicksal sich gegen mich gewandt hat. So sprechend, sank der König in Ohnmacht zu Boden und rief: «Bringt Rama, Lakshmana und Sita und zeigt sie mir!»
Doha 82
पाइ रजायसु नाइ सिरु रथु अति बेग बनाइ।गयउ जहाँ बाहेर नगर सीय सहित दोउ भाइ।।82।।
pāi rajāyasu nāi siru rathu ati bega banāi |gayau jahā̃ bāhera nagara sīya sahita dou bhāi ||82||
Nachdem er die Erlaubnis erhalten hatte, verneigte er sein Haupt und lenkte den Wagen mit großer Geschwindigkeit; er fuhr dorthin, wo die beiden Brüder mit Sita außerhalb der Stadt waren.
Chaupai 83.1-4
तब सुमंत्र नृप बचन सुनाए।करि बिनती रथ रामु चढ़ाए।।
चढ़ि रथ सीय सहित दोउ भाई।चले हृदयँ अवधहि सिरु नाई।।
चलत रामु लखि अवध अनाथा।बिकल लोग सब लागे साथा।।
कृपासिंधु बहुबिधि समुझावहिं।फिरहिं प्रेम बस पुनि फिरि आवहिं।।
लागति अवध भयावनि भारी।मानहुँ कालराति अँधिआरी।।
घोर जंतु सम पुर नर नारी।डरपहिं एकहि एक निहारी।।
घर मसान परिजन जनु भूता।सुत हित मीत मनहुँ जमदूता।।
बागन्ह बिटप बेलि कुम्हिलाहीं।सरित सरोवर देखि न जाहीं।।
taba sumaṁtra nṛpa bacana sunāe |kari binatī ratha rāmu caṛhāe ||
caṛhi ratha sīya sahita dou bhāī |cale hṛdayã avadhahi siru nāī ||
calata rāmu lakhi avadha anāthā |bikala loga saba lāge sāthā ||
kṛpāsiṁdhu bahubidhi samujhāvahiṁ |phirahiṁ prema basa puni phiri āvahiṁ ||
lāgati avadha bhayāvani bhārī |mānahũ kālarāti ãdhiārī ||
ghora jaṁtu sama pura nara nārī |ḍarapahiṁ ekahi eka nihārī ||
ghara masāna parijana janu bhūtā |suta hita mīta manahũ jamadūtā ||
bāganha biṭapa beli kumhilāhīṁ |sarita sarovara dekhi na jāhīṁ ||
Da überbrachte Sumantra die Worte des Königs, und mit ehrerbietiger Bitte ließ er Rama den Wagen besteigen. Die beiden Brüder bestiegen mit Sita den Wagen und machten sich auf den Weg, indem sie in ihren Herzen das Haupt vor Ayodhya neigten. Als sie Rama aufbrechen sahen und Ayodhya ohne Beschützer, begann das ganze Volk, von Kummer überwältigt, ihm zu folgen. Der Ozean des Erbarmens tröstete sie auf vielerlei Weise; aus Liebe kehrten sie um und kamen dann wieder hinter ihm her. Ayodhya schien überaus furchterregend, als wäre es die dunkle Nacht des Todes. Die Männer und Frauen der Stadt waren wie furchtbare Bestien, und sie zitterten, wenn sie einander ansahen. Die Häuser schienen Verbrennungsplätze, die Verwandten wie Geister, und die Söhne, Wohltäter und Freunde wie die Boten Yamas. In den Gärten verwelkten die Bäume und Schlingpflanzen, und die Flüsse und Seen waren zu schrecklich anzusehen.
Doha 83
हय गय कोटिन्ह केलिमृग पुरपसु चातक मोर।पिक रथांग सुक सारिका सारस हंस चकोर।।83।।
haya gaya koṭinha kelimṛga purapasu cātaka mora |pika rathāṁga suka sārikā sārasa haṁsa cakora ||83||
Pferde und Elefanten zu Millionen, zahme Hirsche, das Vieh der Stadt, Cataca-Vögel und Pfauen, Kuckucke, Chakravaka-Vögel, Papageien und Mainas, Kraniche, Schwäne und Rebhühner.
