Adhyaya 107

Verse 1

#-+>.ी >> हु हि की ३. आजानेयका लक्षण इस प्रकार है-गुडगन्धा: काये ये सुश्लक्ष्णा: कान्तितो जितक्रोधा: । सारयुता जितेन्द्रिया: क्षुत्त॒डाहितं चापि नो दुःखम्‌ ।॥। जानन्त्याजानेया निर्दिष्टा वाजिनो धीरै: । अर्थात्‌ जिनके शरीरसे गुड़की-सी गन्ध आती हो

Dhṛtarāṣṭra nói: “Sañjaya, hãy tả cho ta những lá cờ đủ mọi hình dạng, rực rỡ với vẻ huy hoàng vượt bậc—của các con trai Pṛthā và của quân ta.”

Verse 2

संजय उवाच ध्वजान्‌ बहुविधाकारान्‌ शृणु तेषां महात्मनाम्‌ | रूपतो वर्णतश्चैव नामतश्ष निबोध मे

Sañjaya thưa: “Tâu Đại vương, xin nghe thần tả những lá cờ muôn hình muôn vẻ của các dũng sĩ đại tâm ấy. Thần sẽ nói rõ hình dạng, màu sắc và danh xưng của chúng—để những dấu hiệu nhận biết trên chiến địa được phân minh.”

Verse 3

तेषां तु रथमुख्यानां रथेषु विविधा ध्वजा: । प्रत्यदृश्यन्त राजेन्द्र ज्वलिता इव पावका:,राजेन्द्र! उन श्रेष्ठ महारथियोंके रथोंपर भाँति-भाँतिके ध्वज प्रज्वलित अग्निके समान तेजस्वी दिखायी देते थे

Sañjaya nói: “Tâu bậc vương giả tối thượng, trên những chiến xa của các đại xa chiến ấy, người ta thấy đủ loại cờ xí, rực cháy như lửa.”

Verse 4

काज्चना: काञज्चनापीडा: काञ्चनस्रगलंकृता: । काज्चनानीव शुड्राणि काञ्चनस्य महागिरे:

Sañjaya nói: “Chúng toàn bằng vàng, chóp cờ cũng bằng vàng, lại trang sức bằng những vòng hoa vàng. Chúng rực sáng như những đỉnh vàng của một ngọn núi hùng vĩ—như các chóp vàng chói lọi của núi Tu-di (Sumeru) đại kim.”

Verse 5

अनेकवर्णा विविधा ध्वजा: परमशोभना: । ते ध्वजा: संवृतास्तेषां पताकाभि: समन्ततः

Sañjaya nói: “Cờ hiệu của họ muôn màu muôn vẻ, rực rỡ đến lạ thường. Thế nhưng chính những lá cờ ấy lại bị bao phủ và che khuất tứ phía bởi những dải phướn vây quanh.”

Verse 6

पताकाश्व ततस्तास्तु श्वसनेन समीरिता:

Sañjaya nói: Rồi những lá phướn và những con ngựa ấy chuyển động, bị khuấy lên bởi sức mạnh của hơi thở—một hình ảnh của chiến địa không yên, nơi cả dấu hiệu của vinh dự võ công (cờ) và khí cụ của chiến tranh (ngựa) cũng đáp lại làn sóng sinh lực và gắng sức giữa lúc bạo liệt sắp bùng nổ.

Verse 7

नृत्यमाना व्यदृश्यन्त रज़्मध्ये विलासिका: । उनकी वे पताकाएँ वायुसे संचालित हो रंगमंचपर नृत्य करनेवाली विलासिनियोंके समान दिखायी देती थीं ।। इन्द्रायुधसवर्णाभा: पताका भरतर्षभ

Sañjaya nói: Giữa đám bụi mù, những lá cờ hiện ra như các mỹ nữ uyển chuyển đang múa trên sân khấu, mọi động tác đều do gió dẫn dắt. Hỡi bậc tráng kiện nhất trong dòng Bharata, những lá cờ ấy rực rỡ sắc màu như cầu vồng của Indra, tưởng như đang múa trên chiến địa—vẻ đẹp và cảnh tượng kỳ vĩ vẫn vươn lên giữa bạo liệt của chiến tranh.

Verse 8

दोधूयमाना रथिनां शोभयन्ति महारथान्‌ | भरतश्रेष्ठ! इन्द्रधनुषके समान प्रभावाली फहराती हुई पताकाएँ रथियोंके विशाल रथोंकी शोभा बढ़ाती थीं ।। सिंहलाड्गूलमुग्रास्यं ध्वजं वानरलक्षणम्‌

Sañjaya nói: Hỡi bậc ưu tú nhất trong dòng Bharata, những lá cờ phấp phới, rung lắc và tuôn dài trên các chiến xa đồ sộ, rực sáng như vòng cung của Indra, khiến các đại chiến xa càng thêm uy nghi. Trong số ấy có một kỳ hiệu mang dấu con khỉ, mặt dữ tợn, đuôi như sư tử, tuyên cáo sức mạnh và ý chí của người mang cờ giữa tiếng ầm vang của chiến trận.

