Prakarana 8
यह सोपान ‘त्याग-धर्म’ का द्वार है: राजसुख के शिखर पर खड़े होकर भी राम-धर्म के लिए स्वेच्छा से वनगमन स्वीकारते हैं। साधक के भीतर यही रूपांतरण घटता है—‘मेरा अधिकार’ से ‘ईश्वर-आज्ञा’ की ओर, तथा गृह-आश्रय से नाम-आश्रय की ओर। अयोध्या यहाँ ‘अहं-गृह’ का प्रतीक भी है; राम का निष्क्रमण वैराग्य नहीं, धर्म-निष्ठा और लोक-कल्याण-हित करुणा है।
Die Rasa-Fügung des Ayodhyā-Kāṇḍa ist die Verbindung von Karuṇā und Śānti, in der der Strom der Dāsya-bhakti am kräftigsten fließt. In diesem Abschnitt (Dohā 70–79) verwandeln Lakṣmaṇas liebestrunkener Aufruhr, Rāmas Treue zur Nīti, Sumitrās leuchtende Unterweisung im Vairāgya und Kaikeyīs harter Eingriff gemeinsam die „Dharma-Krise“ in „Dharma-Festigkeit“. Tulsī verwirft die Ordnung des Hausstandes nicht; er reinigt sie, indem er sie an Rāma bindet—durch Sätze wie „Avadh ist dort, wo Rāma wohnt“ wird Ayodhyā spiritualisiert. In der Komposition folgt auf den fließenden Erzählstrom der Chopāī der Dohā/Soraṭh als „Punkt der Stabilität“—als würde die unruhige Neigung des Sādhaka in einem Nīti-Grundsatz zur Ruhe kommen. Auf der Ebene dieses Kāṇḍa zeigt die Theologie des Mānas: Der saguṇa Rāma (als Königssohn) ist selbst der Träger des nirguṇa-Dharma—innerhalb der maryādā öffnet sich der Weg zur Befreiung.
In this prakarana
People
Places
Verses
Chaupai 70.1-4
समाचार जब लछिमन पाए।ब्याकुल बिलख बदन उठि धाए।।
कंप पुलक तन नयन सनीरा।गहे चरन अति प्रेम अधीरा।।
कहि न सकत कछु चितवत ठाढ़े।मीनु दीन जनु जल तें काढ़े।।
सोचु हृदयँ बिधि का होनिहारा।सबु सुखु सुकृत सिरान हमारा।।
मो कहुँ काह कहब रघुनाथा।रखिहहिं भवन कि लेहहिं साथा।।
राम बिलोकि बंधु कर जोरें।देह गेह सब सन तृनु तोरें।।
बोले बचनु राम नय नागर।सील सनेह सरल सुख सागर।।
तात प्रेम बस जनि कदराहू।समुझि हृदयँ परिनाम उछाहू।।
samācāra jaba lachimana pāe |byākula bilakha badana uṭhi dhāe ||
kaṁpa pulaka tana nayana sanīrā |gahe carana ati prema adhīrā ||
kahi na sakata kachu citavata ṭhāṛhe |mīnu dīna janu jala teṁ kāṛhe ||
socu hṛdayã bidhi kā honihārā |sabu sukhu sukṛta sirāna hamārā ||
mo kahũ kāha kahaba raghunāthā |rakhihahiṁ bhavana ki lehahiṁ sāthā ||
rāma biloki baṁdhu kara joreṁ |deha geha saba sana tṛnu toreṁ ||
bole bacanu rāma naya nāgara |sīla saneha sarala sukha sāgara ||
tāta prema basa jani kadarāhū |samujhi hṛdayã parināma uchāhū ||
Als Lakshmana die Nachricht erhielt, erhob er sich und rannte, aufgewühlt, sein Gesicht voller Qual. Sein Körper zitterte und schauderte, seine Augen waren voller Tränen, und, von Liebe überwältigt und außer sich, umfasste er Ramas Füße. Er konnte kein Wort sagen, sondern stand da und blickte, wie ein armer Fisch, aus dem Wasser gezogen. In seinem Herzen war diese Sorge: «O Vorsehung, was wird geschehen? All unser Glück und unser Verdienst ist zu Ende gegangen. Was wird der Herr der Raghus zu mir sagen? Wird er mich zu Hause behalten oder mich mitnehmen?» Rama sah seinen Bruder mit gefalteten Händen stehen, nachdem er Körper, Haus und alles abgelegt hatte, als breche er ein Grashalm. Da sprach Rama, der in rechtem Verhalten erfahren ist, ein Ozean der Milde, der Zuneigung, der Einfachheit und der Freude, diese Worte. «Bruder, verliere nicht den Mut aus Liebe; bedenke in deinem Herzen den Ausgang, und sei froh.»
