Adhyaya 37

Verse 1

अगस्त्य उवाच । सर्वज्ञसूनो षड्वक्त्र सर्वार्थकुशल प्रभो । प्रादुर्भावं निशम्यैषां लिंगानां मुक्तिदायिनाम्

Agastya thưa rằng: Ôi Đấng sáu mặt, con của bậc Toàn Tri, bậc Chủ tể khéo léo trong mọi mục đích—sau khi nghe về các cuộc hiển lộ của những liṅga ban giải thoát này, (con xin được hỏi thêm).

Verse 2

नितरां परितृप्तोस्मि सुधां पीत्वेव निर्जरः । ओंकारप्रमुखैर्लिंगैरिदमानंदकाननम्

Ta hoàn toàn mãn nguyện—như bậc bất tử vừa uống cam lộ—nhờ các Liṅga khởi đầu bằng Oṃkāra; chính chúng khiến khu rừng này trở thành lâm viên Ananda, rừng của phúc lạc.

Verse 3

आनंदमेवजनयेदपि पापजुषामिह । परानंदमहं प्राप्तः श्रुत्वैतल्लिंगकीर्तनम्

Ngay cả với kẻ đắm chìm trong tội lỗi, tại nơi này chỉ cần thuật lại về Liṅga ấy cũng sinh ra niềm hoan hỷ. Còn ta, sau khi nghe lời tán dương Liṅga này, đã đạt được phúc lạc tối thượng.

Verse 4

जीवन्मुक्तैवासं हि क्षेत्रतत्त्वश्रुतेरहम् । स्कंददक्षेश्वरादीनि लिंगानीह चतुर्दश । यान्युक्तानि समाचक्ष्व तत्प्रभावमशेषतः

Nhờ nghe chân lý về thánh địa này, ta như đã được giải thoát ngay khi còn sống. Nay, về mười bốn Liṅga tại đây—khởi từ Skanda và Dakṣeśvara—đã được nhắc đến, xin hãy giảng cho ta trọn vẹn uy lực của chúng, không sót điều gì.

Verse 5

यो दक्षो गर्हयामास मध्ये देवसभं विभुम् । स कथं लिंगमीशस्य प्रत्यस्थापयदद्भुतम्

Dakṣa, kẻ giữa hội chúng chư thiên đã phỉ báng Đấng Tối Thượng—làm sao ông ta lại có thể phục lập Liṅga kỳ diệu của Īśvara?

Verse 6

इति श्रुत्वा शिखिरथः कुंभयोनेरुदीरितम् । सूत संकथयामास दक्षेश्वर समुद्भवम्

Nghe như vậy lời Kumbhayoni (Agastya) đã nói, Śikhiratha—hỡi Sūta—bèn thuật lại tường tận nguồn gốc của Dakṣeśvara.

Verse 7

स्कंद उवाच । आकर्णय मुने वच्मि कथां कल्मषहारिणीम् । पुरश्चरणकामोसौ दक्षः काशीं समाययौ

Skanda nói: “Hãy lắng nghe, hỡi bậc hiền triết; ta sẽ kể một câu chuyện có năng lực tẩy trừ cấu uế. Dakṣa, khởi tâm muốn thực hành puraścaraṇa (nghi thức tu tập chuẩn bị), đã đến Kāśī.”

Verse 8

छागवक्त्रो विरूपास्यो दधीचि परिधिक्कृतः । प्रायश्चित्तविधानार्थं सूपदिष्टः स्वयंभुवा

Mang khuôn mặt dê và dung mạo biến dạng—bị Dadhīci quở trách—ông được Svayambhū (Brahmā) chỉ dạy tường tận về nghi pháp prāyaścitta (sám hối, chuộc lỗi) đúng đắn.

Verse 9

एकदा देवदेवस्य सेवार्थं शशिमौलिनः । कैलासमगमद्विष्णुः पद्मयोनिपुरस्कृतः

Một lần, để phụng sự Đấng Thần của các thần, Chúa tể đội trăng trên tóc, Viṣṇu—được Padmayoni (Brahmā) đi trước—đã lên núi Kailāsa.

Verse 10

इंद्रादयो लोकपाला विश्वेदेवा मरुद्गणाः । आदित्या वसवो रुद्राः साध्या विद्याधरोरगाः

Indra cùng các vị Hộ thế khác, các Viśvedevas và đoàn Maruts; các Ādityas, Vasus, Rudras, Sādhyas, Vidyādharas và các loài rắn thần—tất thảy đều hiện diện.

Verse 11

ऋषयोऽप्सरसोयक्षा गंधर्वाः सिद्धचारणाः । तैर्नतो देवदेवेशः परिहृष्टतनूरुहैः

Các ṛṣi, apsaras, yakṣa, gandharva, siddha và cāraṇa đều cúi đầu đảnh lễ Chúa tể của chư thiên; trong niềm hoan hỷ tôn kính, lông tóc họ dựng đứng khi chiêm bái Ngài.

Verse 12

स्तुतश्च नाना स्तुतिभिः शंभुनापि कृतादराः । विविशुश्चासनश्रेण्यां तन्मुखासक्तदृष्टयः

Họ ca tụng Śambhu bằng muôn vàn thánh tụng, và chính Śambhu cũng tiếp nhận họ với lòng tôn kính. Rồi họ bước vào hàng ghế ngồi, mắt chăm chú, đắm nhập nơi dung nhan của Ngài.