Verse 9

स वानरवरो राजन्‌ पताकाभिरलंकृत:

Sañjaya nói: Tâu Đại vương, con khỉ tối thượng ấy, được điểm tô bằng cờ phướn, nổi bật như một biểu tượng hiển nhiên của sức mạnh và ý chí giữa cơn náo động của chiến tranh—một dấu hiệu bề ngoài nhằm khích lệ đồng minh và làm nao núng kẻ thù.

Verse 10

तथैव सिंहलाडूगूलं द्रोणपुत्रस्य भारत

Sañjaya nói: “Cũng như thế, hỡi Bhārata, sức dũng mãnh như sư tử và uy lực dữ dội của con trai Droṇa đã hiện rõ.”

Verse 11

ध्वजाग्रं समपश्याम बालसूर्यसमप्रभम्‌ | भारत! इसी प्रकार हमलोगोंने द्रोणपुत्र अश्वत्थामा-के श्रेष्ठ ध्वजको प्रातः:कालीन सूर्यके समान अरुण कान्तिसे प्रकाशित देखा था। उसमें सिंहकी पूँछका चिह्न था || १०३ || काज्चनं पवनोदधूतं शक्रध्वजसमप्रभम्‌

Sañjaya nói: “Hỡi Bhārata, chúng ta đã thấy đỉnh cờ—rực sáng như mặt trời non buổi sớm—màu vàng óng, phấp phới trong gió, chói ngời như kỳ hiệu của Indra.”

Verse 12

हस्तिकक्ष्या पुनर्हमी बभूवाधिरथेर्ध्वज:

Sañjaya nói: “Một lần nữa, kỳ hiệu hình voi của con trai Adhiratha lại hiện ra.”

Verse 13

पताका काज्चनी स्रग्वी ध्वजे कर्णस्य संयुगे

Sañjaya nói: “Giữa trận chiến, trên kỳ hiệu của Karṇa có một lá cờ vàng, được điểm trang bằng những vòng hoa.”

Verse 14

आचार्यस्य तु पाण्डूनां ब्राह्मणस्य तपस्विन:

Sañjaya nói: “Vị đạo sư của các Pāṇḍava—một Bà-la-môn khổ hạnh—trên lá cờ của chiến xa lớn có khắc dấu hiệu con bò đực tuyệt đẹp. Tâu Đại vương, cỗ xe ấy càng thêm rực rỡ nhờ dấu bò đực, cũng như chiến xa của Mahādeva, Đấng diệt Tripura, được tôn vinh bởi biểu tượng bò đực cao quý.”

Verse 15

गोवृषो गौतमस्यासीत्‌ कृपस्य सुपरिष्कृत: । स तेन भ्राजते राजन्‌ गोवृषेण महारथ:

Sañjaya nói: “Tâu Đại vương, lá cờ mang biểu tượng con bò, được trang sức lộng lẫy, vốn thuộc về Gautama, nay ở trong tay Kṛpa. Nhờ dấu hiệu con bò ấy, vị đại chiến xa bừng sáng—ngọn cờ của ông tuyên cáo dòng dõi và uy nghi võ tướng giữa cơn hỗn loạn của chiến trường.”

Verse 16

मयूरो वृषसेनस्य काउ्चनो मणिरत्नवान्‌

Sañjaya nói: “(Có) một con công—thuộc về Vṛṣasena—ánh sắc vàng, lại được điểm trang bằng châu ngọc.”

Verse 17

तेन तस्य रथो भाति मयूरेण महात्मन:

Sañjaya nói: “Nhờ biểu tượng con công ấy, cỗ chiến xa của bậc đại hồn càng rực sáng—nổi bật và chói lọi giữa cơn náo động của chiến địa, như dấu hiệu báo cho biết sự hiện diện và tầm vóc của ông.”

Verse 18

मद्रराजस्य शल्यस्य ध्वजाग्रेडग्नेशिखामिव

Sañjaya nói: “(Ông hiện ra) như ngọn lửa bùng cháy ở đầu lá cờ của Śalya, vua xứ Madra.”

Verse 19

सा सीता भ्राजते तस्य रथमास्थाय मारिष

Sañjaya nói: “Ôi bậc đáng kính, nàng Sītā ấy rạng ngời, khi đã lên ngồi trên chiến xa của ông.”

Verse 20

वराह: सिन्धुराजस्य राजतो5भिविराजते

Sañjaya nói: “Varāha, thuộc về vua xứ Sindhu, rực sáng nổi bật—đứng vươn lên với vẻ huy hoàng vương giả giữa cơn náo động của chiến địa.”