Chaupai 84.1-4
राम बियोग बिकल सब ठाढ़े।जहँ तहँ मनहुँ चित्र लिखि काढ़े।।
नगरु सफल बनु गहबर भारी।खग मृग बिपुल सकल नर नारी।।
बिधि कैकेई किरातिनि कीन्ही।जेंहि दव दुसह दसहुँ दिसि दीन्ही।।
सहि न सके रघुबर बिरहागी।चले लोग सब ब्याकुल भागी।।
सबहिं बिचार कीन्ह मन माहीं।राम लखन सिय बिनु सुखु नाहीं।।
जहाँ रामु तहँ सबुइ समाजू।बिनु रघुबीर अवध नहिं काजू।।
चले साथ अस मंत्रु दृढ़ाई।सुर दुर्लभ सुख सदन बिहाई।।
राम चरन पंकज प्रिय जिन्हही।बिषय भोग बस करहिं कि तिन्हही।।
rāma biyoga bikala saba ṭhāṛhe |jahã tahã manahũ citra likhi kāṛhe ||
nagaru saphala banu gahabara bhārī |khaga mṛga bipula sakala nara nārī ||
bidhi kaikeī kirātini kīnhī |jeṁhi dava dusaha dasahũ disi dīnhī ||
sahi na sake raghubara birahāgī |cale loga saba byākula bhāgī ||
sabahiṁ bicāra kīnha mana māhīṁ |rāma lakhana siya binu sukhu nāhīṁ ||
jahā̃ rāmu tahã sabui samājū |binu raghubīra avadha nahiṁ kājū ||
cale sātha asa maṁtru dṛṛhāī |sura durlabha sukha sadana bihāī ||
rāma carana paṁkaja priya jinhahī |biṣaya bhoga basa karahiṁ ki tinhahī ||
Alle standen reglos, überwältigt vom Schmerz der Trennung von Rama, wie gemalte Figuren, die in ein Bild gesetzt wurden. Die Stadt war wie ein riesiger, dichter Wald, und alle ihre Männer und Frauen waren die vielen Vögel und Tiere darin. Die Vorsehung machte Kaikeyi zu einer Frau der wilden Stämme, einer Jägerin, die ein unerträgliches Waldfeuer in allen zehn Richtungen entfacht hatte. Unfähig, das Feuer der Trennung von Rama zu ertragen, machten sich alle auf den Weg, in Angst fliehend. Alle bedachten in ihren Gedanken, dass es kein Glück gibt ohne Rama, Lakshmana und Sita. Wo Rama ist, da ist die ganze Gemeinschaft und jeder Trost; ohne den Helden der Raghus ist Ayodhya ohne Nutzen. So fest entschlossen, zogen sie mit ihm fort und verließen Häuser, deren Freuden selbst die Götter kaum erlangen können. Diejenigen, denen die Lotusfüße Ramas teuer sind, können die Sinnesfreuden sie jemals beherrschen?
Doha 84
बालक बृद्ध बिहाइ गृँह लगे लोग सब साथ।तमसा तीर निवासु किय प्रथम दिवस रघुनाथ।।84।।
bālaka bṛddha bihāi gṛ̃ha lage loga saba sātha |tamasā tīra nivāsu kiya prathama divasa raghunātha ||84||
Kinder und Alte verließen ihre Häuser, und alle Menschen schlossen sich zusammen. Am ersten Tag machte der Herr der Raghus seine Wohnung am Ufer des Tamasa.
