Ayodhya KandaPrakarana 2220 Verses

Prakarana 22

यह सोपान ‘त्याग-धर्म’ और ‘प्रेम-परख’ का द्वार है: राजसुख, नीति, और लोक-लाज के बीच भक्त-हृदय का निर्णय। अयोध्या काण्ड में राम-राज्य की आकांक्षा टूटकर ‘राम-आज्ञा’ के आगे झुकती है; साधक के भीतर ‘अहं-राज’ का विसर्जन होकर ‘शरणागति’ का राज्य आरम्भ होता है। इस खंड का आध्यात्मिक प्रयोजन है—विरह को वैराग्य में, और वैराग्य को सेवा-भक्ति में रूपान्तरित करना, जैसा कि भरत के चरित्र में प्रत्यक्ष है।

Ang sipi na ito ay nagtatanghal ng rurok na damdamin ng Ayodhyā Kāṇḍa kung saan ang "viraha" o paghihiwalay ay hindi na lamang simpleng kalumbayan, kundi nagiging sādhana o espirituwal na disiplina. Ang rasa ay pagkakaisa ng karuṇā at śānta: si Bharata ay sinusunog ng paghihiwalay kay Rāma, ngunit ang pagkasunog na ito ay hindi buhat sa takot sa sisi sa mundong ito o pangamba sa kabilang buhay; ito ay buhat lamang sa pag-ibig. Sa satsanga ng mga rishi (sa āśrama ni Bharadvāja), ang pag-ibig na iyon ay nagkakintab sa tulong ng pagtutulad sa "kīrti-bidhu," ang buwan ng katanyagan: kung saan nananahan ang usong-tulad na anyo ng Rāma-prema, doon ang katanyagan ay nagiging walang katulad na parang buwan. Sa pamamagitan ng pagpapakita ng pagsamba sa kasaganaan na inilikha sa tulong ng ṛddhi at siddhi, si Tulasīdāsa ay nagtatatag ng isang banayad na prinsipyo: ang taprisya ay maaaring magbigay ng makapangyarihang kapangyarihan, ngunit ang layunin ni Bharata ay hindi aiśvarya kundi "darśana sa mga paa ni Rāma," ito ang niṣkāma na anyo ng bhakti. Pagkatapos, ang turo ng Deva-guru ay nagpapaliwanag kung bakit ang nirguṇa, walang bahid na si Rāma ay nagiging saguṇa, dahil sa pag-ibig ng mga deboto. Kaya't sa komposisyon ng mga hakbang, ang yugto na ito ay nagtataas ng sādhaka mula sa "lumbay" patungo sa "paglilingkod," at mula sa "paglilingkod" patungo sa "lubos na pagsuko."

In this prakarana

People

  • Bharata
  • RamaŚrī Rāma
  • BharadvajaBharadvāja Muni
  • Riddhi-Siddhi
  • DevaguruBṛhaspati
  • ShatrughnaŚatrughna
  • SitaSītā
  • LakshmanaLakṣmaṇa
  • Indra
  • KakabhushundiSpeaksKākabhuśuṇḍi
  • GarudaListensGaruḍa