Verse 21

शुशुभे केतुना तेन राजतेन जयद्रथ:

Sañjaya nói: “Được tô điểm bởi lá cờ rực sáng ấy, Jayadratha nổi bật chói lòa—huy hiệu của ông khiến ông hiện rõ giữa cơn hỗn loạn chiến trường, nhắc rằng trong chiến tranh, những dấu hiệu bề ngoài của quyền lực và uy danh vừa có thể khích lệ đồng minh, vừa có thể mời gọi hiểm nguy.”

Verse 22

सौमदत्ते: पुनर्यूपो यज्ञशीलस्थ धीमतः

Sañjaya nói: “Lại nữa, cột tế (yūpa) thuộc về Saumadatti—bậc trí giả kiên định trong kỷ luật tế tự—được nhắc đến/hiện ra. Câu ấy gợi khí chất mộ đạo Veda giữa chiến tranh, nhắc rằng đức hạnh nghi lễ và dharma truyền thừa vẫn được nhớ tới ngay trong sức ép bạo liệt của chiến địa.”

Verse 23

ध्वज: सूर्य इवाभाति सोमश्नात्र प्रदृश्यते । सदा यज्ञमें लगे रहनेवाले बुद्धिमान्‌ भूरिश्रवाके रथमें यूपका चिह्न बना था। वह ध्वज सूर्यके समान प्रकाशित होता था और उसमें चन्द्रमाका चिह्न भी दृष्टिगोचर होता था ।।

Sañjaya nói: “Lá cờ ấy chói như mặt trời, và trên đó cũng thấy rõ huy hiệu mặt trăng. Trên chiến xa của Bhūriśravā—bậc trí giả luôn chuyên cần các nghi lễ tế tự—có đặt dấu hiệu của một yūpa (cột tế). Cột yūpa ấy, hỡi đại vương, bằng vàng, rực rỡ trên xe của Saumadatta—kết nối căn tính của người chiến binh nơi chiến địa với uy danh và kỷ luật của nghi lễ Veda.”

Verse 24

शलस्य तु महाराज राजतो द्विरदो महान्‌,महाराज! शलके ध्वजमें चाँदीका महान्‌ गजराज बना हुआ था। भरतश्रेष्ठ! वह ध्वज सुवर्णनिर्मित विचित्र अंगोंवाले मयूरोंसे सुशोभित था और आपकी सेनाकी शोभा बढ़ा रहा था

Sañjaya nói: “Hỡi đại vương, lá cờ của Śala rực sáng lạ thường. Trên kỳ chuẩn ấy có tạc một voi chúa hùng vĩ bằng bạc. Hỡi bậc ưu tú trong dòng Bharata, lá cờ còn được điểm trang bằng những chim công vàng, chi thể kỳ ảo muôn vẻ, làm tăng thêm vẻ huy hoàng cho quân đội của ngài.”

Verse 25

केतु: काञ्चनचित्रा ड्रैर्मयूरिरुपशोभित: । स केतु: शो भयामास सैन्यं ते भरतर्षभ

Sañjaya thưa: Tâu Đại vương, hỡi bậc hùng kiệt trong dòng Bharata—một lá cờ rực sáng ánh vàng, điểm tô bằng những chim công lộng lẫy muôn sắc, nổi bật hiển nhiên. Kỳ tiêu ấy làm tăng thêm vẻ đẹp và uy phong chiến trận của quân đội bệ hạ, như một dấu hiệu hữu hình của vương quyền và sức mạnh có trật tự của đại quân nơi chiến địa.

Verse 26

यथा श्वेतो महानागो देवराजचमूं तथा । नागो मणिमयो राज्ञो ध्वज: कनकसंवृत:

Sañjaya thưa: Như voi trắng vĩ đại Airāvata làm rạng rỡ quân đội của Thiên vương, thì cũng vậy, kỳ tiêu của vua Duryodhana—phủ vàng—nổi bật với phù hiệu một bạch tượng uy nghi như ngọc báu. Câu kệ nêu rõ: quyền lực vương giả trong chiến tranh thường được phô bày bằng những biểu tượng để khích lệ phe mình và làm đối phương khiếp sợ; song sự huy hoàng ấy tự thân không mang thiện ác, mà tùy thuộc vào chính nghĩa của nguyên nhân mà nó phụng sự.

Verse 27

किंकिणीशतसंह्वादो भ्राजंश्रित्रो रथोत्तमे । व्यभ्राजत भृशं राजन्‌ पुत्रस्तव विशाम्पते

Sañjaya thưa: Tâu Đại vương, bậc chúa tể muôn dân, con trai bệ hạ rực sáng trên cỗ chiến xa tuyệt hảo ấy—vang rền tiếng leng keng của hàng trăm chiếc chuông—huy hoàng và lộng lẫy, giữa lúc cảnh tượng chiến trận và hiểm nguy đang dồn tụ quanh chàng.