Verse 13

अथ तेषूपविष्टेषु शंभुना विष्टरश्रवाः । कृतहस्तपरिस्पर्शमानः पृष्टो महादरम्

Khi tất cả đã an tọa, Viṣṭaraśravāḥ—sau khi thực hiện nghi thức chạm tay cung kính theo lệ—được Śambhu hỏi han với lòng trân trọng sâu xa.

Verse 14

श्रीवत्सलांछन हरे दैत्यवंशदवानल । कच्चित्पालयितुं शक्तिस्त्रिलोकीमस्त्यकुंठिता

Ôi Hari mang dấu Śrīvatsa—ngọn hỏa dã thiêu rụi dòng giống Daitya—uy lực không suy giảm của Ngài còn nâng đỡ và hộ trì ba cõi chăng?

Verse 15

दितिजान्दनुजान्दुष्टान्कच्चिच्छासि रणांगणे । अपि कुद्धान्महीदेवान्मामिव प्रतिमन्यसे

Trên chiến địa, Ngài còn trừng trị bọn thù ác sinh từ Diti và Danu chăng? Và Ngài còn xem các bậc vương giả trần gian đang phẫn nộ như xem chính ta—những đối thủ cần được kiềm chế—chăng?

Verse 16

बाधया रहिता गावः कच्चित्संति महीतले । स्त्रियः संति हि सुश्रीकाः पतिव्रतपरायणाः

Những đàn bò trên mặt đất có được an ổn, không bị khổ nạn chăng? Và có những người nữ hữu phúc, chuyên tâm giữ trọn hạnh pativratā, nương theo dharma của gia thất chăng?

Verse 17

विधियज्ञाः प्रवर्तंते पृथिव्यां बहुदक्षिणाः । निराबाधं तपः कच्चिदस्ति शश्वत्तपस्विनाम्

Các lễ tế theo đúng nghi pháp có đang được cử hành trên cõi đất này, dồi dào lễ vật và phẩm vật cúng dường chăng? Và các bậc khổ hạnh tu tapasyā thường hằng có thực hành khổ hạnh không bị chướng ngại chăng?

Verse 18

निष्प्रत्यूहं पठंत्येव सांगान्वेदान्द्विजोत्तमाः । महीपालाः प्रजाः कच्चित्पांति त्वमिवकेशव

Các bậc dvija tối thượng có đang tụng đọc các Veda cùng các bộ phụ trợ một cách thông suốt, không bị ngăn trở chăng? Và các bậc quân vương có bảo hộ thần dân, hỡi Keśava, như chính Ngài bảo hộ các thế giới chăng?

Verse 19

स्वेषु स्वेषु च धर्मेषु कच्चिद्वर्णाश्रमास्तथा । निष्ठावंतो हि तिष्ठंति प्रहृष्टेंद्रियमानसाः

Dân chúng thuộc các varṇa và āśrama có đang kiên định trong bổn phận riêng của mình chăng—đứng vững với các căn và tâm ý hoan hỷ, an nhiên và phấn chấn?

Verse 20

धूर्जटिः परिपृछ्येति हृष्टं वैकुंठनायकम् । ब्रह्माणं चापि पप्रच्छ ब्राह्मं तेजः समेधते

Vì thế, Dhūrjaṭi (Śiva), sau khi thưa hỏi Đấng Chủ Tể Vaikuṇṭha đang hoan hỷ, lại hỏi cả Brahmā; và thần quang phạm thiên của Brahmā càng thêm rực sáng.

Verse 21

सत्यमस्खलितं कच्चिदस्ति त्रैलोक्यमंडपे । तीर्थावरोधो न क्वापि केनचित्क्रियते विधे

Hỡi Vidhi (Brahmā), trong giảng đường của ba cõi, chân lý có còn vững bền, không hề lung lay chăng? Và có ai ở bất cứ nơi đâu gây ngăn trở các thánh địa tīrtha hay không?

Verse 22

इंद्रादयः सुराः कच्चित्स्वेषु स्वेषु पुरेष्वहो । राज्यं प्रशासति स्वस्थाः कृष्णदोर्दंडपालिताः

Phải chăng Indra và các chư thiên khác, trong từng thành trì của mình, đang trị vì cõi nước an ổn? Được sức mạnh cánh tay của Kṛṣṇa che chở như cây trượng vương quyền.

Verse 23

प्रत्येकं परिपृच्छयेशः सर्वानित्थं कृतादरान् । पृष्ट्वा गमनकार्यं च तेषां कृत्वा मनोरथान्

Vì thế, Đức Chúa tể ân cần hỏi thăm từng vị, bày tỏ sự tôn kính xứng đáng đối với tất cả. Sau khi hỏi việc ra đi vì duyên cớ gì và làm trọn các ước nguyện của họ, Ngài chuẩn bị tiễn họ lên đường.

Verse 24

विससर्जाथ तान्सर्वान्देवः सौधं समाविशत् । गतेष्वथ च देवेषु स्वस्व धिष्ण्येषु हृष्टवत्

Bấy giờ, Thần linh cho tất cả lui về và Ngài bước vào cung điện. Khi các chư thiên đã ra đi—mỗi vị trở về tòa ngự của mình—họ rời bước trong niềm hoan hỷ.

Verse 25

मध्ये मार्गं स चिंतोभूद्दक्षः सत्याः पिता तदा । अन्यदेवसमानं स मानं प्राप न चाधिकम्

Giữa đường, Dakṣa—thân phụ của Satī—bỗng trầm tư. Ông được tôn kính ngang với các chư thần khác, nhưng chẳng được tôn vinh hơn họ chút nào.