Verses

Chaupai 210.1-4

कीरति बिधु तुम्ह कीन्ह अनूपा।जहँ बस राम पेम मृगरूपा।।

तात गलानि करहु जियँ जाएँ।डरहु दरिद्रहि पारसु पाएँ।।

सुनहु भरत हम झूठ न कहहीं।उदासीन तापस बन रहहीं।।

सब साधन कर सुफल सुहावा।लखन राम सिय दरसनु पावा।।

तेहि फल कर फलु दरस तुम्हारा।सहित पयाग सुभाग हमारा।।

भरत धन्य तुम्ह जसु जगु जयऊ।कहि अस पेम मगन पुनि भयऊ।।

सुनि मुनि बचन सभासद हरषे।साधु सराहि सुमन सुर बरषे।।

धन्य धन्य धुनि गगन पयागा।सुनि सुनि भरतु मगन अनुरागा।।

kīrati bidhu tumha kīnha anūpā |jahã basa rāma pema mṛgarūpā ||

tāta galāni karahu jiyã jāẽ |ḍarahu daridrahi pārasu pāẽ ||

sunahu bharata hama jhūṭha na kahahīṁ |udāsīna tāpasa bana rahahīṁ ||

saba sādhana kara suphala suhāvā |lakhana rāma siya darasanu pāvā ||

tehi phala kara phalu darasa tumhārā |sahita payāga subhāga hamārā ||

bharata dhanya tumha jasu jagu jayaū |kahi asa pema magana puni bhayaū ||

suni muni bacana sabhāsada haraṣe |sādhu sarāhi sumana sura baraṣe ||

dhanya dhanya dhuni gagana payāgā |suni suni bharatu magana anurāgā ||

Ginawa mo ang buwan ng katanyagan na walang kapantay, na naninirahan ang pag-ibig ni Rama sa anyong usa. Anak ko, bakit ka nagdaramdam sa iyong puso? Nangangamba ka sa kahirapan matapos makamit ang batong pilosopo. Pakinggan mo, Bharata: hindi kami nagsasalita ng kasinungalingan. Kami ay mga asketikong naninirahan sa gubat. Ang magandang at sagana na bunga ng lahat ng pagsasagawang espirituwal ay ito: nakamit ko ang pagkakita kina Lakshmana, Rama, at Sita. At ang bunga ng bungang iyon ay ang pagkakita sa iyo. Si Prayaga at ako ay kapwa pinagpala ng napakalaking kapalaran. Pinagpala ka, Bharata; ang iyong katanyagan ay sumakop sa sanlibutan. Sa pagkakabanggit nito, muling nalunod ang santo sa pag-ibig. Sa pagdinig sa salita ng santo, nagalak ang mga kasapi ng kapulungan; pinuri siya ng mga matuwid, at ang mga diyos ay nagpatulo ng mga bulaklak. Ang mga sigaw ng "Pinagpala, pinagpala!" ay umalingawngaw sa kalangitan at sa Prayaga, at sa paulit-ulit na pagdinig nito, si Bharata ay nalunod sa pag-ibig.

Doha 210

पुलक गात हियँ रामु सिय सजल सरोरुह नैन।करि प्रनामु मुनि मंडलिहि बोले गदगद बैन।।⁠210।।

pulaka gāta hiyã rāmu siya sajala saroruha naina |kari pranāmu muni maṁḍalihi bole gadagada baina ||⁠210||

Ang kanyang katawan ay nanginig sa kagalakan, ang kanyang puso ay nagkakandado kay Rama at Sita, ang kanyang mga mata ng lotus ay puno ng mga luha. Sa paggawa ng paggalang sa kapulungan ng mga santo, siya ay nagsalita sa isang tinig na namuo ng emosyon.

Chaupai 211.1-4

मुनि समाजु अरु तीरथराजू।साँचिहुँ सपथ अघाइ अकाजू।।

एहिं थल जौं किछु कहिअ बनाई।एहि सम अधिक न अघ अधमाई।।

तुम्ह सर्बग्य कहउँ सतिभाऊ।उर अंतरजामी रघुराऊ।।

मोहि न मातु करतब कर सोचू।नहिं दुखु जियँ जगु जानिहि पोचू।।

नाहिन डरु बिगरिहि परलोकू।पितहु मरन कर मोहि न सोकू।।

सुकृत सुजस भरि भुअन सुहाए।लछिमन राम सरिस सुत पाए।।

राम बिरहँ तजि तनु छनभंगू।भूप सोच कर कवन प्रसंगू।।

राम लखन सिय बिनु पग पनहीं।करि मुनि बेष फिरहिं बन बनही।।

muni samāju aru tīratharājū |sā̃cihũ sapatha aghāi akājū ||

ehiṁ thala jauṁ kichu kahia banāī |ehi sama adhika na agha adhamāī ||

tumha sarbagya kahaũ satibhāū |ura aṁtarajāmī raghurāū ||

mohi na mātu karataba kara socū |nahiṁ dukhu jiyã jagu jānihi pocū ||

nāhina ḍaru bigarihi paralokū |pitahu marana kara mohi na sokū ||

sukṛta sujasa bhari bhuana suhāe |lachimana rāma sarisa suta pāe ||

rāma birahã taji tanu chanabhaṁgū |bhūpa soca kara kavana prasaṁgū ||

rāma lakhana siya binu paga panahīṁ |kari muni beṣa phirahiṁ bana banahī ||

Narito ang kapulungan ng mga rishi, at narito ang hari ng mga banal na lugar. Ang isang panata na totoo man ay mabigat na bagay; ang isang kasinungalingan dito ay magdudulot lamang ng kasalanan at kapahamakan. Kung may magsabi ng anumang imbento sa lugar na ito, walang kasalanan at kababaan na higit pa rito. Ikaw ay nakakaalam ng lahat, at ako ay nagsasalita ng tapat; at ang Hari ng mga Raghu ay nakakaalam ng nasa loob ng puso. Wala akong pag-aalala sa ginawa ng aking ina, at walang kalungkutan sa aking puso na isipin ng mundo na ako ay hamak. Wala akong takot na masisira ang aking buhay sa kabilang mundo, at hindi ako nakadarama ng kalungkutan sa kamatayan ng aking ama. Ang kanyang mabubuting gawa at marangal na kasikatan ay napuno sa magagandang mundo, at siya ay nagkaroon ng mga anak na katulad ni Lakshmana at Rama. Hiwalay kay Rama, kanyang iniwan ang kanyang katawang panandalian sa isang sandali; ano pang dahilan para magdalamhat sa hari? Ngunit si Rama, si Lakshmana, at si Sita, nang walang sandalyas sa kanilang paa, nakapanganggayak na parang ermitanyo, ay naglalakbay mula sa gubat patungo sa gubat.