Verse 28

नवैते तव वाहिन्यामुच्छिता: परमध्वजा:

Sañjaya thưa: “Những người phất cờ hàng đầu ấy nay đã bị chém ngã trong quân đội của bệ hạ.” Lời tâu làm nổi bật sức nặng đạo lý nghiệt ngã của chiến tranh: ngay cả những dũng sĩ lẫy lừng, mang kỳ tiêu cao ngất và danh tiếng vang xa, cũng không được dung tha khi cuộc xung đột do adharma thúc đẩy đạt đến cơn dữ dội tột cùng.

Verse 29

दशमस्त्वर्जुनस्यासीदेक एव महाकपि:

Sañjaya thưa: Ở phe Arjuna, người thứ mười chỉ có một—Mahākapi, đại hầu hùng mãnh—đứng như một chỗ dựa độc nhất, phi thường giữa hàng ngũ.

Verse 30

ततदश्रित्राणि शुभ्राणि सुमहान्ति महारथा:

Sañjaya nói: Rồi các đại chiến xa dũng tướng ấy, ẩn mình sau những tấm khiên che chở trắng sáng và vô cùng to lớn, liền thúc tiến vào trận địa—tìm thế thượng phong bằng cả phòng thủ lẫn sức mạnh, giữa cơn hỗn loạn đạo lý của chiến tranh.

Verse 31

तथैव धनुरायच्छत्‌ पार्थ: शत्रुविनाशन:

Sañjaya nói: Cũng như thế, Pārtha (Arjuna), kẻ diệt thù, giương cung lên—sẵn sàng đối diện quân địch với ý chí kỷ luật, giữa những đòi hỏi khắc nghiệt của chiến tranh.

Verse 32

तवापराधादू राजानो निहता बहुशो युधि

Sañjaya nói: “Vì lỗi lầm của bệ hạ, tâu Đại vương, nhiều vua chúa đã bị giết hết lần này đến lần khác trên chiến địa.”

Verse 33

तेषामासीद्‌ व्यतिक्षेपौ गर्जतामितरेतरम्‌

Sañjaya nói: Giữa họ bùng lên một cuộc giáp chiến dữ dội, đan xen và va chạm, khi họ gầm thét vào nhau—mỗi bên đáp lại lời thách thức của bên kia trong cơn náo loạn của chiến trường.

Verse 34

दुर्योधनमुखानां च पाण्डूनामृषभस्य च । उस समय एक-दूसरेको लक्ष्य करके गर्जना करनेवाले दुर्योधन आदि महारथियों तथा पाण्डवश्रेष्ठ अर्जुनमें परस्पर आघात-प्रतिघात होने लगा ।।

Sañjaya nói: Khi các đại chiến xa do Duryodhana dẫn đầu và Arjuna—“con bò mộng” trong hàng Pāṇḍava—lao vào nhau, đánh và phản đòn liên tiếp, thì con trai của Kuntī, người có Kṛṣṇa làm xa phu, đã thực hiện một kỳ công tối thượng và kỳ diệu.

Verse 35

अशोभत महाबाहुर्गाण्डीवं विक्षिपन्‌ धनु:

Sañjaya nói: Vị dũng sĩ tay mạnh ấy rực sáng khi vung giương cây cung Gāṇḍīva—sức lực được nén lại và tư thế sẵn sàng giao chiến báo hiệu cả ý chí chiến binh lẫn bổn phận nghiêm trọng của một kṣatriya giữa cuộc chiến đang cuộn dâng.

Verse 36

तत्रार्जुनो नरव्याप्र: शरैर्मुक्तै: सहस्रशः

Sañjaya nói: Ở đó, Arjuna—gắng sức với toàn bộ khí lực của một bậc anh hùng—phóng tên ra hàng nghìn mũi. Dưới sức ép đạo lý của chiến trường, tài nghệ kỷ luật của chàng trở thành khí cụ của bổn phận, cho thấy ý chí và kỹ năng được huy động vào những tất yếu nghiệt ngã của chiến tranh.

Verse 37

ततस्ते5पि नरव्याप्रा: पार्थ सर्वे महारथा:

Sañjaya nói: Rồi những chiến xa dũng mãnh ấy cũng tiến lên—những người đàn ông đang dấn trọn vào cơn xô đẩy của chiến trận—hỡi Pārtha, tất thảy đều lừng danh là bậc đại chiến sĩ. Câu này nhấn mạnh ý chí chung và bổn phận võ sĩ thúc họ lao tới, dù gánh nặng đạo lý của cuộc chiến ngày càng sâu nặng.