Verse 26

अतीव क्षुब्धचित्तोभून्मंदराघाततोऽब्धिवत् । उवाच च मनस्येतन्महाक्रोधरयांधदृक्

Tâm ông bỗng chấn động dữ dội, như biển cả bị núi Mandara đánh mạnh. Bị cơn đại nộ cuốn đi khiến mắt lòng mù lòa, ông tự nói những điều ấy trong tâm tưởng.

Verse 27

अतीवगर्वितो जातः सती मे प्राप्य कन्यकाम् । कस्यचिन्नाप्यसौ प्रायो न कोस्यापि क्वचित्पुनः

Sau khi cưới được con gái ta là Satī làm hiền thê, hắn trở nên vô cùng kiêu mạn. Hắn hầu như chẳng tỏ chút kính nhường với bất kỳ ai—bất cứ lúc nào, với bất cứ người nào.

Verse 28

किं वंश्यस्त्वेष किं गोत्रः किं देशीयः किमात्मकः । किं वृत्तिः किं समाचारो विपा दी वृषवाहनः

Hắn thuộc dòng dõi nào? Thuộc gotra nào? Từ xứ sở nào mà đến—bản tính thực của hắn là gì? Sinh kế ra sao, phong tục thế nào—kẻ mang cờ hiệu bò ấy, luôn bị vây quanh bởi những tai ương kỳ dị?

Verse 29

न प्रायशस्तपस्व्येष क्व तपः क्वास्त्रधारणम् । न गृहस्थेषु गण्योसौ श्मशाननिलयो यतः

Hắn hầu như chẳng phải bậc khổ hạnh—khổ hạnh của hắn ở đâu, và việc mang khí giới ở đâu? Hắn cũng chẳng được kể vào hàng gia chủ, vì chỗ ở của hắn là bãi thiêu xác.

Verse 30

असौ न ब्रह्मचारी स्यात्कृतपाणिग्रह स्थितिः । वानप्रस्थ्यं कुतश्चास्मिन्नैश्वर्यमदमोहिते

Hắn không thể là bậc brahmacārin, vì đã ở trong tình trạng đã nắm tay vợ trong lễ thành hôn. Và làm sao có thể có đời vānaprastha nơi hắn—kẻ mê lầm bởi men say quyền lực?

Verse 31

न ब्राह्मणोभवत्येष यतो वेदो न वेत्त्यमुम् । शस्त्रास्त्रधारणात्प्रायः क्षत्रियः स्यान्न सोप्ययम्

Hắn không phải brāhmaṇa, vì (theo lời ta) hắn chẳng biết Veda. Dựa vào việc mang vũ khí, người ta có thể gọi một người là kṣatriya, nhưng hắn cũng không phải đến mức ấy.

Verse 32

क्षतात्संत्राणनात्क्षत्रं तत्क्वास्मिन्प्रलयप्रिये । वैश्योपि न भवेदेष सदा निर्धनचेष्टनः

“Kṣatra” được gọi như vậy vì có bổn phận che chở kẻ bị thương—nhưng nơi kẻ ưa sự hủy diệt thì sự che chở ấy ở đâu? Lại nữa, người ấy cũng chẳng thể là vaiśya, vì luôn hành xử như kẻ không của cải.

Verse 33

शूद्रोपि न भवेत्प्रायो नागयज्ञोपवीतवान् । एवं वर्णाश्रमातीतः कोसौ सम्यङ्नकीर्त्यते

Người ấy, theo nghĩa thường, cũng chẳng phải là Śūdra; lại cũng không phải kẻ mang thánh tuyến (yajñopavīta) cho lễ tế Nāga. Vậy, đã vượt ngoài mọi varṇa và āśrama, rốt cuộc người ấy là ai để có thể được xưng tả cho đúng?

Verse 34

सर्वः प्रकृत्या ज्ञायेत स्थाणुः प्रकृतिवर्जितः । प्रायशः पुरुषोनासावर्धनारीवपुर्यतः

Mọi người đều được nhận biết bởi một bản tính hay dấu ấn nào đó; nhưng Sthāṇu (Śiva) thì vượt ngoài mọi thuộc tính hạn cuộc. Tuy vậy, Ngài cũng chẳng chỉ là nam nhân, vì được tán dương là Ardhanārī—thân tướng nửa nữ.

Verse 35

योषापि न भवेदेष यतोसौ श्मश्रुलाननः । नपुंसकोपि न भवेल्लिंगमस्ययतोर्च्यते

Ngài cũng chẳng phải nữ nhân, vì dung nhan có râu. Ngài cũng chẳng phải kẻ trung tính, bởi liṅga của Ngài được tôn thờ phụng bái.

Verse 36

बालोपि न भवत्येष यतोऽयं बहुवार्षिकः । अनादिवृद्धो लोकेषु गीयते चोग्र एष यत्

Ngài cũng chẳng phải trẻ thơ, vì đã trải qua vô số năm tháng. Trong các cõi, Ngài được ca tụng là “cổ xưa từ thuở vô thủy,” và cũng được xưng là “Ugra”—đấng uy mãnh dữ dội.

Verse 37

अतो युवत्वं संभाव्यं नात्र नूनं चिरंतने । वृद्धोऽपि न भवत्येष जरामरणवर्जितः

Vì thế có thể tưởng như Ngài mang tuổi trẻ—nhưng quả thật không, hỡi Đấng Cổ Xưa. Ngay cả tuổi già cũng không thuộc về Ngài, vì Ngài lìa mọi suy hoại và tử vong.