Doha 211

अजिन बसन फल असन महि सयन डासि कुस पात।बसि तरु तर नित सहत हिम आतप बरषा बात।।⁠211।।

ajina basana phala asana mahi sayana ḍāsi kusa pāta |basi taru tara nita sahata hima ātapa baraṣā bāta ||⁠211||

Nagsusuot ng mga kasuotan ng balat, kumakain ng mga prutas, natutulog sa lupa, gumagamit ng higaan ng damo ng darbha, naninirahan sa ilalim ng mga puno, sila ay nagtitiis ng lamig at init, ulan at hangin bawat araw.

Chaupai 212.1-4

एहि दुख दाहँ दहइ दिन छाती।भूख न बासर नीद न राती।।

एहि कुरोग कर औषधु नाहीं।सोधेउँ सकल बिस्व मन माहीं।।

मातु कुमत बढ़ई अघ मूला।तेहिं हमार हित कीन्ह बँसूला।।

कलि कुकाठ कर कीन्ह कुजंत्रू।गाड़ि अवधि पढ़ि कठिन कुमंत्रु।।

मोहि लगि यहु कुठाटु तेहिं ठाटा।घालेसि सब जगु बारहबाटा।।

मिटइ कुजोगु राम फिरि आएँ।बसइ अवध नहिं आन उपाएँ।।

भरत बचन सुनि मुनि सुखु पाई।सबहिं कीन्ह बहु भाँति बड़ाई।।

तात करहु जनि सोचु बिसेषी।सब दुखु मिटहि राम पग देखी।।

ehi dukha dāhã dahai dina chātī |bhūkha na bāsara nīda na rātī ||

ehi kuroga kara auṣadhu nāhīṁ |sodheũ sakala bisva mana māhīṁ ||

mātu kumata baṛhaī agha mūlā |tehiṁ hamāra hita kīnha bãsūlā ||

kali kukāṭha kara kīnha kujaṁtrū |gāṛi avadhi paṛhi kaṭhina kumaṁtru ||

mohi lagi yahu kuṭhāṭu tehiṁ ṭhāṭā |ghālesi saba jagu bārahabāṭā ||

miṭai kujogu rāma phiri āẽ |basai avadha nahiṁ āna upāẽ ||

bharata bacana suni muni sukhu pāī |sabahiṁ kīnha bahu bhā̃ti baṛāī ||

tāta karahu jani socu biseṣī |saba dukhu miṭahi rāma paga dekhī ||

Sa pamamagitan ng pumapalong kalungkutang ito, sinusunog ang aking dibdib araw at gabi; walang gutom sa araw at walang tulog sa gabi. Sa masamang sakit na ito ay walang gamot; hinanap ko ang buong mundo sa aking isip. Ang masamang payo ng aking ina, ugat ng kasalanan, ang karpintero, at ginawa niya ang aking ikabubuti na parang palakol. Mula sa masamang kahoy ng panahon ng Kali ay gumawa siya ng masamang kagamitan, at binasa ang matigas na mantra ng pagkatapon, at itinanim sa lupa. Dahil sa akin ay binalak niya ang masamang panlolokong ito, at winasak ang buong mundo at iniwang wasak. Matatapos ang masamang kalagayang ito kapag babalik si Rama at maninirahan sa Ayodhya; walang ibang paraan. Pandinig sa mga salita ni Bharata, natuwa ang resi, at lahat ay nagpuri sa kanya sa maraming paraan. "Anak, huwag mag-alala nang labis; lahat ng iyong kalungkutan ay matatanggal kapag nakita ang mga paa ni Rama."

Doha 212

करि प्रबोध मुनिबर कहेउ अतिथि पेमप्रिय होहु।कंद मूल फल फूल हम देहिं लेहु करि छोहु।।⁠212।।

kari prabodha munibara kaheu atithi pemapriya hohu |kaṁda mūla phala phūla hama dehiṁ lehu kari chohu ||⁠212||

Ang pinakamahusay sa mga santo ay nagsalita ng mga salita ng kaaliwan, na nagsasabing, Maging isang mapagmahal na bisita sa amin. Bibigyan namin kayo ng mga ugat, prutas, at bulaklak; tanggapin ninyo ang mga ito nang may pagmamahal.

