Prakarana 9

Verse 164 (चौपाई)

निकसि बसिष्ठ द्वार भए ठाढ़े। देखे लोग बिरह दव दाढ़े।। कहि प्रिय बचन सकल समुझाए। बिप्र बृंद रघुबीर बोलाए।। गुर सन कहि बरषासन दीन्हे। आदर दान बिनय बस कीन्हे।। जाचक दान मान संतोषे। मीत पुनीत प्रेम परितोषे।। दासीं दास बोलाइ बहोरी। गुरहि सौंपि बोले कर जोरी।। सब कै सार सँभार गोसाईं। करबि जनक जननी की नाई।। बारहिं बार जोरि जुग पानी। कहत रामु सब सन मृदु बानी।। सोइ सब भाँति मोर हितकारी। जेहि तें रहै भुआल सुखारी।।

வெளியே வந்து வசிஷ்டரின் வாயிலில் நின்றனர்; மக்கள் அவர்களைக் கண்டு, பிரிவின் நெருப்பில் இதயங்கள் எரிந்தன. அன்பான வார்த்தைகளைப் பேசி அனைவரையும் ஆறுதல்படுத்தினார், பிராமணர் குழுவையும் ரகுவீரனையும் அழைத்தார். தனது குருவிடம் பேசி அரச சிம்மாசனத்தை அவருக்கு அளித்தார்; மரியாதை, கொடைகள் மற்றும் வேண்டுதல்களுடன் அவரை மகிழ்வித்தார். பெறுநர் கொடையையும் மரியாதையையும் ஏற்று மகிழ்ந்தனர்; நண்பர் தூய அன்பினால் மகிழ்ந்தார். பணிப்பெண்களையும் பணியாட்களையும் மீண்டும் அழைத்து, கைகளைக் கூப்பி தனது குருவிடம் பேசினார். "ஐயா, அனைத்து முக்கியமானவற்றையும் நீங்கள் கவனித்துக் கொள்ளுங்கள்; என் தாயாரை ஒரு தாயாகக் கவனித்துக் கொள்ளுங்கள்." மீண்டும் மீண்டும் கைகளைக் கூப்பி வணங்கி, ராமர் அனைவரிடமும் மென்மையான வார்த்தைகளைப் பேசினார். "என் நலனுக்காக அனைத்து வழிகளிலும் செய்யுங்கள், இல்லம் மகிழ்ச்சியுடன் இருக்கட்டும்."

Verse 165 (दोहा/सोरठा)

मातु सकल मोरे बिरहँ जेहिं न होहिं दुख दीन। सोइ उपाउ तुम्ह करेहु सब पुर जन परम प्रबीन।।80।।

தாயே, என் பிரிவில் அனைவரும் துயரத்தில் ஆழ்ந்துள்ளனர்; வேதனைப்படாதவர் யாரும் இல்லை. ஆகவே, நகர மக்கள் அதிக திறமையுடன் இருக்கும்படி ஒரு வழியை நீங்கள் செய்யுங்கள்.

Verse 166 (चौपाई)

एहि बिधि राम सबहि समुझावा। गुर पद पदुम हरषि सिरु नावा। गनपती गौरि गिरीसु मनाई। चले असीस पाइ रघुराई।। राम चलत अति भयउ बिषादू। सुनि न जाइ पुर आरत नादू।। कुसगुन लंक अवध अति सोकू। हहरष बिषाद बिबस सुरलोकू।। गइ मुरुछा तब भूपति जागे। बोलि सुमंत्रु कहन अस लागे।। रामु चले बन प्रान न जाहीं। केहि सुख लागि रहत तन माहीं। एहि तें कवन ब्यथा बलवाना। जो दुखु पाइ तजहिं तनु प्राना।। पुनि धरि धीर कहइ नरनाहू। लै रथु संग सखा तुम्ह जाहू।।