Verse 38

ब्रह्मादीन्संहरेत्प्रांते तथापि च न पातकी । पुण्यलेशोपि नास्त्यस्मिन्ब्रह्ममौलिच्छिदिक्रुधा

Dẫu đến lúc tận cùng, Ngài có thu nhiếp (tiêu diệt) cả Phạm Thiên và chư thần khác, Ngài vẫn chẳng là kẻ tội lỗi. Trong Ngài không có dù một mảy công hay tội—Ngài hành động bằng cơn phẫn nộ đã chẻ vỡ vương miện của Phạm Thiên.

Verse 40

अहो धार्ष्ट्यं महद्दृष्टं जटिलस्याद्य चाद्भुतम् । यदासनान्नोत्थितोसौ दृष्ट्वा मां श्वशुरं गुरुम्

Ôi! Thật là sự ngạo mạn lớn lao, hôm nay thấy nơi vị khổ hạnh tóc bện ấy, quả đáng kinh ngạc: thấy ta—nhạc phụ và bậc trưởng thượng—mà hắn vẫn không đứng dậy khỏi chỗ ngồi.

Verse 41

एवंभूता भवंत्येव मातापितृविवर्जिताः । निर्गुणा अकुलीनाश्च कर्मभ्रष्टा निरंकुशाः

Hạng người như thế quả thật trở nên như kẻ không cha không mẹ—không đức hạnh, chẳng thuộc dòng dõi cao quý, sa sút khỏi bổn phận chính đáng, và buông thả không kềm chế.

Verse 42

स्वच्छंदचारिणोऽनाथाः सर्वत्र स्वाभिमानिनः । अकिंचना अपिप्रायस्तथापीश्वरमानिनः

Họ lang thang theo ý mình, như kẻ không nơi nương tựa; ở đâu cũng tự cao tự đại. Dẫu phần nhiều chẳng có gì, họ vẫn tưởng mình là bậc chúa tể.

Verse 43

जामातॄणां स्वभावोयं प्रायशो गर्वभाजनम् । किंचिदैश्वयर्मासाद्य भवत्येव न संशयः

Đó phần nhiều là bản tính của các chàng rể: họ trở thành chiếc bình chứa kiêu mạn; chỉ cần được chút phú quý, kiêu mạn ắt sinh khởi—không còn nghi ngờ gì.

Verse 44

द्विजराजः स गर्विष्ठो रोहिणीप्रेमनिर्भरः । कृत्तिकादिषु चास्नेही मया शप्तः क्षयीकृतः

Vị chúa của hàng Nhị-sinh (Mặt Trăng) ấy, phồng lên vì kiêu mạn, chìm đắm trong tình yêu Rohiṇī, lại chẳng hề thương mến Kṛttikā cùng các phu nhân khác; bởi ta đã nguyền rủa, nên Ngài bị làm cho hao mòn tàn lụi.

Verse 45

अस्याहं गर्वसर्वस्वं हरिष्याम्येव शूलिनः । यथावमानितश्चाहमनेनास्य गृहं गतः

“Ôi Śūlin, Đấng cầm tam-xoa! Ta nhất định sẽ tước bỏ hết thảy những gì làm nên kiêu mạn của hắn; bởi khi ta đến nhà hắn, ta đã bị hắn sỉ nhục.”

Verse 46

तथास्याहं करिष्यामि मानहानिं च सर्वतः । संप्रधार्येति बहुशः स तु दक्षः प्रजापतिः

Đã quyết như thế, ông nhiều lần suy tính: “Bằng mọi cách, ta sẽ khiến hắn mất danh dự.” Ấy chính là Dakṣa, bậc Prajāpati.

Verse 47

प्राप्य स्वभवनं देवानाजुहाव सवासवान् । अहं यियक्षुर्यूयं मे यज्ञसाहाय्यकारिणः

Trở về tư dinh của mình, ông triệu thỉnh chư thiên cùng Vāsava (Indra) và nói: “Ta muốn cử hành một lễ tế (yajña); các ngươi hãy làm trợ duyên cho ta trong yajña này.”

Verse 48

भवंतु यज्ञसंभारानानयंतु त्वरान्विताः । श्वेतद्वीपमथो गत्वा चक्रे चक्रिणमच्युतम्

“Hãy gom đủ các vật dụng tế lễ và mau chóng đem đến.” Rồi Ngài đi đến Śvetadvīpa và tôn lập Acyuta—Đấng mang đĩa thần (cakra)—làm quyền năng chủ trì nghi lễ.

Verse 49

महाक्रतूपद्रष्टारं यज्ञपूरुषमेव च । तस्यर्त्विजोभवन्सर्व ऋषयो ब्रह्मवादिनः

Ngài thiết lập Yajña-Puruṣa làm chính vị giám sát của đại tế lễ ấy; và tất cả các bậc hiền triết—những người thuyết giảng Brahman—đều trở thành các tư tế chủ lễ (ṛtvij).

Verse 50

प्रावर्तत ततस्तस्य दक्षस्य च महाध्वरः । दृष्ट्वा देवनिकायांश्च तस्मिन्दक्ष महाध्वरे

Bấy giờ đại tế lễ của Dakṣa khởi sự. Thấy các đoàn chư thiên tụ hội trong đại đàn tế của Dakṣa ấy—

Verse 51

अनीश्वरांस्ततो वेधा व्याजं कृत्वा गृहं ययौ । दधीचिरथ संवीक्ष्य सर्वांस्त्रैलोक्यवासिनः

Bấy giờ Đấng Tạo Hóa (Vedhā), thấy họ không có Chúa Tể (Īśvara), bèn vin cớ rồi trở về nhà. Khi ấy Dadhīci, sau khi quan sát mọi cư dân của ba cõi—

Verse 52

दक्षयज्ञे समायातान्सतीश्वरविवर्जितान् । प्राप्तसंमानसंभारान्वासोलंकृतिपूर्वकम्

Tại tế lễ của Dakṣa, những kẻ đã đến—vắng bóng Satī và Īśvara—đều được tiếp đãi đúng phép với vinh dự, lễ vật, y phục và đồ trang sức.