Verse 38

संवृते नरसिंहैस्तु कुरूणामृषभे<र्जुने । महानासीत्‌ समुद्धूतस्तस्य सैन्यस्य नि:स्वन:,जब कुरुश्रेष्ठ अर्जुन उन पुरुषसिंहोंद्वारा घेर लिये गये, तब उस सेनामें महान्‌ कोलाहल प्रकट हुआ

Sañjaya nói: Khi Arjuna—bậc tráng kiện nhất trong dòng Kuru—bị những chiến binh như sư tử ấy vây quanh, trong đạo quân ấy bùng lên một tiếng náo động lớn; âm vang của binh trận dâng trào rồi vỡ òa, đánh dấu cường độ đạo lý của chiến trường, nơi dũng khí và bổn phận va chạm giữa sức ép áp đảo.

Verse 53

नानावर्णविरागाभि: शुशुभु: सर्वतो वृता: । वे परम शोभासम्पन्न अनेक प्रकारके बहुरंगे ध्वज सब ओरसे नाना रंगकी पताकाओंद्वारा घिरकर बड़ी शोभा पाते थे

Sañjaya nói: Được bao quanh tứ phía bởi những lá cờ và dải phướn muôn màu, nhuộm sắc rực rỡ, họ hiện lên lộng lẫy—một vẻ phô bày bên ngoài của trật tự quân ngũ và lòng tự tin giữa cơn bạo liệt của chiến tranh đang diễn tiến.

Verse 83

धनंजयस्य संग्रामे प्रत्यदृश्यत भैरवम्‌ । उस संग्राममें अर्जुनका भयंकर ध्वज वानरके चिह्से सुशोभित दिखायी देता था। उस वानरकी पूँछ सिंहके समान थी और उसका मुख बड़ा ही उग्र था

Sañjaya nói: Giữa cơn giao chiến, lá cờ của Dhanañjaya (Arjuna) hiện ra với dáng vẻ ghê rợn—rực rỡ với phù hiệu loài khỉ. Đuôi của con khỉ ấy như đuôi sư tử, còn gương mặt thì dữ tợn khôn cùng, như tuyên cáo ý chí của Arjuna và niềm tin chính nghĩa giúp chàng đứng vững giữa nỗi kinh hoàng của chiến trận.

Verse 96

त्रासयामास तत्‌ सैन्यं ध्वजो गाण्डीवधन्चन: । राजन! श्रेष्ठ वानरसे सुशोभित तथा पताकाओंसे अलंकृत गाण्डीवधारी अर्जुनका वह ध्वज आपकी उस सेनाको भयभीत किये देता था

Sañjaya nói: Tâu Đại vương, lá cờ của Arjuna—người mang cung Gāṇḍīva—được trang sức bằng phù hiệu khỉ tuyệt hảo và điểm tô bằng những dải phướn, đã gieo kinh hãi vào đạo quân ấy của bệ hạ. Trong bầu không khí đạo lý của cuộc chiến, đó không chỉ là phô trương: kỳ hiệu trở thành dấu hiệu hữu hình của ý chí và dũng lực, làm đối phương chấn động và khắc sâu sự căng thẳng giữa bổn phận và hủy diệt trên chiến địa.

Verse 104

इस प्रकार श्रीमहाभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत जयद्रथवधपर्वमें संकुलयुद्धाविषयक एक सौ चारवाँ अध्याय पूरा हुआ

Sañjaya nói: Như vậy, trong Śrī Mahābhārata, thuộc Droṇa Parva—đặc biệt trong phần Jayadratha-vadha—chương thứ một trăm lẻ bốn, nói về cuộc chiến rối ren và hỗn loạn, đã kết thúc. Công thức kết thúc này nhấn mạnh sự phức tạp không dứt của chiến tranh và đặt câu chuyện như một biên ký đạo lý về hành động và hệ quả trong cuộc tranh đấu dharma rộng lớn hơn.

Verse 105

इति श्रीमहाभारते द्रोणपर्वणि जयद्रथवधपर्वणि ध्वजवर्णने पजञ्चाधिकशततमो<ध्याय:

Như vậy, trong Śrī Mahābhārata, thuộc Droṇa Parva—đặc biệt trong phần nói về việc sát hại Jayadratha—chương thứ một trăm lẻ năm, với chủ đề miêu tả các kỳ hiệu, đã kết thúc. Lời kết này đặt câu chuyện như một phần của bản ký lục đạo lý và lịch sử về cuộc chiến, đánh dấu một điểm chuyển trong dòng triển khai của bổn phận, ý chí và hệ quả của những lời thề nơi chiến địa.

Verse 116

नन्दनं कौरवेन्द्राणां द्रौणेलक्ष्म समुच्छितम्‌ अश्व॒त्थामाका इन्द्रध्वजके समान प्रकाशमान सुवर्णमय ऊँचा ध्वज वायुकी प्रेरणासे फहराता हुआ कौरव-नरेशोंका आनन्द बढ़ा रहा था

Sañjaya nói: Lá cờ vàng cao vút của Aśvatthāmā—chói sáng như kỳ hiệu của Indra và được dựng cao làm biểu trưng cho dòng dõi Droṇa—phấp phới theo sức gió, khiến các vua Kaurava thêm phần hân hoan và vững dạ. Trong bầu không khí đạo lý của chiến tranh, hình ảnh ấy cho thấy những dấu hiệu bề ngoài của quyền lực và huyết thống có thể thổi bùng kiêu hãnh và sĩ khí, dù chiến địa vẫn đang thử thách những đòi hỏi sâu xa của dharma.