Chaupai 85.1-4
रघुपति प्रजा प्रेमबस देखी।सदय हृदयँ दुखु भयउ बिसेषी।।
करुनामय रघुनाथ गोसाँई।बेगि पाइअहिं पीर पराई।।
कहि सप्रेम मृदु बचन सुहाए।बहुबिधि राम लोग समुझाए।।
किए धरम उपदेस घनेरे।लोग प्रेम बस फिरहिं न फेरे।।
सीलु सनेहु छाड़ि नहिं जाई।असमंजस बस भे रघुराई।।
लोग सोग श्रम बस गए सोई।कछुक देवमायाँ मति मोई।।
जबहिं जाम जुग जामिनि बीती।राम सचिव सन कहेउ सप्रीती।।
खोज मारि रथु हाँकहु ताता।आन उपायँ बनिहि नहिं बाता।।
raghupati prajā premabasa dekhī |sadaya hṛdayã dukhu bhayau biseṣī ||
karunāmaya raghunātha gosā̃ī |begi pāiahiṁ pīra parāī ||
kahi saprema mṛdu bacana suhāe |bahubidhi rāma loga samujhāe ||
kie dharama upadesa ghanere |loga prema basa phirahiṁ na phere ||
sīlu sanehu chāṛi nahiṁ jāī |asamaṁjasa basa bhe raghurāī ||
loga soga śrama basa gae soī |kachuka devamāyā̃ mati moī ||
jabahiṁ jāma juga jāmini bītī |rāma saciva sana kaheu saprītī ||
khoja māri rathu hā̃kahu tātā |āna upāyã banihi nahiṁ bātā ||
Als der Herr der Raghus das Volk, von Liebe überwältigt, erblickte, wurde sein mitfühlendes Herz tief betrübt. Raghunath, der Herr, ist voller Erbarmen; er empfindet schnell den Schmerz anderer. Mit liebevollen, sanften und angenehmen Worten ermahnte Rama das Volk auf vielerlei Weise. Er gab ihnen viele Lehren über die Pflicht, doch das Volk, von Liebe ergriffen, kehrte nicht um. Ihre Güte und Zuneigung ließen sich nicht aufgeben, und der Herr der Raghus geriet in Verwirrung. Das Volk, von Kummer und Erschöpfung überwältigt, schlief ein, der Geist etwas verwirrt durch die göttliche Illusion. Als zwei Nachtwachen vergangen waren, sprach Rama liebevoll zu dem Minister. Fahre den Wagen, um die Spuren zu verwischen, lieber Freund; die Sache lässt sich auf keinem anderen Weg bewerkstelligen.
Doha 85
राम लखन सुय जान चढ़ि संभु चरन सिरु नाइ।सचिवँ चलायउ तुरत रथु इत उत खोज दुराइ।।85।।
rāma lakhana suya jāna caṛhi saṁbhu carana siru nāi |sacivã calāyau turata rathu ita uta khoja durāi ||85||
Rama, Lakshmana und Sita bestiegen den Wagen, indem sie ihre Häupter zu den Füßen Shambhus neigten. Der Minister fuhr sogleich den Wagen weiter und verbarg ihre Spuren, indem er hierhin und dorthin lenkte.
Chaupai 86.1-4
जागे सकल लोग भएँ भोरू।गे रघुनाथ भयउ अति सोरू।।
रथ कर खोज कतहहुँ नहिं पावहिं।राम राम कहि चहु दिसि धावहिं।।
मनहुँ बारिनिधि बूड़ जहाजू।भयउ बिकल बड़ बनिक समाजू।।
एकहि एक देंहिं उपदेसू।तजे राम हम जानि कलेसू।।
निंदहिं आपु सराहहिं मीना।धिग जीवनु रघुबीर बिहीना।।
जौं पै प्रिय बियोगु बिधि कीन्हा।तौ कस मरनु न मागें दीन्हा।।
एहि बिधि करत प्रलाप कलापा।आए अवध भरे परितापा।।
बिषम बियोगु न जाइ बखाना।अवधि आस सब राखहिं प्राना।।
jāge sakala loga bhaẽ bhorū |ge raghunātha bhayau ati sorū ||
ratha kara khoja katahahũ nahiṁ pāvahiṁ |rāma rāma kahi cahu disi dhāvahiṁ ||
manahũ bārinidhi būṛa jahājū |bhayau bikala baṛa banika samājū ||
ekahi eka deṁhiṁ upadesū |taje rāma hama jāni kalesū ||
niṁdahiṁ āpu sarāhahiṁ mīnā |dhiga jīvanu raghubīra bihīnā ||
jauṁ pai priya biyogu bidhi kīnhā |tau kasa maranu na māgeṁ dīnhā ||
ehi bidhi karata pralāpa kalāpā |āe avadha bhare paritāpā ||
biṣama biyogu na jāi bakhānā |avadhi āsa saba rākhahiṁ prānā ||
Als der Morgen anbrach, erwachten alle Menschen, und ein großer Aufruhr entstand: Rama war fortgegangen. Sie suchten nach dem Wagen, fanden ihn nirgends und rannten unter dem Ruf »Rama, Rama« in alle Richtungen. Als wäre ein Schiff im Ozean gesunken und eine große Gesellschaft von Kaufleuten in Not geraten. Sie sagten zueinander: »Da er unser Elend kennt, hat Rama uns verlassen.« Sie klagten sich selbst an und beneideten die Fische, rufend: »Verflucht sei ein Leben ohne den Helden der Raghus!« »Wenn das Schicksal die Trennung von unserem Geliebten bewirkt hat, warum hat es uns dann nicht den Tod gewährt, als wir ihn erbaten?« Viele solcher Klagen vorbringend, kehrten sie nach Ayodhya zurück, erfüllt von brennendem Schmerz. Der furchtbare Schmerz dieser Trennung lässt sich nicht beschreiben; nur die Hoffnung auf seine Rückkehr zur bestimmten Zeit hielt sie alle am Leben.