இவ்வாறு ராமர் அனைவரையும் ஆறுதல்படுத்தி, மகிழ்ச்சியுடன் தனது குருவின் தாமரை திருவடிகளில் தலை வணங்கினார். கணபதி, கௌரி மற்றும் கிரீசரிடம் விடைபெற்று, ஆசீர்வாதங்களைப் பெற்று ரகுகுலத்தின் இறைவன் புறப்பட்டார். ராமர் புறப்படும்போது பெரும் துயரம் ஏற்பட்டது; நகரின் ஒலிகளைக் கேட்க இயலவில்லை. இலங்கை மற்றும் அயோத்தியில் தீய சகுனங்கள் தோன்றி பெரும் துக்கத்தை ஏற்படுத்தின; தேவர்கள் துக்கத்தால் பீழியராயினர். மன்னர் மயக்கத்திலிருந்து மீண்டபோது, சுமித்திரரை அழைத்து இவ்வாறு பேசத் தொடங்கினார்: "ராமர் காட்டிற்குச் சென்றுவிட்டார், ஆனால் என் உயிர் பிரியவில்லை; என்ன மகிழ்ச்சிக்காக இந்த உடல் என்னுள் இருக்கிறது? ஆகவே, இவ்வளவு துக்கத்தைப் பெற்று உடலையும் உயிரையும் விடுகின்ற இந்த வலிமையான வேதனை என்ன?" பின்னர் மன்னர் தேறிக்கொண்டு, "தேரை எடுத்துக் கொண்டு அவருடன் செல், என் நண்பா" என்றார்.

Verse 167 (दोहा/सोरठा)

-सुठि सुकुमार कुमार दोउ जनकसुता सुकुमारि। रथ चढ़ाइ देखराइ बनु फिरेहु गएँ दिन चारि।।81।।

இரண்டு மென்மையான இளவரசர்களும் ஜனகனின் மென்மையான மகளும் தேரில் ஏறி காட்டைக் கண்டு நான்கு நாட்கள் கழித்துத் திரும்புவார்கள்.

Verse 168 (चौपाई)

जौ नहिं फिरहिं धीर दोउ भाई। सत्यसंध दृढ़ब्रत रघुराई।। तौ तुम्ह बिनय करेहु कर जोरी। फेरिअ प्रभु मिथिलेसकिसोरी।। जब सिय कानन देखि डेराई। कहेहु मोरि सिख अवसरु पाई।। सासु ससुर अस कहेउ सँदेसू। पुत्रि फिरिअ बन बहुत कलेसू।। पितृगृह कबहुँ कबहुँ ससुरारी। रहेहु जहाँ रुचि होइ तुम्हारी।। एहि बिधि करेहु उपाय कदंबा। फिरइ त होइ प्रान अवलंबा।। नाहिं त मोर मरनु परिनामा। कछु न बसाइ भएँ बिधि बामा।। अस कहि मुरुछि परा महि राऊ। रामु लखनु सिय आनि देखाऊ।।

"சத்தியத்தில் உறுதியாகவும் உறுதியான உறுதிப்பாட்டுடனும் இருக்கும் இரு சகோதரர்கள், ரகுகுலத்தின் இறைவர்கள், திரும்பாவிட்டால், அப்போது நீ கைகளைக் கூப்பி வேண்டுதல் செய்து, 'திரும்புங்கள், ஐயா, மிதிலை மன்னனின் மகளே' என்று சொல். சீதை காட்டைப் பார்த்து பயந்தால், சரியான நேரத்தில் அவளிடம் பேசு. உன் மாமியாரும் மாமனாரும் இந்தச் செய்தியை அனுப்பினார்கள் என்று சொல்: 'திரும்பு, மகளே; காடு மிகுந்த துன்பத்தைத் தரும்.' சில நேரம் உன் தந்தை வீட்டில் இரு, சில நேரம் மாமனார் வீட்டில் இரு; உனக்குப் பிடித்த இடத்தில் இரு.' இவ்வாறு ஒரு தந்திரத்தைச் செய்; அவள் திரும்பினால், என் உயிர்க்கு ஆதாரம் கிடைக்கும். இல்லையென்றால், என் மரணமே முடிவாக இருக்கும்; நான் எதையும் சாதிக்க முடியவில்லை, ஏனெனில் விதி எனக்கு விரோதமாக இருந்தது." இவ்வாறு பேசி மன்னர் மயக்கமடைந்து தரையில் விழுந்தார்; ராமர், இலட்சுமணன் மற்றும் சீதை வந்து அவருக்குக் காட்டினார்கள்.