Doha 70
मातु पिता गुरु स्वामि सिख सिर धरि करहि सुभायँ।लहेउ लाभु तिन्ह जनम कर नतरु जनमु जग जायँ।।70।।
mātu pitā guru svāmi sikha sira dhari karahi subhāyã |laheu lābhu tinha janama kara nataru janamu jaga jāyã ||70||
Trage den Rat von Mutter, Vater, Guru und Herrn auf deinem Haupt und befolge ihn willig. Sie haben den wahren Gewinn dieses Lebens erlangt; sonst ist dieses Leben in der Welt umsonst.
Chaupai 71.1-4
अस जियँ जानि सुनहु सिख भाई।करहु मातु पितु पद सेवकाई।।
भवन भरतु रिपुसूदन नाहीं।राउ बृद्ध मम दुखु मन माहीं।।
मैं बन जाउँ तुम्हहि लेइ साथा।होइ सबहि बिधि अवध अनाथा।।
गुरु पितु मातु प्रजा परिवारू।सब कहुँ परइ दुसह दुख भारू।।
रहहु करहु सब कर परितोषू।नतरु तात होइहि बड़ दोषू।।
जासु राज प्रिय प्रजा दुखारी।सो नृपु अवसि नरक अधिकारी।।
रहहु तात असि नीति बिचारी।सुनत लखनु भए ब्याकुल भारी।।
सिअरें बचन सूखि गए कैंसें।परसत तुहिन तामरसु जैसें।।
asa jiyã jāni sunahu sikha bhāī |karahu mātu pitu pada sevakāī ||
bhavana bharatu ripusūdana nāhīṁ |rāu bṛddha mama dukhu mana māhīṁ ||
maiṁ bana jāũ tumhahi lei sāthā |hoi sabahi bidhi avadha anāthā ||
guru pitu mātu prajā parivārū |saba kahũ parai dusaha dukha bhārū ||
rahahu karahu saba kara paritoṣū |nataru tāta hoihi baṛa doṣū ||
jāsu rāja priya prajā dukhārī |so nṛpu avasi naraka adhikārī ||
rahahu tāta asi nīti bicārī |sunata lakhanu bhae byākula bhārī ||
siareṁ bacana sūkhi gae kaiṁseṁ |parasata tuhina tāmarasu jaiseṁ ||
Wissend dies in deinem Herzen, Bruder, höre meinen Rat: diene den Füßen deiner Mutter und deines Vaters. Bharata und Shatrughna sind nicht zu Hause, und der König ist alt, mit Kummer um mich in seinem Herzen. Wenn ich in den Wald gehe und dich mit mir nehme, wird Ayodhya auf jede Weise schutzlos sein. Der Lehrer, der Vater, die Mütter, die Untertanen und die ganze Familie: auf alle wird eine Last unerträglichen Leids fallen. Bleibe und tröste sie alle; sonst, lieber Bruder, wird es eine große Schuld geben. Der König, in dessen Herrschaft die geliebten Untertanen leiden, ist gewiss für die Hölle bestimmt. Bleibe, lieber Bruder, nachdem du diesen Grundsatz des Verhaltens bedacht hast. Als er dies hörte, wurde Lakshmana zutiefst betrübt. Bei jenen kalten Worten verdorrte er, wie ein Lotus verdorrt, wenn ihn der Frost berührt.
Doha 71
उतरु न आवत प्रेम बस गहे चरन अकुलाइ।नाथ दासु मैं स्वामि तुम्ह तजहु त काह बसाइ।।71।।
utaru na āvata prema basa gahe carana akulāi |nātha dāsu maiṁ svāmi tumha tajahu ta kāha basāi ||71||
Keine Antwort kam über ihn, von Liebe überwältigt; er klammerte sich an die Füße, voller Not, und sprach: «Herr, ich bin dein Diener und du bist mein Herr. Wenn du mich verlässt, wo soll ich bleiben?»