Doha 86
राम दरस हित नेम ब्रत लगे करन नर नारि।मनहुँ कोक कोकी कमल दीन बिहीन तमारि।।86।।
rāma darasa hita nema brata lage karana nara nāri |manahũ koka kokī kamala dīna bihīna tamāri ||86||
Um Rama wiederzusehen, begannen Männer und Frauen, Gelübde und Fasten zu halten; sie glichen den Chakwa- und Chakwi-Vögeln und den Lotusblüten, verlassen und trostlos, wenn die Sonne, die Feindin der Finsternis, fortgegangen ist.
Chaupai 87.1-4
सीता सचिव सहित दोउ भाई।सृंगबेरपुर पहुँचे जाई।।
उतरे राम देवसरि देखी।कीन्ह दंडवत हरषु बिसेषी।।
लखन सचिवँ सियँ किए प्रनामा।सबहि सहित सुखु पायउ रामा।।
गंग सकल मुद मंगल मूला।सब सुख करनि हरनि सब सूला।।
कहि कहि कोटिक कथा प्रसंगा।रामु बिलोकहिं गंग तरंगा।।
सचिवहि अनुजहि प्रियहि सुनाई।बिबुध नदी महिमा अधिकाई।।
मज्जनु कीन्ह पंथ श्रम गयऊ।सुचि जलु पिअत मुदित मन भयऊ।।
सुमिरत जाहि मिटइ श्रम भारू।तेहि श्रम यह लौकिक ब्यवहारू।।
sītā saciva sahita dou bhāī |sṛṁgaberapura pahũce jāī ||
utare rāma devasari dekhī |kīnha daṁḍavata haraṣu biseṣī ||
lakhana sacivã siyã kie pranāmā |sabahi sahita sukhu pāyau rāmā ||
gaṁga sakala muda maṁgala mūlā |saba sukha karani harani saba sūlā ||
kahi kahi koṭika kathā prasaṁgā |rāmu bilokahiṁ gaṁga taraṁgā ||
sacivahi anujahi priyahi sunāī |bibudha nadī mahimā adhikāī ||
majjanu kīnha paṁtha śrama gayaū |suci jalu piata mudita mana bhayaū ||
sumirata jāhi miṭai śrama bhārū |tehi śrama yaha laukika byavahārū ||
Die beiden Brüder, zusammen mit Sita und dem Minister, zogen weiter und erreichten Shringaverpur. Rama stieg ab, und als er den Fluss der Götter sah, warf er sich vor ihm nieder mit besonderer Freude. Lakshmana, der Minister und Sita erwiesen dem Fluss ihre Ehrerbietung, und Rama freute sich mit ihnen allen. Der Ganga ist die Wurzel aller Freude und alles Segens, die Geberin allen Glücks und die Tilgerin allen Schmerzes. Immer wieder unzählige Geschichten und Begebenheiten erzählend, schaute Rama auf die Wellen des Ganga. Dem Minister, seinem jüngeren Bruder und seiner geliebten Sita erzählte er von der großen Herrlichkeit des Flusses der Götter. Sie badeten, und die Erschöpfung des Weges wich; als sie das reine Wasser tranken, wurden ihre Herzen froh. Durch dessen Gedenken die Last der Erschöpfung getilgt wird, von Ihm von Erschöpfung zu sprechen ist nur eine weltliche Weise des Verhaltens.