Verse 169 (दोहा/सोरठा)

-पाइ रजायसु नाइ सिरु रथु अति बेग बनाइ। गयउ जहाँ बाहेर नगर सीय सहित दोउ भाइ।।82।।

அனுமதி பெற்று, அவர் தலை வணங்கி தேரை வேகமாக ஓட்டினார்; சீதையுடன் இரு சகோதரர்கள் இருந்த இடத்திற்கு, நகருக்கு வெளியே சென்றார்.

Verse 170 (चौपाई)

तब सुमंत्र नृप बचन सुनाए। करि बिनती रथ रामु चढ़ाए।। चढ़ि रथ सीय सहित दोउ भाई। चले हृदयँ अवधहि सिरु नाई।। चलत रामु लखि अवध अनाथा। बिकल लोग सब लागे साथा।। कृपासिंधु बहुबिधि समुझावहिं। फिरहिं प्रेम बस पुनि फिरि आवहिं।। लागति अवध भयावनि भारी। मानहुँ कालराति अँधिआरी।। घोर जंतु सम पुर नर नारी। डरपहिं एकहि एक निहारी।। घर मसान परिजन जनु भूता। सुत हित मीत मनहुँ जमदूता।। बागन्ह बिटप बेलि कुम्हिलाहीं। सरित सरोवर देखि न जाहीं।।

பின்னர் சுமந்திரர் மன்னரின் வார்த்தைகளைச் சொல்லி, வணக்கம் செலுத்தி ராமரைத் தேரில் ஏற உதவினார். சீதையுடன் இரு சகோதரர்களும் தேரில் ஏறி, இதயத்தில் அயோத்திக்குத் தலை வணங்கிப் புறப்பட்டனர். ராமர் புறப்படுவதைக் கண்டு, அநாதைகளாக உணர்ந்த அயோத்தி மக்கள் துக்கத்தில் ஆழ்ந்து அனைவரும் அவரைப் பின்தொடரத் தொடங்கினர். கருணையின் கடல் பலவிதங்களில் அவர்களை ஆறுதல்படுத்தினார், ஆனால் அவர்கள் அன்பினால் மீண்டும் மீண்டும் வந்தனர். அயோத்தி மிகவும் பயங்கரமாகத் தோன்றியது, அது ஒரு மரணத்தின் இருளான இரவு போல் இருந்தது. நகரத்தின் ஆண்களும் பெண்களும் பயந்த உயிரினங்களைப் போல் இருந்தனர், ஒவ்வொருவரும் மற்றவரைப் பார்த்து நடுங்கினர். வீடுகள் இடுகாடுகள் போல் தோன்றின, உறவினர்கள் பேய்கள் போல்; புதல்வர்கள், தங்கள் தந்தைகளுக்காக, யமதூதர்கள் போல் தோன்றினர். தோட்டங்கள், மரங்கள் மற்றும் கொடிகள் வாடின; நதிகள் மற்றும் குளங்களை இனி அடையாளம் காண முடியவில்லை.

Verse 171 (दोहा/सोरठा)

हय गय कोटिन्ह केलिमृग पुरपसु चातक मोर। पिक रथांग सुक सारिका सारस हंस चकोर।।83।।

குதிரைகள், பசுக்கள், கோடிக்கணக்கான மான்கள், நகரின் விலங்குகள், சாதகப் பறவைகள், மயில்கள், கிளிகள், தேர்ச் சக்கரங்கள், கிளி இனங்கள், மைனாக்கள், கொக்குகள், அன்னங்கள் மற்றும் சகோரப் பறவைகள்.