Chaupai 72.1-4
दीन्हि मोहि सिख नीकि गोसाईं।लागि अगम अपनी कदराईं।।
नरबर धीर धरम धुर धारी।निगम नीति कहुँ ते अधिकारी।।
मैं सिसु प्रभु सनेहँ प्रतिपाला।मंदरु मेरु कि लेहिं मराला।।
गुर पितु मातु न जानउँ काहू।कहउँ सुभाउ नाथ पतिआहू।।
जहँ लगि जगत सनेह सगाई।प्रीति प्रतीति निगम निजु गाई।।
मोरें सबइ एक तुम्ह स्वामी।दीनबंधु उर अंतरजामी।।
धरम नीति उपदेसिअ ताही।कीरति भूति सुगति प्रिय जाही।।
मन क्रम बचन चरन रत होई।कृपासिंधु परिहरिअ कि सोई।।
dīnhi mohi sikha nīki gosāīṁ |lāgi agama apanī kadarāīṁ ||
narabara dhīra dharama dhura dhārī |nigama nīti kahũ te adhikārī ||
maiṁ sisu prabhu sanehã pratipālā |maṁdaru meru ki lehiṁ marālā ||
gura pitu mātu na jānaũ kāhū |kahaũ subhāu nātha patiāhū ||
jahã lagi jagata saneha sagāī |prīti pratīti nigama niju gāī ||
moreṁ sabai eka tumha svāmī |dīnabaṁdhu ura aṁtarajāmī ||
dharama nīti upadesia tāhī |kīrati bhūti sugati priya jāhī ||
mana krama bacana carana rata hoī |kṛpāsiṁdhu pariharia ki soī ||
Herr, du hast mir einen vortrefflichen Rat gegeben, aber mir, in meiner eigenen Kleinmütigkeit, scheint er unerreichbar. Nur die besten der Männer, standhaft und die Bürde der Rechtschaffenheit tragend, sind würdig für die Veden und die Verhaltensregeln. Ich bin ein Kind, erzogen durch die Liebe meines Herrn. Können Schwäne je den Berg Mandara oder den Berg Meru emporheben? Ich kenne keinen Guru, keinen Vater und keine Mutter. Herr, ich sage dir meine wahre Natur; glaube mir. All die Liebe und Verwandtschaft, die in der Welt bestehen, all die Zuneigung und das Vertrauen, die die Veden auf ihre Weise besungen haben, sind für mich alle eins, und das bist du, mein Meister, Freund der Armen und Kenner der Geheimnisse des Herzens. Lehre Religion und die Verhaltensregeln dem, dem Ruhm, Reichtum und ein gutes Schicksal im Jenseits lieb sind. Aber wer dir in Gedanken, Taten und Worten an deinen Füßen hängt, Ozean der Barmherzigkeit, soll der verstoßen werden?
Doha 72
करुनासिंधु सुबंध के सुनि मृदु बचन बिनीत।समुझाए उर लाइ प्रभु जानि सनेहँ सभीत।।72।।
karunāsiṁdhu subaṁdha ke suni mṛdu bacana binīta |samujhāe ura lāi prabhu jāni sanehã sabhīta ||72||
Die sanften und demütigen Worte seines guten Bruders hörend, zog der Herr, ein Ozean des Mitgefühls, ihn, da er ihn aus Liebe zitternd erkannte, an sein Herz und tröstete ihn.
Chaupai 73.1-4
मागहु बिदा मातु सन जाई।आवहु बेगि चलहु बन भाई।।
मुदित भए सुनि रघुबर बानी।भयउ लाभ बड़ गइ बड़ि हानी।।
हरषित ह्दयँ मातु पहिं आए।मनहुँ अंध फिरि लोचन पाए।।
जाइ जननि पग नायउ माथा।मनु रघुनंदन जानकि साथा।।
पूँछे मातु मलिन मन देखी।लखन कही सब कथा बिसेषी।।
गई सहमि सुनि बचन कठोरा।मृगी देखि दव जनु चहु ओरा।।
लखन लखेउ भा अनरथ आजू।एहिं सनेह बस करब अकाजू।।
मागत बिदा सभय सकुचाहीं।जाइ संग बिधि कहिहि कि नाही।।
māgahu bidā mātu sana jāī |āvahu begi calahu bana bhāī ||
mudita bhae suni raghubara bānī |bhayau lābha baṛa gai baṛi hānī ||
haraṣita hdayã mātu pahiṁ āe |manahũ aṁdha phiri locana pāe ||
jāi janani paga nāyau māthā |manu raghunaṁdana jānaki sāthā ||
pū̃che mātu malina mana dekhī |lakhana kahī saba kathā biseṣī ||
gaī sahami suni bacana kaṭhorā |mṛgī dekhi dava janu cahu orā ||
lakhana lakheu bhā anaratha ājū |ehiṁ saneha basa karaba akājū ||
māgata bidā sabhaya sakucāhīṁ |jāi saṁga bidhi kahihi ki nāhī ||
"Geh und bitte deine Mutter um Erlaubnis, Bruder, und komm schnell zurück, und lass uns in den Wald gehen." Er freute sich, die Worte Ramas, des Besten der Raghus, zu hören; ein großer Gewinn war ihm zuteilgeworden, und ein großer Verlust war abgewendet. Mit freudigem Herzen kam er zu seiner Mutter, wie ein Blinder, der seine Augen wiedererlangt hat. Er ging und neigte sein Haupt zu den Füßen seiner Mutter, aber sein Geist war bei Rama, der Freude der Raghus, und bei Janaki. Als sie seinen niedergeschlagenen Sinn sah, befragte ihn seine Mutter, und Lakshmana erzählte ihr die ganze Geschichte im Einzelnen. Sie schrumpfte vor Furcht zusammen, als sie die harten Worte hörte, wie eine Hirschkuh, die ringsum Feuer sieht. Lakshmana sah es und dachte: "Heute ist ein Unheil gekommen; aus ihrer Liebe wird sie mir schaden, indem sie mein Gehen verhindert." Furchtsam und zögernd scheute er sich, um Erlaubnis zu bitten, denkend: "Wird mich das Schicksal mit Rama gehen lassen, oder nicht?"