Doha 87
सुद्ध सच्चिदानंदमय कंद भानुकुल केतु।चरित करत नर अनुहरत संसृति सागर सेतु।।87।।
suddha saccidānaṁdamaya kaṁda bhānukula ketu |carita karata nara anuharata saṁsṛti sāgara setu ||87||
Rama, das Banner des Sonnengeschlechts, ist rein, voll von Sein, Bewusstsein und Seligkeit, die eigentliche Quelle der Freude. Er ist die Brücke über den Ozean des weltlichen Daseins, und doch handelt er wie Menschen, indem er ihre Wege nachahmt.
Chaupai 88.1-4
यह सुधि गुहँ निषाद जब पाई।मुदित लिए प्रिय बंधु बोलाई।।
लिए फल मूल भेंट भरि भारा।मिलन चलेउ हियँ हरषु अपारा।।
करि दंडवत भेंट धरि आगें।प्रभुहि बिलोकत अति अनुरागें।।
सहज सनेह बिबस रघुराई।पूँछी कुसल निकट बैठाई।।
नाथ कुसल पद पंकज देखें।भयउँ भागभाजन जन लेखें।।
देव धरनि धनु धामु तुम्हारा।मैं जनु नीचु सहित परिवारा।।
कृपा करिअ पुर धारिअ पाऊ।थापिय जनु सबु लोगु सिहाऊ।।
कहेहु सत्य सबु सखा सुजाना।मोहि दीन्ह पितु आयसु आना।।
yaha sudhi guhã niṣāda jaba pāī |mudita lie priya baṁdhu bolāī ||
lie phala mūla bheṁṭa bhari bhārā |milana caleu hiyã haraṣu apārā ||
kari daṁḍavata bheṁṭa dhari āgeṁ |prabhuhi bilokata ati anurāgeṁ ||
sahaja saneha bibasa raghurāī |pū̃chī kusala nikaṭa baiṭhāī ||
nātha kusala pada paṁkaja dekheṁ |bhayaũ bhāgabhājana jana lekheṁ ||
deva dharani dhanu dhāmu tumhārā |maiṁ janu nīcu sahita parivārā ||
kṛpā karia pura dhāria pāū |thāpiya janu sabu logu sihāū ||
kahehu satya sabu sakhā sujānā |mohi dīnha pitu āyasu ānā ||
Als Guha, der Nishada, diese Nachricht erhielt, erfüllte ihn Freude, und er rief seine lieben Verwandten zusammen. Er nahm Früchte und Wurzeln und lud sie in schwere Körbe als Gabe, und machte sich auf, dem Herrn zu begegnen, mit grenzenloser Freude im Herzen. Er warf sich nieder, legte die Gabe vor ihn hin und schaute den Herrn mit tiefer Liebe an. Der Herr der Raghus, überwältigt von seiner natürlichen Zuneigung, ließ Guha dicht neben sich Platz nehmen und erkundigte sich nach seinem Wohlergehen. «Herr, mir geht es gut, nun ich deine Lotusfüße gesehen habe. Ich zähle mich, unter deinen Dienern, zu denen, die zu einem Gefäß des Glücks gemacht wurden.» «Mein Herr, das Land, der Reichtum und das Haus gehören alle dir. Ich bin nur ein geringer Mann, ebenso wie meine Familie.» «Sei gnädig, setze deinen Fuß in unsere Stadt und bestätige mich als deinen Diener, damit alle Menschen mein Glück beneiden.» Rama sprach: «Weiser Freund, alles, was du gesagt hast, ist wahr; aber mein Vater hat mir einen anderen Befehl gegeben.»
Doha 88
बरष चारिदस बासु बन मुनि ब्रत बेषु अहारु।ग्राम बासु नहिं उचित सुनि गुहहि भयउ दुखु भारु।।88।।
baraṣa cāridasa bāsu bana muni brata beṣu ahāru |grāma bāsu nahiṁ ucita suni guhahi bhayau dukhu bhāru ||88||
Vierzehn Jahre sollst du im Walde wohnen in der Gestalt eines Asketen, mit Wurzeln und Früchten als Speise. In einem Dorf zu wohnen ziemt sich nicht; als Guha dies hörte, wurde er von schwerem Kummer betroffen.