Verse 53

दक्षस्य हि शुभोदर्कमिच्छन्प्रोवाच चेति वै । दधीचिरुवाच । दक्षप्रजापते दक्ष साक्षाद्धातृस्वरूपधृक्

Vì cầu mong phúc lành cát tường cho Dakṣa, ngài đã thật sự nói với ông. Dadhīci thưa: “Ôi Dakṣa Prajāpati, ôi Dakṣa, ngài mang chính hình tướng của Dhātṛ (Đấng Tạo Hóa).”

Verse 54

न चास्ति तव सामर्थ्यं क्वापि कस्यापि निश्चितम् । यादृशः क्रतुसंभारस्तव चेह समीक्ष्यते

Năng lực của ngài chẳng được bảo chứng ở bất cứ nơi đâu, trong bất cứ phương diện nào. Thế nhưng tại đây người ta lại thấy nơi ngài sự chuẩn bị trọng đại cho một kratu—đại tế lễ theo Veda—đang được phô bày.

Verse 55

न तादृङ्नेदसि प्रायः क्वापि ज्ञातो महामते । क्रतुस्तु नैव कर्तव्यो नास्ति क्रतुसमो रिपुः

Ôi bậc đại trí, một nền tảng như thế hầu như chẳng được biết đến ở đâu. Vì vậy chớ nên khởi làm kratu; không có kẻ thù nào sánh bằng tế lễ (khi thiếu điều kiện chân chánh).

Verse 56

कर्तव्यश्चेत्तदाकार्यः स्याच्चेत्संपत्ति रीदृशी । साक्षादग्निः स्वयं कुंडे साक्षादिंद्रादिदेवताः

Nếu nhất định phải làm, thì chỉ nên làm khi có những thành tựu phi thường như vậy: chính Agni hiển lộ trong hố lửa, và Indra cùng các chư thiên khác hiện diện đích thân.

Verse 57

साक्षाच्च सर्वे मंत्रा वै साक्षाद्यज्ञपुमानसौ । आचार्यपदवीमेष देवाचार्यः स्वयं चरेत् । साक्षाद्ब्रह्मा स्वयं चैष भृगुर्वै कर्मकांडवित्

Và mọi thần chú phải như hiện diện đích thân; chính Nhân Thân của Yajña phải hiển lộ. Chức vị ācārya phải do vị Thầy của chư thiên tự mình đảm nhiệm. Brahmā cũng phải hiện diện, và Bhṛgu—bậc tinh thông phần nghi lễ (karma-kāṇḍa)—cũng vậy.

Verse 58

अयं पूषा भगस्त्वेष इयं देवी सरस्वती । एते च सर्वदिक्पाला यज्ञरक्षाकृतः स्वयम्

Đây là Pūṣan, đây là Bhaga; đây là Nữ thần Sarasvatī. Và đây là các vị Hộ phương của mọi phương hướng, tự thân làm người gìn giữ lễ tế (yajña).

Verse 59

त्वं च दीक्षां शुभां प्राप्तो देव्या च शतरूपया । जामाता त्वेष ते धर्मः पत्नीभिर्दशभिः सह

Và ngài đã thọ nhận lễ điểm đạo (dīkṣā) cát tường từ Nữ thần Śatarūpā. Vị này là con rể của ngài—Dharma—cùng với mười người vợ của ông.

Verse 60

स्वयमेव हि कुर्वीत धर्मकार्यं प्रयत्नतः । ओषधीनामयं नाथस्तव जामातृषूत्तमः

Quả thật, chính ông phải tự mình tận lực thực hành công việc của Dharma. Vị chúa tể của các dược thảo này là người con rể ưu tú nhất của ngài.

Verse 61

सप्तविंशतिभिः सार्धं पत्नीभिस्तव कार्यकृत् । ओषधीः पूरयेत्सर्वा द्विजराजो महासुधीः

Làm việc của ngài cùng với hai mươi bảy người vợ, vị vua của hàng “nhị sinh” (dvija), bậc đại trí, sẽ làm cho mọi dược thảo đều được sung mãn.

Verse 62

दीक्षितो राजसूयस्य दत्तत्रैलोक्यदक्षिणः । मारीचः कश्यपश्चासौ प्रजापतिषु सत्तमः । त्रयोदशमिताभिश्च भार्याभिस्तव कार्यकृत्

Được điểm đạo cho lễ Rājasūya và đã hiến dâng ba cõi làm lễ vật cúng dường (dakṣiṇā), vị Marīci—Kaśyapa ấy, bậc tối thắng trong hàng Prajāpati, hoàn thành công việc của ngài cùng với mười ba người vợ.

Verse 63

हविः कामदुघा सूते कल्पवृक्षः समित्कुशान् । दारुपात्राणि सर्वाणि शकटं मंडपादिकम्

Bò ban như ý (Kāmadhenu) sinh ra các vật phẩm cúng tế (havis); cây như ý (Kalpavṛkṣa) cung cấp củi tế và cỏ kuśa; mọi đồ đựng bằng gỗ, xe, nhà rạp (maṇḍapa) và các dụng cụ tế lễ khác đều được sắm đủ.