Doha 73
समुझि सुमित्राँ राम सिय रूप सुसीलु सुभाउ।नृप सनेहु लखि धुनेउ सिरु पापिनि दीन्ह कुदाउ।।73।।
samujhi sumitrā̃ rāma siya rūpa susīlu subhāu |nṛpa sanehu lakhi dhuneu siru pāpini dīnha kudāu ||73||
Sumitra dachte über die Schönheit, die edle Tugend und das sanfte Wesen von Rama und Sita nach, und als sie die Liebe des Königs zu ihnen sah, schlug sie sich auf den Kopf und sagte: "Die böse Frau hat einen grausamen Streich gespielt."
Chaupai 74.1-4
धीरजु धरेउ कुअवसर जानी।सहज सुह्द बोली मृदु बानी।।
तात तुम्हारि मातु बैदेही।पिता रामु सब भाँति सनेही।।
अवध तहाँ जहँ राम निवासू।तहँइँ दिवसु जहँ भानु प्रकासू।।
जौ पै सीय रामु बन जाहीं।अवध तुम्हार काजु कछु नाहिं।।
गुर पितु मातु बंधु सुर साई।सेइअहिं सकल प्रान की नाईं।।
रामु प्रानप्रिय जीवन जी के।स्वारथ रहित सखा सबही कै।।
पूजनीय प्रिय परम जहाँ तें।सब मानिअहिं राम के नातें।।
अस जियँ जानि संग बन जाहू।लेहु तात जग जीवन लाहू।।
dhīraju dhareu kuavasara jānī |sahaja suhda bolī mṛdu bānī ||
tāta tumhāri mātu baidehī |pitā rāmu saba bhā̃ti sanehī ||
avadha tahā̃ jahã rāma nivāsū |tahãĩ divasu jahã bhānu prakāsū ||
jau pai sīya rāmu bana jāhīṁ |avadha tumhāra kāju kachu nāhiṁ ||
gura pitu mātu baṁdhu sura sāī |seiahiṁ sakala prāna kī nāīṁ ||
rāmu prānapriya jīvana jī ke |svāratha rahita sakhā sabahī kai ||
pūjanīya priya parama jahā̃ teṁ |saba māniahiṁ rāma ke nāteṁ ||
asa jiyã jāni saṁga bana jāhū |lehu tāta jaga jīvana lāhū ||
Da sie wusste, dass der Zeitpunkt ungünstig war, fasste Sumitra Mut und sprach, als natürliche Freundin aller, mit sanfter Stimme. «Kind, deine Mutter ist Sita, die Tochter von Videha, und dein Vater ist Rama, der dich auf jede Weise liebt. Ayodhya ist, wo immer Rama wohnt; Tag ist, wo immer die Sonne scheint. Wenn Sita und Rama in den Wald gehen, hast du kein Geschäft in Ayodhya. Lehrer, Vater, Mutter, Verwandte, die Götter und der eigene Herr, allen soll man wie dem eigenen Leben dienen. Aber Rama ist teurer als das Leben, das Leben des Lebens selbst, und ein selbstloser Freund aller. Wer immer der Verehrung würdig und am liebsten in dieser Welt ist, alle sollen geehrt werden durch ihre Beziehung zu Rama. Wenn du dies in deinem Herzen weißt, gehe mit ihnen in den Wald und gewinne, mein Kind, den wahren Lohn des Lebens in der Welt.»
Doha 74
भूरि भाग भाजनु भयहु मोहि समेत बलि जाउँ।जौम तुम्हरें मन छाड़ि छलु कीन्ह राम पद ठाउँ।।74।।
bhūri bhāga bhājanu bhayahu mohi sameta bali jāũ |jauma tumhareṁ mana chāṛi chalu kīnha rāma pada ṭhāũ ||74||
Du bist ein Gefäß großen Glücks geworden, und ich ebenfalls mit dir; ich opfere mich auf, wenn du in deinem Herzen allen Trug aufgegeben und deinen Wohnsitz zu Ramas Füßen gemacht hast.