Chaupai 213.1-4

सुनि मुनि बचन भरत हिंय सोचू।भयउ कुअवसर कठिन सँकोचू।।

जानि गरुइ गुर गिरा बहोरी।चरन बंदि बोले कर जोरी।।

सिर धरि आयसु करिअ तुम्हारा।परम धरम यहु नाथ हमारा।।

भरत बचन मुनिबर मन भाए।सुचि सेवक सिष निकट बोलाए।।

चाहिए कीन्ह भरत पहुनाई।कंद मूल फल आनहु जाई।।

भलेहीं नाथ कहि तिन्ह सिर नाए।प्रमुदित निज निज काज सिधाए।।

मुनिहि सोच पाहुन बड़ नेवता।तसि पूजा चाहिअ जस देवता।।

सुनि रिधि सिधि अनिमादिक आई।आयसु होइ सो करहिं गोसाई।।

suni muni bacana bharata hiṁya socū |bhayau kuavasara kaṭhina sãkocū ||

jāni garui gura girā bahorī |carana baṁdi bole kara jorī ||

sira dhari āyasu karia tumhārā |parama dharama yahu nātha hamārā ||

bharata bacana munibara mana bhāe |suci sevaka siṣa nikaṭa bolāe ||

cāhie kīnha bharata pahunāī |kaṁda mūla phala ānahu jāī ||

bhalehīṁ nātha kahi tinha sira nāe |pramudita nija nija kāja sidhāe ||

munihi soca pāhuna baṛa nevatā |tasi pūjā cāhia jasa devatā ||

suni ridhi sidhi animādika āī |āyasu hoi so karahiṁ gosāī ||

Sa pagdinig sa mga salita ng santo, ang puso ni Bharata ay napuno ng nababahalang pag-iisip; isang mahirap at nakakahiya na krisis ang nagtamo. Sa pagkilala sa bigat ng mga salita ng kanyang guro, siya ay yumuko sa kanyang mga paa at nagsalita nang may magkasanib na palad. Sa aking ulo ako tumatanggap ng iyong utos; ito ang aming pinakamataas na tungkulin, O Panginoon. Ang mga salita ni Bharata ay ikinatuwa ng puso ng dakilang santo; tinawag niya ang kanyang mga malilinis na lingkod at alagad na malapit. Dapat kayong magpakita ng pagiging mabuting panauhin kay Bharata; pumunta kayo at magdala ng mga ugat, prutas at mga tubo. Sila ay nagsabi, Mabuti, Panginoon, at yumuko ang kanilang mga ulo; nagalak, sila ay pumunta sa bawat sariling gawain. Ang santo ay nag-isip, si Bharata ay isang dakilang bisita; siya ay dapat sambahin tulad ng isang diyos. Sa pagdinig nito, sina Riddhi, Siddhi, Anima at iba pa ay dumating; O Panginoon, kung ano man ang iyong utos, ay aming gagawin.

Doha 213

राम बिरह ब्याकुल भरतु सानुज सहित समाज।पहुनाई करि हरहु श्रम कहा मुदित मुनिराज।।⁠213।।

rāma biraha byākula bharatu sānuja sahita samāja |pahunāī kari harahu śrama kahā mudita munirāja ||⁠213||

Si Bharata kasama ang kanyang nakababatang kapatid at buong kapanayahan ay napighati sa paghihiwalay kay Rama. Ang hari ng mga rishi ay masayang nagsabi, 'Tanggapin ninyo sila ng pagiging mabuting panauhin at alisin ang kanilang pagkapagod.'

Chaupai 214.1-4

रिधि सिधि सिर धरि मुनिबर बानी।बड़भागिनि आपुहि अनुमानी।।

कहहिं परसपर सिधि समुदाई।अतुलित अतिथि राम लघु भाई।।

मुनि पद बंदि करिअ सोइ आजू।होइ सुखी सब राज समाजू।।

अस कहि रचेउ रुचिर गृह नाना।जेहि बिलोकि बिलखाहिं बिमाना।।

भोग बिभूति भूरि भरि राखे।देखत जिन्हहि अमर अभिलाषे।।

दासीं दास साजु सब लीन्हें।जोगवत रहहिं मनहि मनु दीन्हें।।

सब समाजु सजि सिधि पल माहीं।जे सुख सुरपुर सपनेहुँ नाहीं।।

प्रथमहिं बास दिए सब केही।सुंदर सुखद जथा रुचि जेही।।

ridhi sidhi sira dhari munibara bānī |baṛabhāgini āpuhi anumānī ||

kahahiṁ parasapara sidhi samudāī |atulita atithi rāma laghu bhāī ||

muni pada baṁdi karia soi ājū |hoi sukhī saba rāja samājū ||

asa kahi raceu rucira gṛha nānā |jehi biloki bilakhāhiṁ bimānā ||

bhoga bibhūti bhūri bhari rākhe |dekhata jinhahi amara abhilāṣe ||

dāsīṁ dāsa sāju saba līnheṁ |jogavata rahahiṁ manahi manu dīnheṁ ||

saba samāju saji sidhi pala māhīṁ |je sukha surapura sapanehũ nāhīṁ ||

prathamahiṁ bāsa die saba kehī |suṁdara sukhada jathā ruci jehī ||

Si Riddhi at si Siddhi ay isinapatong sa kanilang mga ulo ang mga salita ng dakilang rishi, at itinuring ang kanilang sarili na napakapalad. Ang buong kapisanan ng mga Siddhi ay nagsabi sa isa't isa: "Ang nakababatang kapatid ni Rama ay isang panauhang walang kapantay." "Sambahin natin ang mga paa ng rishi at gawin natin ngayon ang makapagpapasaya sa buong kapisanang hari." Sa gayong pagsasabi, gumawa sila ng maraming magagandang bahay, na sa pagkakita ay nahihiya ang mga karwahe ng mga diyos. Pinuno nila ang mga ito ng sagana na kaluwalhatian at karangyaan, na sa pagkakita ay nangangarap pa rin ang mga imortal. Mga aliping babae at lalaki, na may lahat ng kailangang kagamitan, ay patuloy na naglilingkod nang buong puso. Sa isang sandali ang mga Siddhi ay naglaan sa buong kapisanan ng mga ginhawa na hindi matatagpuan kahit sa panaginip sa lungsod ng mga diyos. Una sa lahat ay binigyan nila ng tirahan ang bawat isa, na maganda at pampakalma, ayon sa kagustuhan ng bawat isa.