Verse 64

विश्वकर्माप्यलंकारान्कुरुतेभ्यागतर्त्विजाम् । वसूनि चाऽपि वासांसि वसवोष्टौ ददत्यपि

Ngay cả Viśvakarmā cũng chế tác đồ trang sức cho các vị tư tế đã đến; và tám vị Vasu cũng ban tặng của cải cùng y phục.

Verse 65

स्वयंलक्ष्मीरलंकुर्याद्यावै चात्र सुवासिनीः

Và chính nữ thần Lakṣmī sẽ tự tay trang điểm cho những phụ nữ suvasinī—những người mặc y phục cát tường—đang hiện diện nơi đây.

Verse 66

सर्वे सुखाय मे दक्ष वीक्षमाणस्य सर्वतः । एकं दुःखाकरोत्येव यत्त्वं विस्मृतवानसि

Ôi Dakṣa, mọi điều ta nhìn thấy khắp bốn phía dường như đều được sắp đặt cho niềm vui của ta; nhưng chỉ một điều gây nên sầu khổ: rằng ngươi đã quên mất điều ấy.

Verse 67

जीवहीनो यथा देहो भूषितोपि न शोभते । तथेश्वरं विना यज्ञः श्मशानमिव लक्ष्यते

Như thân xác không có sinh khí, dù trang sức cũng chẳng rạng ngời; cũng vậy, tế lễ không có Đấng Chúa Tể thì hiện ra như bãi hỏa táng.

Verse 68

इत्थं दधीचिवचनं श्रुत्वा दक्षः प्रजापतिः । भृशं जज्वाल कोपेन हविषा कृष्णवर्त्मवत्

Nghe lời của Dadhīci như vậy, Dakṣa Prajāpati bừng bừng cháy dữ dội vì phẫn nộ—như lửa tế phẩm (havis) bốc lên, kéo theo vệt khói đen sẫm.

Verse 69

पूर्वस्तुत्याति संहृष्टो दृष्टो योसौ दधीचिना । स एव चापि कोपाग्निमुद्वमन्वीक्षितो मुखात्

Người mà trước kia Dadhīci từng thấy vô cùng hân hoan trước lời tán dương—chính người ấy nay lại bị thấy từ gương mặt phun ra ngọn lửa giận dữ.

Verse 70

प्रत्युवाचाथ तं विप्रं वेपमानांगयष्टिकः । दक्षः प्रजापती रोषाज्जिघांसुरिव तं द्विजम्

Rồi Dakṣa Prajāpati đáp lại vị bà-la-môn ấy; thân thể run lên vì giận dữ, như thể muốn đánh gục người “hai lần sinh” kia.

Verse 71

दक्ष उवाच । ब्राह्मणोसि दधीचे त्वं किं करोमि तवात्र वै । दीक्षामहमहो प्राप्तः कर्तुं नायाति किंचन

Dakṣa nói: “Dadhīci, ông là một bà-la-môn—ở đây ta có thể làm gì với ông? Than ôi, ta đã thọ dīkṣā (lễ thọ giới, nhập đàn); nay ta chẳng còn việc gì khác để làm.”

Verse 72

भवान्केन समाहूतो यदत्रागान्महाजडः । आगतोपि हि केन त्वं पृष्ट इत्थं प्रब्रवीषि यत्

“Ai đã mời ông mà ông đến đây, đồ ngu muội lớn? Và dẫu đã đến rồi—ai đã hỏi ông mà ông lại nói năng như thế?”

Verse 73

सर्वमंगलमांगल्यो यत्र श्रीमानयं हरिः । स्वयं वै यज्ञपुरुषः स मखः किं श्मशानवत्

“Sao tế lễ này có thể như bãi hỏa táng, khi Hari vinh hiển đang hiện diện nơi đây—đấng cát tường trong mọi điều cát tường—chính Ngài là Yajña-Puruṣa?”

Verse 74

यत्र वज्रधरः शक्रः शतयज्ञैकदीक्षितः । त्रयस्त्रिंशतिकोटीनाममराणां पतिः स्वयम्

Tại thánh địa ấy, chính Śakra (Indra) — bậc cầm Kim Cang (vajra) — hiện diện, đã thọ đại-điển cho một trăm tế lễ, và là chúa tể của ba mươi ba ức chư thiên bất tử.

Verse 75

तं त्वंचोपमिमीषेमुं श्मशानेन महामखम् । धर्मराट्च स्वयं यत्र धर्माधर्मैककोविदः

Thế mà ngươi lại đem đại tế lễ ấy so với bãi hỏa táng; trong khi nơi đó chính Dharma-rāja hiện diện, bậc độc nhất tinh thông phân biệt dharma và adharma.

Verse 76

श्रीदोस्ति यत्र श्रीदाता साक्षाद्यत्राशुशुक्षणिः । तं यज्ञमुपमासि त्वममंगलभुवातया

Nơi có Śrī-dātā, đấng ban phúc thịnh vượng, và nơi Āśuśukṣaṇi hiển lộ rõ ràng; sao ngươi còn ví tế lễ ấy như chốn bất tường?

Verse 77

देवाचार्यः स्वयं यत्र क्रतोराचार्यतागतः । अभिमानवशात्तं त्वमाख्यासि पितृकाननम्

Nơi mà Devācārya, bậc thầy của chư thiên, tự thân đến làm vị ācārya cho tế lễ; vậy mà vì ngã mạn, ngươi gọi đó là ‘rừng của tổ tiên’, như chỉ là đất tang tế.