Chaupai 75.1-4
पुत्रवती जुबती जग सोई।रघुपति भगतु जासु सुतु होई।।
नतरु बाँझ भलि बादि बिआनी।राम बिमुख सुत तें हित जानी।।
तुम्हरेहिं भाग रामु बन जाहीं।दूसर हेतु तात कछु नाहीं।।
सकल सुकृत कर बड़ फलु एहू।राम सीय पद सहज सनेहू।।
राग रोषु इरिषा मदु मोहू।जनि सपनेहुँ इन्ह के बस होहू।।
सकल प्रकार बिकार बिहाई।मन क्रम बचन करेहु सेवकाई।।
तुम्ह कहुँ बन सब भाँति सुपासू।सँग पितु मातु रामु सिय जासू।।
जेहिं न रामु बन लहहिं कलेसू।सुत सोइ करेहु इहइ उपदेसू।।
putravatī jubatī jaga soī |raghupati bhagatu jāsu sutu hoī ||
nataru bā̃jha bhali bādi biānī |rāma bimukha suta teṁ hita jānī ||
tumharehiṁ bhāga rāmu bana jāhīṁ |dūsara hetu tāta kachu nāhīṁ ||
sakala sukṛta kara baṛa phalu ehū |rāma sīya pada sahaja sanehū ||
rāga roṣu iriṣā madu mohū |jani sapanehũ inha ke basa hohū ||
sakala prakāra bikāra bihāī |mana krama bacana karehu sevakāī ||
tumha kahũ bana saba bhā̃ti supāsū |sãga pitu mātu rāmu siya jāsū ||
jehiṁ na rāmu bana lahahiṁ kalesū |suta soi karehu ihai upadesū ||
Sie allein in der Welt ist eine Frau, die mit einem Sohn gesegnet ist, dessen Sohn ein Verehrer des Herrn der Raghus ist. Andernfalls ist es besser, unfruchtbar zu sein, denn sie hat vergeblich geboren; wisse, dass ein Sohn, der sich von Rama abwendet, keinen Nutzen bringt. Nur durch dein gutes Geschick geht Rama in den Wald; es gibt keinen anderen Grund, mein Sohn. Dies ist die große Frucht aller guten Taten: eine natürliche, spontane Liebe zu den Füßen von Rama und Sita. Leidenschaft, Zorn, Neid, Stolz und Verblendung: gerate niemals unter die Herrschaft dieser, nicht einmal im Traum. Alle Arten von Fehlern aufgebend, diene ihnen im Geist, in der Tat und im Wort. Für dich ist der Wald auf jede Weise behaglich, denn mit dir gehen Rama und Sita, als Vater und Mutter. Mein Sohn, tu das, wodurch Rama keine Not im Wald leidet; dies ist meine Lehre.
Chhand 75
उपदेसु यहु जेहिं तात तुम्हरे राम सिय सुख पावहीं।पितु मातु प्रिय परिवार पुर सुख सुरति बन बिसरावहीं।।
तुलसी प्रभुहि सिख देइ आयसु दीन्ह पुनि आसिष दई।रति होउ अबिरल अमल सिय रघुबीर पद नित नित नई।।
upadesu yahu jehiṁ tāta tumhare rāma siya sukha pāvahīṁ |pitu mātu priya parivāra pura sukha surati bana bisarāvahīṁ ||
tulasī prabhuhi sikha dei āyasu dīnha puni āsiṣa daī |rati hou abirala amala siya raghubīra pada nita nita naī ||
Dies ist mein Rat, mein Sohn: handle so, dass Rama und Sita Glück finden, und dass sie im Wald die Annehmlichkeiten von Vater und Mutter, der lieben Familie und der Stadt vergessen. Sagt Tulsidas: nachdem sie ihren Herrn so unterwiesen hatte, gab Sumitra ihm die Erlaubnis zu gehen und segnete ihn dann: «Möge deine Liebe zu den Füßen Sitas und des Helden der Raghus ununterbrochen und makellos sein, immer neu und neu.»
Soratha 75
मातु चरन सिरु नाइ चले तुरत संकित हृदयँ।बागुर बिषम तोराइ मनहुँ भाग मृगु भाग बस।।75।।
mātu carana siru nāi cale turata saṁkita hṛdayã |bāgura biṣama torāi manahũ bhāga mṛgu bhāga basa ||75||
Das Haupt vor den Füßen seiner Mutter verneigend, machte er sich sogleich mit furchtsamem Herzen auf, wie ein Hirsch, der durch glückliches Geschick ein gefährliches Netz durchbrochen hat und flieht.