Verse 172 (चौपाई)

राम बियोग बिकल सब ठाढ़े। जहँ तहँ मनहुँ चित्र लिखि काढ़े।। नगरु सफल बनु गहबर भारी। खग मृग बिपुल सकल नर नारी।। बिधि कैकेई किरातिनि कीन्ही। जेंहि दव दुसह दसहुँ दिसि दीन्ही।। सहि न सके रघुबर बिरहागी। चले लोग सब ब्याकुल भागी।। सबहिं बिचार कीन्ह मन माहीं। राम लखन सिय बिनु सुखु नाहीं।। जहाँ रामु तहँ सबुइ समाजू। बिनु रघुबीर अवध नहिं काजू।। चले साथ अस मंत्रु दृढ़ाई। सुर दुर्लभ सुख सदन बिहाई।। राम चरन पंकज प्रिय जिन्हही। बिषय भोग बस करहिं कि तिन्हही।।

ராமரின் பிரிவினால் அனைவரும் துயரத்தில் அசைவின்றி நின்றனர், இங்கும் அங்கும் ஓவியங்கள் வரைந்து வைத்தது போல். நகரம் பறவைகள், மான்கள், ஆண்கள் மற்றும் பெண்களால் நிரம்பியிருந்தது, காடு அடர்த்தியாகவும் ஆழமாகவும் இருந்தது. பிரம்மா கைகேயியை ஒரு வேட்டைக்காரியைப் போல் ஆக்கினார், அவள் பத்து திசைகளிலும் பொறுக்க முடியாத விஷத்தைப் பரப்பியுள்ளாள். மக்கள் ரகுகுலத்தின் இறைவனிடமிருந்து பிரிவின் வேதனையைத் தாங்க முடியவில்லை; அனைவரும் கலங்கிய நிலையில் புறப்பட்டனர். அனைவரும் தங்கள் இதயங்களில் சிந்தித்தனர், ராமர், இலட்சுமணன் மற்றும் சீதை இல்லாமல் மகிழ்ச்சி இல்லை என்று. ராமர் இருக்கும் இடத்தில் அனைத்துச் சபையும் இருக்கிறது; ரகுவீரன் இல்லாமல் அயோத்தி ஒன்றும் இல்லை. இந்த எண்ணத்தில் உறுதியாக ஒன்றாகச் சென்றனர், தேவர்களுக்கும் அரிய மகிழ்ச்சியான தங்கள் இல்லங்களை விட்டு விட்டு. ராமரின் தாமரை திருவடிகள் யாருக்குப் பிரியமானவையோ, அவர்கள் உலக இன்பங்களின் ஆதிக்கத்தில் எப்படி இருக்க முடியும்?

Verse 173 (दोहा/सोरठा)

बालक बृद्ध बिहाइ गृँह लगे लोग सब साथ। तमसा तीर निवासु किय प्रथम दिवस रघुनाथ।।84।।

குழந்தைகளும் முதியோரும் தங்கள் இல்லங்களை விட்டு வெளியேறினர், மக்கள் அனைவரும் ஒன்றாகச் சேர்ந்தனர். முதல் நாளில் ரகுகுலத்தின் தலைவர் தமசை நதிக்கரையில் தங்கினார்.

Verse 174 (चौपाई)

रघुपति प्रजा प्रेमबस देखी। सदय हृदयँ दुखु भयउ बिसेषी।। करुनामय रघुनाथ गोसाँई। बेगि पाइअहिं पीर पराई।। कहि सप्रेम मृदु बचन सुहाए। बहुबिधि राम लोग समुझाए।। किए धरम उपदेस घनेरे। लोग प्रेम बस फिरहिं न फेरे।। सीलु सनेहु छाड़ि नहिं जाई। असमंजस बस भे रघुराई।। लोग सोग श्रम बस गए सोई। कछुक देवमायाँ मति मोई।। जबहिं जाम जुग जामिनि बीती। राम सचिव सन कहेउ सप्रीती।। खोज मारि रथु हाँकहु ताता। आन उपायँ बनिहि नहिं बाता।।

ரகுபதி மக்களின் அன்பில் ஆழ்ந்திருப்பதைக் கண்டார், அவரது மென்மையான இதயம் துயரத்தால் நிரம்பியது. இரக்கம் நிறைந்த ரகுநாதர், பிறரின் வேதனையைத் தனதாக உணர்கிறார். அன்புடன் மென்மையான சொற்களைப் பேசி, ராமர் மக்களுக்குப் பலவிதங்களில் உரைத்தார். அவர் நீதியின் போதனைகளை வழங்கினார், ஆனால் அன்பின் வசப்பட்ட மக்கள் திரும்பவில்லை. நல்லொழுக்கமும் அன்பும் கைவிட முடியாதவை; எனவே ரகுராஜா சிக்கலில் இருந்தார். மக்கள் துக்கமும் சோர்வும் கொண்டனர்; இது தெய்வீக மாயையின் விளைவு. இரவு கடந்தபோது, ராமர் தன் அமைச்சரிடம் அன்புடன் பேசினார்: நண்பா, தேரை ஓட்டி வழி தேடு, இதற்கு வேறு வழி இல்லை.