Doha 214

बहुरि सपरिजन भरत कहुँ रिषि अस आयसु दीन्ह।बिधि बिसमय दायकु बिभव मुनिबर तपबल कीन्ह।।⁠214।।

bahuri saparijana bharata kahũ riṣi asa āyasu dīnha |bidhi bisamaya dāyaku bibhava munibara tapabala kīnha ||⁠214||

Pagkatapos, ang dakilang santo, sa bisa ng kanyang mga pagsasakripisyo, ay nagbigay ng gayong utos kay Bharata at sa kanyang mga kamag-anak, at lumikha ng yamang pumuno kay Brahma mismo ng kamangha-mangha.

Chaupai 215.1-4

मुनि प्रभाउ जब भरत बिलोका।सब लघु लगे लोकपति लोका।।

सुख समाजु नहिं जाइ बखानी।देखत बिरति बिसारहीं ग्यानी।।

आसन सयन सुबसन बिताना।बन बाटिका बिहग मृग नाना।।

सुरभि फूल फल अमिअ समाना।बिमल जलासय बिबिध बिधाना।।

असन पान सुच अमिअ अमी से।देखि लोग सकुचात जमी से।।

सुर सुरभी सुरतरु सबही कें।लखि अभिलाषु सुरेस सची कें।।

रितु बसंत बह त्रिबिध बयारी।सब कहँ सुलभ पदारथ चारी।।

स्रक चंदन बनितादिक भोगा।देखि हरष बिसमय बस लोगा।।

muni prabhāu jaba bharata bilokā |saba laghu lage lokapati lokā ||

sukha samāju nahiṁ jāi bakhānī |dekhata birati bisārahīṁ gyānī ||

āsana sayana subasana bitānā |bana bāṭikā bihaga mṛga nānā ||

surabhi phūla phala amia samānā |bimala jalāsaya bibidha bidhānā ||

asana pāna suca amia amī se |dekhi loga sakucāta jamī se ||

sura surabhī surataru sabahī keṁ |lakhi abhilāṣu suresa sacī keṁ ||

ritu basaṁta baha tribidha bayārī |saba kahã sulabha padāratha cārī ||

sraka caṁdana banitādika bhogā |dekhi haraṣa bisamaya basa logā ||

Nang makita ni Bharata ang kapangyarihan ng resi, lahat ng mga kaharian ng mga tagapag-alaga ng mundo ay tila maliliit sa kanya. Ang kasaganaan ng kaginhawaan ay hindi maipalarawan; sa pagkakita nito, maging ang mga pantas ay nakalimutan ang kanilang pagkawalang-kabit. May mga upuan, higaan, mararang kasuotan, at mga kanopi; mga gubat at hardin, at mga ibon at usa ng iba't ibang uri. May mga bulaklak at prutas na mabango na katulad ng nektar, at mga malinaw na lawa ng iba't ibang disenyo. Ang pagkain at inumin ay dalisay at kasing tamis ng nektar; sa pagkakita nito, ang mga tao ay nahiya tulad ng mga asetiko. Bawat isa ay may langit na baka at puno ng pagbibigay-kahilingan; sa pagkakita nito, si Indra at Shachi ay napusuan ng pagnanasa. Panahon ng tagsibol, may hangin na umaihip sa tatlong paraan: malamig, malambot, at mabango; ang apat na dakilang layunin ng buhay ay madaling makamit ng lahat. Sa mga garland, sandalwood, mga babae, at iba pang kasayahan, ang mga tao ay napuno ng galak at kamangha-mangha sa pagkakita.

Doha 215

संपत चकई भरतु चक मुनि आयस खेलवार।तेहि निसि आश्रम पिंजराँ राखे भा भिनुसार।।⁠215।।

saṁpata cakaī bharatu caka muni āyasa khelavāra |tehi nisi āśrama piṁjarā̃ rākhe bhā bhinusāra ||⁠215||

Ang karangyaang makamundong ito ay ang inahing ibong chakwi at si Bharata ang tandang chakwa, at ang utos ng rishi ay ang mangangasong naglalaro sa kanila. Nang gabing iyon ay itinago niya sila sa hawla ng ermita, hanggang sumapit ang bukang-liwayway.