Chaupai 76.1-4
गए लखनु जहँ जानकिनाथू।भे मन मुदित पाइ प्रिय साथू।।
बंदि राम सिय चरन सुहाए।चले संग नृपमंदिर आए।।
कहहिं परसपर पुर नर नारी।भलि बनाइ बिधि बात बिगारी।।
तन कृस दुखु बदन मलीने।बिकल मनहुँ माखी मधु छीने।।
कर मीजहिं सिरु धुनि पछिताहीं।जनु बिन पंख बिहग अकुलाहीं।।
भइ बड़ि भीर भूप दरबारा।बरनि न जाइ बिषादु अपारा।।
सचिवँ उठाइ राउ बैठारे।कहि प्रिय बचन रामु पगु धारे।।
सिय समेत दोउ तनय निहारी।ब्याकुल भयउ भूमिपति भारी।।
gae lakhanu jahã jānakināthū |bhe mana mudita pāi priya sāthū ||
baṁdi rāma siya carana suhāe |cale saṁga nṛpamaṁdira āe ||
kahahiṁ parasapara pura nara nārī |bhali banāi bidhi bāta bigārī ||
tana kṛsa dukhu badana malīne |bikala manahũ mākhī madhu chīne ||
kara mījahiṁ siru dhuni pachitāhīṁ |janu bina paṁkha bihaga akulāhīṁ ||
bhai baṛi bhīra bhūpa darabārā |barani na jāi biṣādu apārā ||
sacivã uṭhāi rāu baiṭhāre |kahi priya bacana rāmu pagu dhāre ||
siya sameta dou tanaya nihārī |byākula bhayau bhūmipati bhārī ||
Lakshmana ging dorthin, wo der Herr von Janaki weilte, und sein Herz freute sich, die Gesellschaft seines Geliebten zu erlangen. Er verneigte sich vor den schönen Füßen von Rama und Sita, ging mit ihnen und kam zum Palast des Königs. Die Männer und Frauen der Stadt sagten einander: «Wie gut die Vorsehung einen Plan ersann, und dann die Sache verdarb!» Ihre Körper waren abgemagert, ihr Herz betrübt, ihre Gesichter niedergeschlagen; sie waren bestürzt, wie Bienen, denen man den Honig geraubt hat. Sie rangen die Hände, schlugen sich auf den Kopf und klagten, wie Vögel ohne Flügel, die in Not zappeln. Eine große Menschenmenge versammelte sich im Hof des Königs, und der grenzenlose Schmerz dort ließ sich nicht beschreiben. Der Minister hob den König empor und setzte ihn, und Rama, liebevolle Worte sprechend, legte seine Füße vor ihn. Beim Anblick seiner beiden Söhne zusammen mit Sita wurde der König von großer innerer Unruhe ergriffen.
Doha 76
सीय सहित सुत सुभग दोउ देखि देखि अकुलाइ।बारहिं बार सनेह बस राउ लेइ उर लाइ।।76।।
sīya sahita suta subhaga dou dekhi dekhi akulāi |bārahiṁ bāra saneha basa rāu lei ura lāi ||76||
Als er Sita und seine beiden edlen Söhne sah und wieder sah, wurde er von Schmerz überwältigt; immer wieder, in der Gewalt der Liebe, drückte der König sie an sein Herz.
Chaupai 77.1-4
सकइ न बोलि बिकल नरनाहू।सोक जनित उर दारुन दाहू।।
नाइ सीसु पद अति अनुरागा।उठि रघुबीर बिदा तब मागा।।
पितु असीस आयसु मोहि दीजै।हरष समय बिसमउ कत कीजै।।
तात किएँ प्रिय प्रेम प्रमादू।जसु जग जाइ होइ अपबादू।।
सुनि सनेह बस उठि नरनाहाँ।बैठारे रघुपति गहि बाहाँ।।
सुनहु तात तुम्ह कहुँ मुनि कहहीं।रामु चराचर नायक अहहीं।।
सुभ अरु असुभ करम अनुहारी।ईस देइ फलु ह्दयँ बिचारी।।
करइ जो करम पाव फल सोई।निगम नीति असि कह सबु कोई।।
sakai na boli bikala naranāhū |soka janita ura dāruna dāhū ||
nāi sīsu pada ati anurāgā |uṭhi raghubīra bidā taba māgā ||
pitu asīsa āyasu mohi dījai |haraṣa samaya bisamau kata kījai ||
tāta kiẽ priya prema pramādū |jasu jaga jāi hoi apabādū ||
suni saneha basa uṭhi naranāhā̃ |baiṭhāre raghupati gahi bāhā̃ ||
sunahu tāta tumha kahũ muni kahahīṁ |rāmu carācara nāyaka ahahīṁ ||
subha aru asubha karama anuhārī |īsa dei phalu hdayã bicārī ||
karai jo karama pāva phala soī |nigama nīti asi kaha sabu koī ||
Der König konnte nicht sprechen, überwältigt von Kummer; eine furchtbare Glut, geboren aus Schmerz, erfüllte sein Herz. Neigte sein Haupt vor den Füßen seines Vaters in tiefer Liebe, erhob sich Rama, der Beste der Raghus, und bat dann um Erlaubnis zu gehen. "Vater, gib mir deinen Segen und deinen Befehl. Warum dem Kleinmut verfallen in einem Moment der Freude? Vater, wenn man unachtsam ist durch zärtliche Zuneigung zu einem Geliebten, geht der Ruhm in der Welt verloren und Schande folgt." Als er dies hörte, erhob sich der König in seiner Liebe, nahm Rama, den Herrn der Raghus, beim Arm und ließ ihn Platz nehmen. "Höre, mein Sohn: die Weisen sagen, dass Rama der Herr aller Dinge ist, der bewegten und der unbewegten. Gott, der es in seinem Herzen erwägt, gibt jedem die Frucht, die seinen guten und bösen Taten entspricht. Wer eine Tat vollbringt, empfängt ihre Frucht: so lautet die Regel der Veden, und so sagt es jeder."