Verse 126

आहवे खं महाराज ददृशे पूरयन्निव । अधिरथपुत्र कर्णका ध्वज हाथीकी सुवर्णमयी रस्सीके चिह्नसे युक्त था। महाराज! वह संग्राममें आकाशको भरता हुआ-सा दिखायी देता था

Sañjaya thưa: Tâu Đại vương, giữa trận chiến dày đặc, trông như chính bầu trời cũng bị lấp đầy. Lá cờ cao vút của Karṇa, con của Adhiratha, mang dấu voi bằng vàng và được điểm trang bằng dây vàng; trên chiến địa nó hiện ra mênh mông đến nỗi tưởng như chiếm trọn cả không trung.

Verse 133

नृत्यतीव रथोपस्थे श्वसनेन समीरिता । युद्धसस्‍्थलमें कर्णके ध्वजपर सुवर्णमयी मालासे विभूषित पताका वायुसे आन्दोलित हो रथकी बैठकपर नृत्य-सा कर रही थी

Sañjaya thưa: Bị gió rít thúc đẩy, lá cờ trên kỳ hiệu của Karṇa—được trang sức bằng vòng hoa vàng—đung đưa giữa chiến trường, như thể đang múa trên chỗ ngồi của chiến xa.

Verse 153

त्रिपुरघ्नरथो यद्वद्‌ गोवृषेण विराजता । पाण्डवोंके आचार्य

Sañjaya thưa: Như chiến xa của Đấng diệt Tripura (Śiva) rực rỡ với biểu tượng bò đực tuyệt mỹ, chiến xa lớn của Kṛpācārya—thầy của các Pāṇḍava, vị Bà-la-môn khổ hạnh thuộc dòng Gautama—cũng chói ngời; trên cờ hiệu của ngài khắc một dấu bò đực đẹp đẽ, khiến cả cỗ xe thêm phần uy nghi.

Verse 163

व्याहरिष्यन्निवातिष्ठत्‌ सेनाग्रमुपशो भयन्‌ । वृषसेनका मणिरत्नविभूषित सुवर्णमय ध्वज मयूर-चिह्नसे युक्त था। वह मयूर सेनाके अग्रभागकी शोभा बढ़ाता हुआ इस प्रकार खड़ा था, मानो बोल देगा

Sañjaya thưa: Ở ngay tiền quân, một kỳ tiêu bằng vàng, nạm châu ngọc, đứng sừng sững như sắp cất lời. Mang biểu tượng chim công, nó làm rạng rỡ hàng đầu của đạo quân, như thể tự thân đang tuyên cáo niềm kiêu hãnh và quyết chí của phe Vṛṣasena giữa chiến tranh.

Verse 183

सौवर्णी प्रतिपश्याम सीतामप्रतिमां शुभाम्‌ । मद्रराज शल्यकी ध्वजाके अग्रभागमें हमने अग्निशिखाके समान उज्ज्वल, सुवर्णमय, अनुपम तथा शुभ लक्षणोंसे युक्त एक सीता (हलसे भूमिपर खींची हुई रेखा) देखी थी

Sañjaya thưa: Chúng tôi đã thấy, nơi phần đầu của lá cờ vua Śalya xứ Madra, một “sītā” bằng vàng—đường rãnh như vệt cày kéo trên mặt đất—rực sáng như lưỡi lửa, vô song và mang những điềm lành cát tường.

Verse 196

सर्वबीजविरूढेव यथा सीता श्रिया वृता । माननीय नरेश! जैसे खेतमें हलकी नोकसे बनी हुई रेखा सभी बीजोंके अंकुरित होनेपर शोभासम्पन्न दिखायी देती है

Sañjaya thưa: “Tâu đức vua đáng tôn kính! Như đường rãnh do mũi cày vạch trên ruộng trở nên đẹp đẽ khi mọi hạt giống đều nảy mầm, thì ‘Sītā’—đường rãnh do cày tạo—cũng vậy, nhờ nương tựa chiến xa của vua xứ Madra mà rực lên vẻ huy hoàng lớn lao.”

Verse 203

ध्वजाग्रेडलोहितार्काभो हेमजालपरिष्कृत: । सिन्धुराज जयद्रथकी ध्वजाके अग्रभागमें उज्ज्वल सूर्यके समान श्वेत कान्तिमान्‌ और सोनेकी जालीसे विभूषित चाँदीका बना हुआ वराहचिह्न अत्यन्त सुशोभित हो रहा था

Sañjaya miêu tả: Trên chóp ngọn cờ của vua xứ Sindhu, Jayadratha, rực sáng một phù hiệu hình heo rừng (Varāha) bằng bạc; ánh trắng chói lòa như mặt trời, lại còn được điểm trang bằng lưới vàng, khiến nó nổi bật lộng lẫy vô cùng.