Chaupai 89.1-4
राम लखन सिय रूप निहारी।कहहिं सप्रेम ग्राम नर नारी।।
ते पितु मातु कहहु सखि कैसे।जिन्ह पठए बन बालक ऐसे।।
एक कहहिं भल भूपति कीन्हा।लोयन लाहु हमहि बिधि दीन्हा।।
तब निषादपति उर अनुमाना।तरु सिंसुपा मनोहर जाना।।
लै रघुनाथहि ठाउँ देखावा।कहेउ राम सब भाँति सुहावा।।
पुरजन करि जोहारु घर आए।रघुबर संध्या करन सिधाए।।
गुहँ सँवारि साँथरी डसाई।कुस किसलयमय मृदुल सुहाई।।
सुचि फल मूल मधुर मृदु जानी।दोना भरि भरि राखेसि पानी।।
rāma lakhana siya rūpa nihārī |kahahiṁ saprema grāma nara nārī ||
te pitu mātu kahahu sakhi kaise |jinha paṭhae bana bālaka aise ||
eka kahahiṁ bhala bhūpati kīnhā |loyana lāhu hamahi bidhi dīnhā ||
taba niṣādapati ura anumānā |taru siṁsupā manohara jānā ||
lai raghunāthahi ṭhāũ dekhāvā |kaheu rāma saba bhā̃ti suhāvā ||
purajana kari johāru ghara āe |raghubara saṁdhyā karana sidhāe ||
guhã sãvāri sā̃tharī ḍasāī |kusa kisalayamaya mṛdula suhāī ||
suci phala mūla madhura mṛdu jānī |donā bhari bhari rākhesi pānī ||
Die Schönheit von Rama, Lakshmana und Sita betrachtend, sprachen die Männer und Frauen des Dorfes mit Liebe. Sag uns, Freundin, was für Eltern müssen das sein, die solche Kinder in den Wald geschickt haben? Einige sagten: «Der König hat gut gehandelt, denn die Vorsehung hat unseren Augen den Gewinn dieses Anblicks geschenkt.» Da sann der Herr der Nishadas in seinem Herzen nach und erachtete einen Shinsapa-Baum als einen lieblichen Ort. Er nahm den Herrn der Raghus mit und zeigte ihm den Ort, und Rama sagte, dass er auf jede Weise entzückend sei. Die Dorfbewohner erwiesen ihre Ehrerbietung und kehrten nach Hause zurück, und Rama, der Beste der Raghus, ging hin, um seine Abendandachten zu verrichten. Guha bereitete ein Lager und breitete es aus, weich und schön, aus Kusha-Gras und zarten Blättern gemacht. Wissend, welche Früchte und Wurzeln rein, süß und zart waren, füllte er Blattschalen immer wieder und hielt sie bereit in seiner Hand.
Doha 89
सिय सुमंत्र भ्राता सहित कंद मूल फल खाइ।सयन कीन्ह रघुबंसमनि पाय पलोटत भाइ।।89।।
siya sumaṁtra bhrātā sahita kaṁda mūla phala khāi |sayana kīnha raghubaṁsamani pāya paloṭata bhāi ||89||
Nachdem er Knollen, Wurzeln und Früchte zusammen mit Sita, Sumantra und seinem Bruder gegessen hatte, legte sich das Juwel der Raghu-Dynastie zum Schlafen nieder, während sein Bruder ihm die Füße massierte.
Frequently Asked Questions
परंपरागत मान्यता में वनगमन-प्रसंग का पाठ ‘वैराग्य-बुद्धि’ जगाता है, शोक/वियोग में धैर्य देता है, और शरणागति को दृढ़ करता है। विशेषतः गंगा-दर्शन व निषाद-मैत्री वाले अंश का पाठ ‘सत्संग-भाव’ और ‘समता’ बढ़ाकर मन को निर्मल करता है—भवसागर-सेतु (दोहा 87) की भावना के अनुरूप।
कई रामानंदी/मानस-पाठ परंपराओं में शरणागति-भाव दृढ़ करने हेतु ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’ का संकीर्तन-सम्पुट या ‘राम राम’ नाम-स्मरण का सम्पुट जोड़ा जाता है; कुछ पाठ-परंपराओं में ‘सियाराममय सब जग जानी’ भी भाव-सम्पुट रूप में लिया जाता है (स्थानीय मर्यादा अनुसार).
Ask anything about Prakarana 9 of the Ramcharitmanas
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Awadhi recitation where available, and more.