Verse 78

यत्रार्त्विज्यं भजंतेऽमी वसिष्ठप्रमुखर्षयः । तमध्वरं समाचक्षे मंगलेतरभूमिवत्

Nơi các hiền thánh do Vasiṣṭha đứng đầu đảm nhận chức tế tự—làm sao có thể nói lễ tế ấy như thể được cử hành trên mảnh đất bất tường?

Verse 79

निशम्येति मुनिः प्राह दधीचिर्ज्ञानिनां वरः । सर्वमंगलमांगल्यो भवेद्यज्ञपुमान्हरिः

Nghe vậy, hiền giả Dadhīci—bậc nhất trong hàng trí giả—nói rằng: “Hari, chính là Nhân Thần của lễ tế, là điềm cát tường tối thượng trong mọi điều cát tường.”

Verse 80

तथापि शांभवी शक्तिर्वेदे विष्णुः प्रपठ्यते । वामांगं स्रष्टुराद्यस्य हरिस्तदितरद्विधिः

Dẫu vậy, trong Veda, Viṣṇu được tụng xưng là Śāmbhavī-Śakti. Hari là phía bên trái của Đấng Sáng Tạo nguyên sơ; phía còn lại là Vidhī (Brahmā).

Verse 81

दीक्षितो योश्वमेधानां शतस्य कुलिशायुधः । दुर्वाससा क्षणेनापि नीतो निःश्रीकतां हि सः

Người cầm vũ khí lôi đình, đã được thọ giới để cử hành một trăm lễ Aśvamedha—quả thật chỉ trong khoảnh khắc đã bị Durvāsas đưa đến cảnh mất hết quang huy.

Verse 82

पुनराराध्य भूतेशं प्रापैकाममरावतीम् । यस्त्वया धर्मराजोत्र कथितः क्रतुरक्षकः

Rồi lại thờ phụng Bhūteśa, ngài đạt lại Amarāvatī—đó chính là Dharmarāja mà ông đã nói ở đây là vị hộ trì lễ tế.

Verse 83

बलं तस्याखिलैर्ज्ञातं श्वेतं पाशयतः पुरा । धनदस्त्र्यंबकसखस्तच्चक्षुश्चाशुशुक्षणिः

Uy lực của Ngài xưa kia đã được mọi người biết đến, khi Ngài thấy Śveta bị trói bằng thòng lọng. Dhanada—bạn của Tryambaka—cũng có mặt, và Āśuśukṣaṇi nữa, như chính đôi mắt của Ngài làm chứng cho mọi điều.

Verse 84

पार्ष्णिग्राह्यभवद्रुद्रो देवाचार्यस्य वै तदा । यदा तारामधार्षीत्स द्विजराजोऽतिसुंदरीम्

Khi ấy Rudra như thể trở thành đấng nắm kẻ phạm lỗi bằng gót chân để bảo hộ vị thầy của chư thiên; bởi chính lúc đó Mặt Trăng—vua trong hàng nhị sinh—đã cưỡng đoạt nàng Tārā tuyệt sắc.

Verse 85

तं विदंति वसिष्ठाद्यास्तवार्त्विज्यं भजंति ये । एको रुद्रो न द्वितीयः संविदाना अपीति हि

Những ai thọ nhận sự phụng sự tế tự của Ngài—Vasiṣṭha và các bậc hiền triết khác—thật sự biết Ngài. Vì các bậc chứng ngộ quả quyết rằng: “Rudra chỉ là Một, không có thứ hai.”

Verse 86

प्रावर्तंतर्षयोन्येपि गौरवात्तव ते क्रतौ । यदि मे ब्राह्मणस्यैकं शृणोषि वचनं हितम्

Vì kính trọng Ngài, các bậc hiền triết khác cũng tiến đến tham dự lễ tế của Ngài. Nếu Ngài chịu lắng nghe một lời lợi ích từ tôi, một vị brāhmaṇa—

Verse 87

तदा क्रतुफलाधीशं विश्वेशं त्वं समाह्वय । विना तेन क्रतुरसौ कृतोप्यकृत एव हि

Vậy thì Ngài hãy thỉnh mời Viśveśa, Đấng Chủ Tể cai quản quả phúc của lễ tế. Không có Ngài, lễ tế ấy—dẫu đã cử hành—thật vẫn như chưa từng cử hành.

Verse 88

सति तस्म्निमहादेवे विश्वकर्मैकसाक्षिणि । तवापि चैषा सर्वेषां फलिष्यंति मनोरथाः

Khi Mahādeva ấy hiện diện—đấng Viśvakarmā, nhân chứng duy nhất của mọi nghiệp—thì sở nguyện của Ngài, và ước nguyện của hết thảy, đều sẽ kết quả.

Verse 89

यथा जडानि बीजानि न फलंति स्वयं तथा । जडानि सर्वकर्माणि न फलंतीश्वरं विना

Như hạt giống vô tri không tự mình kết trái, cũng vậy mọi nghiệp vốn vô tri, nếu không có Đấng Chúa Tể (Īśvara) thì không thể trổ quả báo.

Verse 90

अर्थहीना यथा वाणी धर्महीना यथा तनुः । पतिहीना यथा नारी शिवहीना तथा क्रिया

Như lời nói không có nghĩa thì vô giá trị, như thân không có dharma thì trống rỗng, như người nữ không có chồng thì bơ vơ—cũng vậy, mọi nghi lễ nếu thiếu Śiva đều trở nên vô hồn.