Verse 175 (दोहा/सोरठा)

राम लखन सुय जान चढ़ि संभु चरन सिरु नाइ।। सचिवँ चलायउ तुरत रथु इत उत खोज दुराइ।।85।।

ராமர், இலட்சுமணன், சுமந்திரர் ஆகியோர் தேரில் ஏறி சம்புவின் திருவடிகளில் தலை வணங்கியதை அறிந்து, அமைச்சர் உடனே தேரை ஓட்டிச் சென்றார், இங்கும் அங்கும் தேடி அவர்களை வழிதவறச் செய்தார்.

Verse 176 (चौपाई)

जागे सकल लोग भएँ भोरू। गे रघुनाथ भयउ अति सोरू।। रथ कर खोज कतहहुँ नहिं पावहिं। राम राम कहि चहु दिसि धावहिं।। मनहुँ बारिनिधि बूड़ जहाजू। भयउ बिकल बड़ बनिक समाजू।। एकहि एक देंहिं उपदेसू। तजे राम हम जानि कलेसू।। निंदहिं आपु सराहहिं मीना। धिग जीवनु रघुबीर बिहीना।। जौं पै प्रिय बियोगु बिधि कीन्हा। तौ कस मरनु न मागें दीन्हा।। एहि बिधि करत प्रलाप कलापा। आए अवध भरे परितापा।। बिषम बियोगु न जाइ बखाना। अवधि आस सब राखहिं प्राना।।

மக்கள் அனைவரும் எழுந்தனர், விடியல் பொழுது வந்தது; ரகுநாதர் சென்றபோது பெரும் கலகம் எழுந்தது. தேரைத் தேடினர் ஆனால் எங்கும் காணவில்லை; நான்கு திசைகளிலும் ஓடி, ராமர், ராமர் என்று கூச்சலிட்டனர். கடலில் கப்பல் மூழ்கியது போல, நகர மக்கள் துயரத்தில் ஆழ்ந்தனர். ஒருவர் மற்றவரிடம் கூறினர்: நாம் ராமரைக் கைவிட்டோம், நம் துயரத்தை அறிவோம். தங்களைத் தாங்களே நிந்தித்து, மீனாவைப் போற்றி, ரகுவீரன் இல்லாத இவ்வுயிர் சபிக்கப்படட்டும் என்றனர். இறைவன் இந்தப் பிரிவை ஏற்படுத்தினால், ஏன் நமக்கு மரணத்தைக் கொடுக்கவில்லை என்று கேட்டனர். இவ்வாறு அழுது புலம்பி, அயோத்தி மக்கள் துயரத்துடன் வந்தனர். அந்தப் பயங்கரப் பிரிவை விவரிக்க இயலாது; இருப்பினும் அவரை மீண்டும் காணும் நம்பிக்கையில் உயிர் வாழ்கின்றனர்.

Verse 177 (दोहा/सोरठा)

राम दरस हित नेम ब्रत लगे करन नर नारि। मनहुँ कोक कोकी कमल दीन बिहीन तमारि।।86।।

ராமரின் தரிசனத்திற்காக ஆண்களும் பெண்களும் நோன்புகளும் விரதங்களும் கடைப்பிடிக்கத் தொடங்கினர், தாமரையை இழந்து நிலவின்றி வாடும் சகோர பறவைகளைப் போல.