Chaupai 216.1-4

कीन्ह निमज्जनु तीरथराजा।नाइ मुनिहि सिरु सहित समाजा।।

रिषि आयसु असीस सिर राखी।करि दंडवत बिनय बहु भाषी।।

पथ गति कुसल साथ सब लीन्हे।चले चित्रकूटहिं चितु दीन्हें।।

रामसखा कर दीन्हें लागू।चलत देह धरि जनु अनुरागू।।

नहिं पद त्रान सीस नहिं छाया।पेमु नेमु ब्रतु धरमु अमाया।।

लखन राम सिय पंथ कहानी।पूँछत सखहि कहत मृदु बानी।।

राम बास थल बिटप बिलोकें।उर अनुराग रहत नहिं रोकैं।।

दैखि दसा सुर बरिसहिं फूला।भइ मृदु महि मगु मंगल मूला।।

kīnha nimajjanu tīratharājā |nāi munihi siru sahita samājā ||

riṣi āyasu asīsa sira rākhī |kari daṁḍavata binaya bahu bhāṣī ||

patha gati kusala sātha saba līnhe |cale citrakūṭahiṁ citu dīnheṁ ||

rāmasakhā kara dīnheṁ lāgū |calata deha dhari janu anurāgū ||

nahiṁ pada trāna sīsa nahiṁ chāyā |pemu nemu bratu dharamu amāyā ||

lakhana rāma siya paṁtha kahānī |pū̃chata sakhahi kahata mṛdu bānī ||

rāma bāsa thala biṭapa bilokeṁ |ura anurāga rahata nahiṁ rokaiṁ ||

daikhi dasā sura barisahiṁ phūlā |bhai mṛdu mahi magu maṁgala mūlā ||

Naligo si Bharata sa Prayaga, hari ng mga banal na lugar, at yumuko ang kanyang ulo sa resi kasama ang buong kanyang kasamahan. Inilagay niya ang utos at pagpapala ng resi sa kanyang ulo, nagpatirapa, at nagsabi ng maraming mapagpakumbabang dasal. Nagdala siya ng mga kasama na marunong sa daan, at naglakad patungo sa Chitrakuta na nakatuon ang kanyang isip doon. Humawak siya sa kamay ng kaibigan ni Rama, at habang naglalakad ay para siyang bhakti na nagkatawang-tao. Walang sapatos sa kanyang paa at walang anino sa kanyang ulo; ang kanyang pag-ibig, disiplina, panata, at katuwiran ay walang pagpapanggap. Nagtanong siya sa kaibigan tungkol sa kuwento ng paglalakbay ni Lakshmana, Rama, at Sita sa daan, at ipinakwento ng kaibigan sa malambing na salita. Nang makita niya ang mga puno kung saan nanahan si Rama, ang pag-ibig sa kanyang puso ay hindi na mapigilan. Nakita ng mga diyos ang kanyang kalagayan at umulan ng mga bulaklak, at naging malambot ang lupa at naging pinagmumulan ng pagpapala ang daan.

Doha 216

किएँ जाहिं छाया जलद सुखद बहइ बर बात।तस मगु भयउ न राम कहँ जस भा भरतहि जात।।⁠216।।

kiẽ jāhiṁ chāyā jalada sukhada bahai bara bāta |tasa magu bhayau na rāma kahã jasa bhā bharatahi jāta ||⁠216||

Ang mga ulap ay sumusunod na nagbibigay ng lilim, at isang kaaya-ayang mahinahong hangin ang umihip. Hindi kailanman naging kagaya nito ang daan kay Rama tulad ng sa kanya ni Bharata habang siya ay naglalakbay.