Verse 213

यथा देवासुरे युद्धे पुरा पूषा सम शोभते । जैसे पूर्वकालमें देवासुर-संग्राममें पूषा शोभा पाते थे, उसी प्रकार उस रजतनिर्मित ध्वजसे जयद्रथकी शोभा हो रही थी

Sañjaya thưa: “Như thuở xưa trong cuộc chiến giữa chư thiên và A-tu-la, thần Pūṣan từng rạng rỡ thế nào, thì Jayadratha cũng rực lên như vậy, nhờ lá cờ bằng bạc ấy mà thêm phần huy hoàng.”

Verse 236

राजसूये मखश्रेष्ठे यथा यूप: समुच्छित: । राजन! जैसे यज्ञोंमें श्रेष्ठ राजसूयमें ऊँचा यूप सुशोभित होता है, भूरिश्रवाका वह सुवर्णमय यूप वैसे ही शोभा पा रहा था

Sañjaya thưa: “Tâu Đại vương! Như trong đại tế lễ tối thượng—Rājasūya—cột tế (yūpa) cao vút đứng rạng rỡ, thì cột yūpa bằng vàng của Bhūriśravas cũng lộng lẫy như thế.”

Verse 286

व्यदीपयंस्ते पृतनां युगान्तादित्यसंनिभा: । ये नौ उत्तम ध्वज आपकी सेनामें बहुत ऊँचे थे और प्रलयकालके सूर्यके समान अपना प्रकाश फैलाते हुए आपकी सेनाको उद्धासित कर रहे थे

Sañjaya thưa: “Những cờ hiệu và chiến kỳ cao vút ấy, rực sáng như mặt trời vào buổi tận cùng của một thời đại, tỏa lửa huy hoàng và soi bừng cả đạo quân của bệ hạ.”

Verse 306

कार्मुकाण्याददुस्तूर्णमर्जुनार्थे परंतपा: । तदनन्तर शत्रुओंको संताप देनेवाले उन सब महारथियोंने अर्जुनको मारनेके लिये तुरंत ही विचित्र, चमकीले और विशाल धनुष हाथमें ले लिये

Sañjaya nói: Những đại chiến binh ấy—kẻ thiêu đốt quân thù—lập tức cầm lấy cung vì Arjuna. Rồi ngay sau đó, với ý định giết Arjuna, họ tức khắc nắm lấy những cây cung kỳ dị, sáng lóa và to lớn, sẵn sàng gieo nỗi thống khổ lên kẻ địch của mình.

Verse 316

गाण्डीवं दिव्यकर्मा तद्‌ राजन दुर्मन्त्रिते तव । राजन! उसी प्रकार दिव्य कर्म करनेवाले शत्रुनाशन पार्थने भी आपकी कुमन्त्रणाके फलस्वरूप अपने गाण्डीव धनुषको खींचा

Sañjaya nói: “Tâu Đại vương, vì mưu kế sai lầm của bệ hạ, Arjuna—người làm nên những công nghiệp thần diệu, kẻ diệt quân thù—cũng đã giương cung Gāṇḍīva. Thế nên, bởi quả báo của chính sách lạc lối ấy, những sức mạnh lẽ ra phải được kiềm chế lại bị dồn vào hành động quyết liệt.”

Verse 326

नानादिग्भ्य: समाहूता: सहया: सरथद्विपा: । महाराज! आपके अपराधसे उस युद्धसस्‍्थलमें अनेक दिशाओंसे आमन्त्रित होकर आये हुए बहुत-से राजा अपने घोड़ों, रथों और हाथियोंसहित मारे गये हैं

Sañjaya nói: Tâu Đại vương, vì lỗi lầm của bệ hạ, trên chiến địa ấy nhiều vị vua đồng minh—được triệu đến từ bốn phương—đã bị giết, cùng với ngựa, chiến xa và voi của họ.

Verse 343

यदेको बहुभि: सार्ध समागच्छदभीतवत्‌ | वहाँ श्रीकृष्ण जिनके सारथि हैं, उन कुन्तीकुमार अर्जुनने यह अत्यन्त अद्भुत पराक्रम किया कि अकेले ही बहुतोंके साथ निर्भय होकर युद्ध आरम्भ कर दिया

Sañjaya nói: “Thật kỳ diệu thay dũng lực ấy—Arjuna, con của Kuntī, với Śrī Kṛṣṇa làm người đánh xe, đã không hề sợ hãi mà một mình giao chiến với nhiều đối thủ, tự mình mở đầu trận chiến.”