Verse 178 (चौपाई)

सीता सचिव सहित दोउ भाई। सृंगबेरपुर पहुँचे जाई।। उतरे राम देवसरि देखी। कीन्ह दंडवत हरषु बिसेषी।। लखन सचिवँ सियँ किए प्रनामा। सबहि सहित सुखु पायउ रामा।। गंग सकल मुद मंगल मूला। सब सुख करनि हरनि सब सूला।। कहि कहि कोटिक कथा प्रसंगा। रामु बिलोकहिं गंग तरंगा।। सचिवहि अनुजहि प्रियहि सुनाई। बिबुध नदी महिमा अधिकाई।। मज्जनु कीन्ह पंथ श्रम गयऊ। सुचि जलु पिअत मुदित मन भयऊ।। सुमिरत जाहि मिटइ श्रम भारू। तेहि श्रम यह लौकिक ब्यवहारू।।

சீதையுடனும் அமைச்சருடனும், இரு சகோதரர்களும் சிருங்கவேரபுரம் சென்றடைந்தனர். ராமர் இறங்கி தெய்வீக நதியைக் கண்டார்; முழு உடலும் தாழ்த்தி வணங்கினார், அவரது மகிழ்ச்சி பெருமளவில் இருந்தது. இலட்சுமணன், அமைச்சர், சீதை ஆகியோர் வணங்கினர்; ராமர் அனைவருடனும் மகிழ்ச்சி அடைந்தார். கங்கை எல்லா மங்கலங்களுக்கும் மூலம், எல்லா மகிழ்ச்சியையும் தருபவள், எல்லா துன்பங்களையும் நீக்குபவள். எண்ணற்ற கதைகளையும் நிகழ்வுகளையும் கூறிக்கொண்டே, ராமர் கங்கையின் அலைகளைப் பார்த்தார். அமைச்சருக்கும் சகோதரனுக்கும் தன் அன்புக்குரியவருக்கும் அந்த தெய்வீக நதியின் மேன்மையை விவரித்தார். அவர் நீராடினார், பயணக் களைப்பு நீங்கியது; தூய நீரைப் பருகி, அவரது இதயம் மகிழ்ந்தது. அவரை நினைப்பது களைப்பின் சுமையை நீக்கும்; இந்த உலகியல் நீராடல் அதன் அடையாளமே.

Verse 179 (दोहा/सोरठा)

सुध्द सचिदानंदमय कंद भानुकुल केतु। चरित करत नर अनुहरत संसृति सागर सेतु।।87।।

அவர் தூய்மையானவர், சத்-சித்-ஆனந்த ஸ்வரூபம், பக்தர்களின் ஆனந்தம், சூரிய குலத்தின் கொடி, தன் செயல்களைச் செய்கிறார், மக்கள் அவரைப் பின்பற்றுகின்றனர்; அவர் சம்சார சாகரத்திற்குச் சேதுவாக இருக்கிறார்.

Verse 180 (चौपाई)

यह सुधि गुहँ निषाद जब पाई। मुदित लिए प्रिय बंधु बोलाई।। लिए फल मूल भेंट भरि भारा। मिलन चलेउ हिंयँ हरषु अपारा।। करि दंडवत भेंट धरि आगें। प्रभुहि बिलोकत अति अनुरागें।। सहज सनेह बिबस रघुराई। पूँछी कुसल निकट बैठाई।। नाथ कुसल पद पंकज देखें। भयउँ भागभाजन जन लेखें।। देव धरनि धनु धामु तुम्हारा। मैं जनु नीचु सहित परिवारा।। कृपा करिअ पुर धारिअ पाऊ। थापिय जनु सबु लोगु सिहाऊ।। कहेहु सत्य सबु सखा सुजाना। मोहि दीन्ह पितु आयसु आना।।