Chaupai 217.1-4

जड़ चेतन मग जीव घनेरे।जे चितए प्रभु जिन्ह प्रभु हेरे।।

ते सब भए परम पद जोगू।भरत दरस मेटा भव रोगू।।

यह बड़ि बात भरत कइ नाहीं।सुमिरत जिनहि रामु मन माहीं।।

बारक राम कहत जग जेऊ।होत तरन तारन नर तेऊ।।

भरतु राम प्रिय पुनि लघु भ्राता।कस न होइ मगु मंगलदाता।।

सिद्ध साधु मुनिबर अस कहहीं।भरतहि निरखि हरषु हियँ लहहीं।।

देखि प्रभाउ सुरेसहि सोचू।जगु भल भलेहि पोच कहुँ पोचू।।

गुर सन कहेउ करिअ प्रभु सोई।रामहि भरतहि भेंट न होई।।

jaṛa cetana maga jīva ghanere |je citae prabhu jinha prabhu here ||

te saba bhae parama pada jogū |bharata darasa meṭā bhava rogū ||

yaha baṛi bāta bharata kai nāhīṁ |sumirata jinahi rāmu mana māhīṁ ||

bāraka rāma kahata jaga jeū |hota tarana tārana nara teū ||

bharatu rāma priya puni laghu bhrātā |kasa na hoi magu maṁgaladātā ||

siddha sādhu munibara asa kahahīṁ |bharatahi nirakhi haraṣu hiyã lahahīṁ ||

dekhi prabhāu suresahi socū |jagu bhala bhalehi poca kahũ pocū ||

gura sana kaheu karia prabhu soī |rāmahi bharatahi bheṁṭa na hoī ||

Sa daan ay may napakaraming nilalang, parehong walang-buhay at may-buhay, yaong mga pinagtingnan ng Panginoon at yaong mga nakapagtingin sa Panginoon. Sila lahat ay naging karapat-dapat sa pinakamataas na kalagayan, at ang pagtingin ni Bharata ay pinagaling sila sa sakit ng pag-iral sa mundo. Ito ay hindi malaking bagay para kay Bharata, na inaalala ni Rama sa kanyang puso. Maging yaong mga sa mundo na binabanggit ang pangalan ni Rama nang minsan lamang ay nagiging kayang tawirin at magtawid sa iba. Minamahal ni Rama si Bharata, at siya pa rin ang kanyang nakababatang kapatid; paano kaya hindi magiging tagapagbigay ng pagpapala ang daan? Ang mga Siddha, mga banal, at mga dakilang rishi ay nagsalita nang ganito, at nagagalak sa kanilang mga puso habang tinitingnan si Bharata. Nakakita sa kapangyarihan ni Bharata, si Indra, panginoon ng mga diyos, ay nag-alala, nagiisip: sa mundo ang mabuti ay nakakatagpo ng kabutihan, at ang hamak ay nakakatagpo ng kahamakan sa hamak. Sinabi niya sa kanyang guro, "Guro, gumawa tayo ng paraan upang hindi magkita si Rama at si Bharata."

Doha 217

रामु सँकोची प्रेम बस भरत सपेम पयोधि।बनी बात बेगरन चहति करिअ जतनु छलु सोधि।।⁠217।।

rāmu sãkocī prema basa bharata sapema payodhi |banī bāta begarana cahati karia jatanu chalu sodhi ||⁠217||

Si Rama ay mahiyain at nasasakop ng pag-ibig, at si Bharata ay karagatan ng pag-ibig. Ang usaping naayos na ay halos masira; kailangang gumawa ng pagsisikap, at maghanap ng daya.

Chaupai 218.1-4

बचन सुनत सुरगुरु मुसकाने।सहसनयन बिनु लोचन जाने।।

मायापति सेवक सन माया।करइ त उलटि परइ सुरराया।।

तब किछु कीन्ह राम रुख जानी।अब कुचालि करि होइहि हानी।।

सुनु सुरेस रघुनाथ सुभाऊ।निज अपराध रिसाहिं न काऊ।।

जो अपराधु भगत कर करई।राम रोष पावक सो जरई।।

लोकहुँ बेद बिदित इतिहासा।यह महिमा जानहिं दुरबासा।।

भरत सरिस को राम सनेही।जगु जप राम रामु जप जेही।।

bacana sunata suraguru musakāne |sahasanayana binu locana jāne ||

māyāpati sevaka sana māyā |karai ta ulaṭi parai surarāyā ||

taba kichu kīnha rāma rukha jānī |aba kucāli kari hoihi hānī ||

sunu suresa raghunātha subhāū |nija aparādha risāhiṁ na kāū ||

jo aparādhu bhagata kara karaī |rāma roṣa pāvaka so jaraī ||

lokahũ beda bidita itihāsā |yaha mahimā jānahiṁ durabāsā ||

bharata sarisa ko rāma sanehī |jagu japa rāma rāmu japa jehī ||

Nang marinig ang kanyang salita, ang guro ng mga diyus ay ngumiti, sapagkat alam niya na si Indra na may sanglibong mata ay wala palang mga matang nakakakita. Kung gumamit ng ilusyon laban sa isang alipin ng Panginoon ng Ilusyon, o hari ng mga diyus, ito ay babalik at babagsak sa sarili. Kaya gumawa ako ng isang bagay dahil alam ko ang nais ni Rama; ngayon, kung maglulunsad ka ng masamang plano, kapahamakan lamang ang idudulot nito. Makinig ka, o panginoon ng mga diyus: ang kalikasan ng Panginoon ng Raghu ay hindi kailanman nagagalit sa kasalanang ginawa laban sa kanyang sarili. Ngunit sinumang magkasala laban sa kanyang deboto ay susunugin sa apoy ng poot ni Rama. Ang kasaysayang ito ay kilala sa mundo at sa mga Veda; alam ni Durvasa ang kadakilaang ito. Sino baga ang kasingmahal ni Rama tulad ni Bharata? Ang mundo ay paulit-ulit binabanggit ang pangalan ni Rama, at si Rama ay paulit-ulit binabanggit ang pangalan ni Bharata.

Doha 218

मनहुँ न आनिअ अमरपति रघुबर भगत अकाजु।अजसु लोक परलोक दुख दिन दिन सोक समाजु।।⁠218।।

manahũ na ānia amarapati raghubara bhagata akāju |ajasu loka paraloka dukha dina dina soka samāju ||⁠218||

O panginoon ng mga imortal, huwag mong isipin man lamang sa iyong isipan na saktan ang isang deboto ni Rama, ang Pinakamabuti sa angkan ng Raghu. Nagdudulot ito ng kahihiyan sa mundong ito, pagdurusa sa kabilang buhay, at lalong lumalawak na kalungkutan araw-araw.