Doha 77
औरु करै अपराधु कोउ और पाव फल भोगु।अति बिचित्र भगवंत गति को जग जानै जोगु।।77।।
auru karai aparādhu kou aura pāva phala bhogu |ati bicitra bhagavaṁta gati ko jaga jānai jogu ||77||
Einer begeht ein Vergehen, und ein anderer empfängt die Frucht und erduldet sie. Die Wege des Herrn sind höchst wunderbar; wer kann wissen, was in dieser Welt angemessen ist?
Chaupai 78.1-4
रायँ राम राखन हित लागी।बहुत उपाय किए छलु त्यागी।।
लखी राम रुख रहत न जाने।धरम धुरंधर धीर सयाने।।
तब नृप सीय लाइ उर लीन्ही।अति हित बहुत भाँति सिख दीन्ही।।
कहि बन के दुख दुसह सुनाए।सासु ससुर पितु सुख समुझाए।।
सिय मनु राम चरन अनुरागा।घरु न सुगमु बनु बिषमु न लागा।।
औरउ सबहिं सीय समुझाई।कहि कहि बिपिन बिपति अधिकाई।।
सचिव नारि गुर नारि सयानी।सहित सनेह कहहिं मृदु बानी।।
तुम्ह कहुँ तौ न दीन्ह बनबासू।करहु जो कहहिं ससुर गुर सासू।।
rāyã rāma rākhana hita lāgī |bahuta upāya kie chalu tyāgī ||
lakhī rāma rukha rahata na jāne |dharama dhuraṁdhara dhīra sayāne ||
taba nṛpa sīya lāi ura līnhī |ati hita bahuta bhā̃ti sikha dīnhī ||
kahi bana ke dukha dusaha sunāe |sāsu sasura pitu sukha samujhāe ||
siya manu rāma carana anurāgā |gharu na sugamu banu biṣamu na lāgā ||
aurau sabahiṁ sīya samujhāī |kahi kahi bipina bipati adhikāī ||
saciva nāri gura nāri sayānī |sahita saneha kahahiṁ mṛdu bānī ||
tumha kahũ tau na dīnha banabāsū |karahu jo kahahiṁ sasura gura sāsū ||
Der König, um Rama vom Gehen abzuhalten, versuchte viele Mittel und ließ alle Täuschung fahren. Doch er erkannte Rames Sinnesart und wusste, dass er nicht bleiben würde, denn Rama war der Vorderste im Dharma, standhaft und klug. Da zog der König Sita an sein Herz und gab ihr mit tiefer Zuneigung viele Ratschläge auf mancherlei Weise. Er erzählte ihr von den unerträglichen Mühsalen des Waldes und erklärte ihr die Annehmlichkeiten des Lebens bei ihrer Schwiegermutter, ihrem Schwiegervater und ihrem Vater. Doch Sitas Herz hing an Rames Füßen; das Haus erschien ihr nicht leicht, noch der Wald schwer. Auch andere berieten Sita, indem sie immer wieder die vielen Gefahren der Wildnis schilderten. Die Frau des Ministers und die Frau des Gurus, beide klug, sprachen zu ihr mit sanften Worten, voller Zuneigung. "Du bist schließlich nicht in die Waldverbannung geschickt worden. Tu, was dir dein Schwiegervater, der Guru und deine Schwiegermutter sagen."
Doha 78
सिख सीतलि हित मधुर मृदु सुनि सीतहि न सोहानि।सरद चंद चंदनि लगत जनु चकई अकुलानि।।78।।
sikha sītali hita madhura mṛdu suni sītahi na sohāni |sarada caṁda caṁdani lagata janu cakaī akulāni ||78||
Dieser Rat, obwohl kühlend, wohltuend, süß und sanft, gefiel Sita beim Hören nicht; sie war betrübt wie die Chakvi, die rötliche Gans, wenn die Strahlen des Herbstmondes sie berühren.