Verse 91

गंगाहीना यथा देशाः पुत्रहीना यथा गृहाः । दानहीना यथा संपच्छिवहीना तथा क्रिया

Như xứ sở thiếu sông Hằng thì kém phần thịnh, như nhà thiếu con trai thì vắng vẻ, như phú quý thiếu bố thí thì suy giảm—cũng vậy, mọi nghi lễ thiếu Śiva đều bị giảm mất công đức.

Verse 92

मंत्रिहीनं यथा राज्यं श्रुतिहीना यथा द्विजाः । योषा हीनं यथा सौख्यं शिवहीना तथा क्रिया

Như vương quốc thiếu bề tôi thì khiếm khuyết, như hàng dvija thiếu học vấn Śruti thì không trọn, như hạnh phúc thiếu người vợ thì giảm—cũng vậy, mọi nghi lễ thiếu Śiva đều thành lỗi thiếu.

Verse 93

दर्भहीना यथा संध्या तिलहीनं च तर्पणम् । हविर्हीनो यथा होमः शिवहीना तथा क्रिया

Như lễ Sandhyā không trọn vẹn nếu thiếu cỏ darbha, như nghi thức tarpaṇa không trọn nếu thiếu hạt mè, và như lễ homa không trọn nếu thiếu vật cúng—cũng vậy, mọi hành trì tôn giáo đều không trọn vẹn nếu thiếu Śiva.

Verse 94

इत्थं दधीचिनाख्यातं जग्राह वचनं न तत् । दक्षो दक्षोपि तत्रैव शंभोर्माया विमोहितः

Dù được Dadhīci chỉ dạy như thế, Dakṣa vẫn không nhận lời khuyên ấy; ngay cả Dakṣa tài giỏi, tại chính nơi đó, cũng bị māyā của Śambhu (Śiva) làm mê lầm.

Verse 95

प्रोवाच च भृशं क्रुद्धः का चिंता तव मे क्रतोः । क्रतुमुख्यानि सर्वाणि यानि कर्माणि सर्वतः

Rồi, vô cùng phẫn nộ, ông nói: “Ngươi bận tâm gì đến lễ tế của ta? Mọi nghi lễ tế tự—mọi hành vi chính yếu, xét đủ mọi phương diện—đều đã được sắp đặt đầy đủ.”

Verse 96

तानि सिद्ध्यंति नियतं यथार्थकरणादिह । अयथार्थविधानेन सिद्ध्येत्कर्मापि नेशितुः

“Ở đây, các nghi lễ ấy chắc chắn thành tựu khi được thực hiện đúng pháp. Nhưng nếu theo thủ tục sai lạc, thì ngay cả một việc cũng không thể viên mãn—nhất là khi thiếu Đấng Chủ Tể dẫn dắt.”

Verse 97

स्वकर्मसिद्धये चाथ सर्व एव हि चेश्वरः । ईश्वरः कर्मणां साक्षी यत्त्वयापीति भाषितम्

“Hơn nữa, để việc làm của mình được thành tựu, mỗi người quả cũng là một ‘chủ’ theo nghĩa là tác nhân. Nhưng chính Īśvara mới là Đấng chứng tri mọi nghiệp—điều này cũng do ngươi đã nói.”

Verse 98

तत्तथास्तु परं साक्षी नार्थं दद्याच्च कुत्रचित्

“Vậy thì cứ thế: hãy để Đấng Tối Thượng làm chứng; nhưng xin Ngài đừng ban ‘quả’ ở bất cứ nơi đâu.”

Verse 99

जडानि सर्वकर्माणि न फलंतीश्वरं विना । यदुक्तं भवता तत्राप्यहो दृष्टांतयाम्यहम्

Mọi hành nghiệp đều là vô tri; không có Īśvara thì chẳng kết quả. Còn điều ngài đã nói nơi ấy—quả thật, ta sẽ đáp bằng một thí dụ.

Verse 100

जडान्यपि च बीजानि कालं संप्राप्यवात्मनः । अंकूरयंति कालाच्च पुष्प्यंति च फलंति च

Ngay cả hạt giống tưởng như vô tri, khi đến đúng thời tiết, tự nó cũng nảy mầm; rồi theo thời gian mà trổ hoa và kết trái.

Verse 110

आदिदेश समीपस्थानालोक्य परितस्त्विति । ब्राह्मणापसदं चामुं परिदूरयताशु वै

Ông ra lệnh, nhìn những kẻ đứng gần bên: “Hãy lập tức xua kẻ suy đọa của hàng Bà-la-môn này đi, thật xa khỏi đây.”

Verse 120

ब्रह्मघोषेण तारेण व्योमशब्दगुणं स्फुटम् । कारितं तेन दक्षेण विप्राणां हृष्टचेतसाम्

Bằng tiếng Phạm-âm (Brahma-ghoṣa) cao vút, trong trẻo, ông làm cho phẩm tính của âm thanh nơi hư không hiển lộ rõ ràng; Dakṣa khéo léo cho cử hành điều ấy vì các Bà-la-môn hoan hỷ.

Verse 127

विद्याधरैर्ननंदे च वसुधा ववृधे भृशम् । महाविभवसंभारे तस्मिन्दाक्षे महाक्रतौ । इत्थं प्रवृत्तेऽथ मुनिः कैलासं नारदो ययौ

Các Vidyādhara hân hoan, khiến cõi đất thịnh vượng rực rỡ vô cùng. Khi đại tế lễ của Dakṣa đang diễn tiến giữa muôn vàn huy hoàng và sự chuẩn bị rộng lớn, bậc hiền triết Nārada liền lên đường đến Kailāsa.