Chaupai 219.1-4

सुनु सुरेस उपदेसु हमारा।रामहि सेवकु परम पिआरा।।

मानत सुखु सेवक सेवकाई।सेवक बैर बैरु अधिकाई।।

जद्यपि सम नहिं राग न रोषू।गहहिं न पाप पूनु गुन दोषू।।

करम प्रधान बिस्व करि राखा।जो जस करइ सो तस फलु चाखा।।

तदपि करहिं सम बिषम बिहारा।भगत अभगत हृदय अनुसारा।।

अगुन अलेप अमान एकरस।रामु सगुन भए भगत पेम बस।।

राम सदा सेवक रुचि राखी।बेद पुरान साधु सुर साखी।।

अस जियँ जानि तजहु कुटिलाई।करहु भरत पद प्रीति सुहाई।।

sunu suresa upadesu hamārā |rāmahi sevaku parama piārā ||

mānata sukhu sevaka sevakāī |sevaka baira bairu adhikāī ||

jadyapi sama nahiṁ rāga na roṣū |gahahiṁ na pāpa pūnu guna doṣū ||

karama pradhāna bisva kari rākhā |jo jasa karai so tasa phalu cākhā ||

tadapi karahiṁ sama biṣama bihārā |bhagata abhagata hṛdaya anusārā ||

aguna alepa amāna ekarasa |rāmu saguna bhae bhagata pema basa ||

rāma sadā sevaka ruci rākhī |beda purāna sādhu sura sākhī ||

asa jiyã jāni tajahu kuṭilāī |karahu bharata pada prīti suhāī ||

Pakinggan mo, panginoon ng mga diyos, ang payo ko: kay Rama, ang kanyang alipin ay pinakamamahal. Siya'y nagagalak sa paglilingkod ng isang alipin, habang ang pagkapoot sa alipin ay ang pinakamalaking pagkapoot sa kanya mismo. Bagama't siya'y hindi kumikiling, walang pagkakabit ni galit, at hindi pinapasan ang kasalanan ni gantimpala, ni kabanalan ni kapintasan, ginawa niyang pangunahin ang gawa sa sansinukob at ipinatak ito: sinumang gumawa sa anumang paraan ay nilalasap ang bunga ayon dito. Gayunman siya'y kumikilos nang pantay at di-pantay din, ayon sa puso ng mga deboto at hindi deboto. Bagama't walang katangian, walang bahid, malaya sa kapalaluan, at palaging magkakapareho, si Rama ay nagkatawang may katangian, nadaig ng pag-ibig ng kanyang mga deboto. Si Rama ay palaging pinapanatili ang kagustuhan ng kanyang mga alipin; ang Veda, ang Purana, ang mga banal, at ang mga diyos ay saksi dito. Na alam ito sa iyong puso, iwanan mo ang iyong panlilinlang, at palakihin ang magandang pag-ibig sa mga paa ni Bharata.

Doha 219

राम भगत परहित निरत पर दुख दुखी दयाल।भगत सिरोमनि भरत तें जनि डरपहु सुरपाल।।⁠219।।

rāma bhagata parahita nirata para dukha dukhī dayāla |bhagata siromani bharata teṁ jani ḍarapahu surapāla ||⁠219||

Ang mga deboto ni Rama ay palaging nakatuon sa ikabubuti ng kapwa, nakadarama ng lumbay sa lumbay ng iba, at puno ng habag. Huwag matakot kay Bharata, o hari ng mga diyos, sapagkat siya ang pinakamagiting sa lahat ng deboto.

Frequently Asked Questions

परम्परागत मान्यता में यह अंश ‘भरत-भक्ति’ का स्मरण कराता है: निष्काम सेवा, गुरु-वचन-पालन, और भक्त-अपराध से बचने की शिक्षा देता है। इसके पाठ से ‘विरह’ शोक न रहकर साधना बनता है, तथा ‘भव-रोग’ (अहं/आसक्ति) शान्त होता है—विशेषतः ‘राम भगत परहित निरत’ वाले सिद्धान्त का संस्कार दृढ़ होता है।

इस प्रसंग में प्रचलित समपुट/पुनरावृत्ति-रूप से ‘राम’ नाम-जप (जैसे ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’) या ‘राम-भरत-मिलाप’ की कामना हेतु ‘श्रीरामचन्द्र कृपालु भजु मन’ का पाठ कई परम्पराओं में जोड़ा जाता है; किन्तु निश्चित सार्वदेशिक समपुट-मानक नहीं—स्थानीय मानस-गायन परम्परा के अनुसार भेद मिलता है।

Ask anything about Prakarana 22 of the Ramcharitmanas

Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.

Not sure where to start?

A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.

Read Ramcharitmanas in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Awadhi recitation where available, and more.

Download on the App StoreGet it on Google Play

Continue reading in the Vedapath app

Open in App
Download on the App StoreGet it on Google Play