Verse 353

जिगीषुस्तान्‌ नरव्याप्रो जिघांसुश्च जयद्रथम्‌ । उनपर विजय पानेकी इच्छा रखकर जयद्रथके वधकी अभिलाषासे गाण्डीव धनुषको खींचते हुए पुरुषसिंह महाबाहु अर्जुनकी बड़ी शोभा हो रही थी

Sañjaya nói: Với ý chí khuất phục những kẻ thù ấy và với khát vọng mãnh liệt muốn giết Jayadratha, Arjuna—mãnh hổ giữa loài người, bậc đại lực—rực sáng uy nghi khi kéo căng cung Gāṇḍīva.

Verse 363

अदृश्यांस्तावकान्‌ योधानू्‌ प्रचक्रे शत्रुतापन: । उस समय शत्रुओंको संताप देनेवाले नरव्याप्र अर्जुनने अपने छोड़े हुए सहस्तरों बाणोंद्वारा आपके योद्धाओंको अदृश्य कर दिया

Sañjaya nói: Arjuna, kẻ thiêu đốt quân thù, đã khiến các chiến binh của bệ hạ trở nên vô hình—bởi họ bị những dòng mưa tên hàng ngàn mũi mà chàng phóng ra phủ kín và nhấn chìm hoàn toàn. Trong bầu không khí đạo lý của cuộc chiến, hình ảnh ấy nhắc rằng sức mạnh khi được buộc chặt vào lời thệ và chính nghĩa có thể khiến cả những dũng sĩ hùng cường cũng hóa bất lực, khuất lấp giữa hệ quả của phe mình đã chọn.

Verse 376

अदृश्यं समरे चक्र: सायकौचै: समन्तत: । तब उन सभी पुरुषसिंह महारथियोंने भी समरांगणमें सब ओरसे बाणसमूहोंकी वर्षा करके अर्जुनको अदृश्य कर दिया

Sañjaya nói: Giữa trận mạc, họ khiến chàng như vô hình bốn phía, bằng những khối tên dày đặc trút xuống khắp nơi. Những đại xa chiến binh oai hùng như sư tử ấy, rải mưa loạt tên quanh chiến địa, đã phủ kín Arjuna đến nỗi không còn thấy được—một hình ảnh cho thấy võ lực có thể nhất thời che lấp cả vị anh hùng bậc nhất giữa cơn cuồng nộ của chiến tranh.

Verse 1763

यथा स्कन्दस्य राजेन्द्र मयूरेण विराजता । राजेन्द्र! जैसे स्वामी स्कन्दका रथ सुन्दर मयूर-चिह्लसे शोभित होता है, उसी प्रकार महामना वृषसेनका रथ उस मयूरचिह्लसे शोभा पा रहा था

Sañjaya nói: “Tâu đại vương, như chiến xa của Thần Skanda rực rỡ với phù hiệu chim công, thì chiến xa của Vṛṣasena, bậc cao tâm, cũng sáng lấp lánh, được tô điểm bởi chính phù hiệu chim công ấy.”

Verse 2736

ध्वजेन महता संख्ये कुरूणामृषभस्तदा । प्रजानाथ! वह विचित्र ध्वज दुर्योधनके उत्तम रथपर सैकड़ों क्षुद्रधंटिकाओंकी ध्वनिसे शोभायमान था। उस महान्‌ ध्वजसे युद्धस्थलमें आपके पुत्र कुरुश्रेष्ठ दुर्योधनकी उस समय बड़ी शोभा हो रही थी

Sañjaya nói: Giữa chiến địa, con trai bệ hạ—Duryodhana, bậc nhất trong dòng Kuru—rực rỡ chói ngời. Chiến xa tuyệt hảo của chàng mang một đại kỳ và một tiêu chuẩn sặc sỡ lay động, lại càng huy hoàng bởi tiếng ngân của hàng trăm chiếc chuông nhỏ. Nhờ lá cờ cao vút ấy, chàng hiện lên đặc biệt lộng lẫy trên chiến trường—một hình ảnh của kiêu hãnh vương giả và phô bày võ uy giữa sự nghiêm trọng đạo lý của cuộc chiến.

Verse 2936

अदीप्यतार्जुनो येन हिमवानिव वह्नलिना । दसवाँ ध्वज एकमात्र अर्जुनका ही था, जो विशाल वानरचिह्लसे सुशोभित था। उससे अर्जुन उसी प्रकार देदीप्यमान हो रहे थे, जैसे अग्निसे हिमालय पर्वत उद्धासित होता है

Sañjaya nói: Nhờ lá cờ ấy, Arjuna bừng cháy rực rỡ—như dãy Himalaya được một vòng lửa soi sáng. Chiến xa của chàng chỉ mang một tiêu chuẩn cao vút, lộng lẫy với phù hiệu Đại Hầu (con khỉ lớn); và bởi lá cờ ấy, Arjuna hiện lên chói lọi, khơi dậy niềm kính sợ và ý chí kiên quyết giữa sự nghiêm trọng đạo lý của cuộc chiến.