Chaupai 79.1-4
सीय सकुच बस उतरु न देई।सो सुनि तमकि उठी कैकेई।।
मुनि पट भूषन भाजन आनी।आगें धरि बोली मृदु बानी।।
नृपहि प्रान प्रिय तुम्ह रघुबीरा।सील सनेह न छाड़िहि भीरा।।
सुकृत सुजसु परलोकु नसाऊ।तुम्हहि जान बन कहिहि न काऊ।।
अस बिचारि सोइ करहु जो भावा।राम जननि सिख सुनि सुखु पावा।।
भूपहि बचन बानसम लागे।करहिं न प्रान पयान अभागे।।
लोग बिकल मुरुछित नरनाहू।काह करिअ कछु सूझ न काहू।।
रामु तुरत मुनि बेषु बनाई।चले जनक जननिहि सिरु नाई।।
sīya sakuca basa utaru na deī |so suni tamaki uṭhī kaikeī ||
muni paṭa bhūṣana bhājana ānī |āgeṁ dhari bolī mṛdu bānī ||
nṛpahi prāna priya tumha raghubīrā |sīla saneha na chāṛihi bhīrā ||
sukṛta sujasu paraloku nasāū |tumhahi jāna bana kahihi na kāū ||
asa bicāri soi karahu jo bhāvā |rāma janani sikha suni sukhu pāvā ||
bhūpahi bacana bānasama lāge |karahiṁ na prāna payāna abhāge ||
loga bikala muruchita naranāhū |kāha karia kachu sūjha na kāhū ||
rāmu turata muni beṣu banāī |cale janaka jananihi siru nāī ||
Sita, aus Scham zurückgehalten, gab keine Antwort; aber Kaikeyi, dies hörend, erhob sich voll Zorn. Sie brachte die Gewänder, Schmuckstücke und Gefäße des Einsiedlers, stellte sie vor Rama und sprach mit sanfter Stimme. "Raghubira, du bist dem König so lieb wie sein eigenes Leben, doch in seiner Sanftmut und Liebe wird er es nicht über sich bringen, es auszusprechen." "Auch wenn sein Verdienst, sein guter Ruf und seine Hoffnung auf die jenseitige Welt verloren gehen, wird er dir niemals sagen, in den Wald zu gehen." "Bedenke dies und tu, was dir gefällt." Rama war froh, den Rat seiner Mutter zu hören. Ihre Worte trafen den König wie Pfeile. "Warum scheiden meine unglücklichen Lebensgeister nicht?" Die Leute waren bestürzt und der König lag in Ohnmacht. Was war zu tun? Niemand konnte sich auf etwas besinnen. Rama legte sogleich das Gewand des Einsiedlers an, neigte sein Haupt vor seinem Vater und seiner Mutter und machte sich auf den Weg.
Doha 79
सजि बन साजु समाजु सबु बनिता बंधु समेत।बंदि बिप्र गुर चरन प्रभु चले करि सबहि अचेत।।79।।
saji bana sāju samāju sabu banitā baṁdhu sameta |baṁdi bipra gura carana prabhu cale kari sabahi aceta ||79||
Nachdem er seine ganze Ausrüstung und Gefolgschaft für den Wald bereit gemacht hatte, zusammen mit seiner Frau und seinem Bruder, verneigte sich der Herr vor den Füßen der Brahmanen und des Guru, und brach auf, wobei er alle bestürzt und besinnungslos zurückließ.
Frequently Asked Questions
परंपरागत मान्यता में दोहा 70–79 का पाठ ‘सेवा-धर्म’ और ‘मर्यादा-पालन’ की बुद्धि देता है: माता-पिता-गुरु-स्वामी के चरण-आज्ञा को सिर धरने की वृत्ति (दोहा 70) दृढ़ होती है, तथा लक्ष्मण-सुमित्रा प्रसंग से दास्य-भाव और विकार-त्याग का संस्कार पुष्ट होता है—जिसे गृहस्थ-धर्म में रहते हुए भी राम-आश्रय की सिद्धि माना जाता है।
सामान्य सत्संग-परंपरा में इस खंड के साथ ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’ (नाम-सम्पुट) या ‘राम राम’ का जप-सम्पुट रखा जाता है; विशेषतः लक्ष्मण के दास्य-वाक्य (‘नाथ दासु मैं’) के बाद नाम-स्मरण को साधक-सम्पुट माना जाता है।
Ask anything about Prakarana 8 of the Ramcharitmanas
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Awadhi recitation where available, and more.