நிஷாதனான குஹர் இந்தச் செய்தியைப் பெற்றபோது, மகிழ்ச்சியுடன் தன் அன்பு உறவினர்களை அழைத்தார். பழங்களும் கிழங்குகளும் எடுத்து, தன் காணிக்கைகளை நிரப்பி, அளவில்லா மகிழ்ச்சியுடன் சந்திக்கச் சென்றார். முழு உடலும் தாழ்த்தி வணங்கி, தன் காணிக்கைகளை முன் வைத்து, ஆழ்ந்த அன்புடன் இறைவனைப் பார்த்தார். இயல்பான அன்பில் ஆழ்ந்த ரகுராஜா, அவரது நலனை விசாரித்து அருகில் அமர்த்தினார். ஐயா, உமது தாமரை திருவடிகளை ஆரோக்கியமாகக் காண்கிறேன், நான் மிகவும் அதிர்ஷ்டசாலி என எண்ணுகிறேன். தேவர்கள், பூமி, அனைத்தும் உமது இருப்பிடம்; நான் என் குடும்பத்துடன் தாழ்ந்தவன். கருணை காட்டி இந்த நகரில் தங்குங்கள்; என்னை உமது பணியாளனாக நியமித்து மக்கள் அனைவரையும் மகிழ்வியுங்கள். என் ஞானியான நண்பரே, என் தந்தை எனக்கு என்ன கட்டளை அனுப்பியுள்ளார் என்பதை உண்மையாகக் கூறுங்கள்.

Verse 181 (दोहा/सोरठा)

बरष चारिदस बासु बन मुनि ब्रत बेषु अहारु। ग्राम बासु नहिं उचित सुनि गुहहि भयउ दुखु भारु।।88।।

பதினான்கு ஆண்டுகள் நீங்கள் வனத்தில் முனிவர் போல வேஷமிட்டு, கிழங்குகளும் பழங்களும் உணவாக வாழ வேண்டும். கிராமத்தில் தங்குவது பொருந்தாது என்று கேட்டு, குஹர் துயரத்தின் சுமையைத் தாங்கினார்.

Verse 182 (चौपाई)

राम लखन सिय रूप निहारी। कहहिं सप्रेम ग्राम नर नारी।। ते पितु मातु कहहु सखि कैसे। जिन्ह पठए बन बालक ऐसे।। एक कहहिं भल भूपति कीन्हा। लोयन लाहु हमहि बिधि दीन्हा।। तब निषादपति उर अनुमाना। तरु सिंसुपा मनोहर जाना।। लै रघुनाथहि ठाउँ देखावा। कहेउ राम सब भाँति सुहावा।। पुरजन करि जोहारु घर आए। रघुबर संध्या करन सिधाए।। गुहँ सँवारि साँथरी डसाई। कुस किसलयमय मृदुल सुहाई।। सुचि फल मूल मधुर मृदु जानी। दोना भरि भरि राखेसि पानी।।

ராமர், இலட்சுமணன், சீதை ஆகியோரின் அழகைக் கண்டு, கிராமத்து ஆண்களும் பெண்களும் அன்புடன் பேசினர். நண்பரே, இப்படிப்பட்ட இளைஞர்களை வனத்திற்கு அனுப்பும் என்ன பெற்றோர் அவர்கள் என்று கூறினர். சிலர், அரசர் நன்றாகவே செய்தார், நமக்குக் கண்களுக்கு வரம் கிடைத்தது என்றனர். அப்போது நிஷாதர்களின் தலைவர் தன் இதயத்தில் நினைத்து, ஒரு சிம்சுபா மரம் மிக அழகானது என அறிந்தார். ரகுநாதரை அழைத்து அந்த இடத்தைக் காட்டினார்; ராமர் அதை எல்லா வகையிலும் உவப்பதாகக் கண்டார். நகர மக்களுக்கு வணக்கம் செலுத்தி வீடு சென்றனர்; ரகுவரர் சாயங்காலப் பூஜை செய்யச் சென்றார். குஹர் நல்ல படுக்கையை ஏற்பாடு செய்தார், தர்ப்பைப் புல்லும் மென்மையான இலைகளும் விரித்தார். தூய பழங்களும் கிழங்குகளும் இனிமையானவை என அறிந்து, பாத்திரங்களை நீரால் நிரப்பி வைத்தார்.

Verse 183 (दोहा/सोरठा)

सिय सुमंत्र भ्राता सहित कंद मूल फल खाइ। सयन कीन्ह रघुबंसमनि पाय पलोटत भाइ।।89।।

சீதையும் சுமந்திரனும் அவரது சகோதரனும் கிழங்குகள், வேர்கள் மற்றும் பழங்களை உண்டனர்; ரகு குலத்தின் மணியானவர் தனது படுக்கையை ஏற்பாடு செய்து, தரையில் தனது உடலை ஓய்வெடுத்தார்.