Mahabharata — Drona Parva, Shloka 163
Droṇa-parva Adhyāya 107: Karṇa–Bhīma Saṃmarda
Arrow-storm Engagement
व्याहरिष्यन्निवातिष्ठत् सेनाग्रमुपशो भयन् । वृषसेनका मणिरत्नविभूषित सुवर्णमय ध्वज मयूर-चिह्नसे युक्त था। वह मयूर सेनाके अग्रभागकी शोभा बढ़ाता हुआ इस प्रकार खड़ा था, मानो बोल देगा
sañjaya uvāca | vyāhariṣyann iva atiṣṭhat senāgram upaśobhayat | vṛṣaseṇasya maṇiratna-vibhūṣitaḥ suvarṇamayo dhvajaḥ mayūra-cihnasena yuktaḥ | sa mayūraḥ senāyā agre bhāṃtiṃ vardhayan evaṃ tiṣṭhat, iva vaktum ārabdhaḥ ||
Sañjaya thưa: Ở ngay tiền quân, một kỳ tiêu bằng vàng, nạm châu ngọc, đứng sừng sững như sắp cất lời. Mang biểu tượng chim công, nó làm rạng rỡ hàng đầu của đạo quân, như thể tự thân đang tuyên cáo niềm kiêu hãnh và quyết chí của phe Vṛṣasena giữa chiến tranh.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how outward symbols—banners, emblems, and splendour—serve as moral and psychological instruments in war: they rally troops, project confidence, and communicate intent without words, reminding readers that appearances can function as powerful declarations in ethical and strategic contexts.
Sanjaya describes a striking banner at the army’s forefront: a golden standard, gem-adorned, bearing a peacock emblem associated with Vrishasena. Its vivid presence beautifies the vanguard and seems ‘ready to speak,’ as if announcing the army’s spirit before battle.