Sarga 80

Verse 1

अथ भूमिप्रदेशज्ञास्सूत्रकर्मविशारदाः।स्वकर्माभिरताश्शूराः खनका यन्त्रकास्तथा।।।।कर्मान्तिकाः स्थपतयः पुरुष यन्त्रकोविदाः।तथा वार्धकयश्चैव मार्गिणो वृक्षतक्षकाः।।।।कूपकारास्सुधाकारार्वंशकर्मकृतस्तथा।समर्था ये च द्रष्टारः पुरतस्ते प्रतस्थिरे।।।।

ต่อจากนั้น เหล่าผู้รู้ภูมิประเทศและชำนาญงานวัดระยะ ผู้กล้าหาญที่ขยันในหน้าที่—ทั้งคนขุด คนช่างเครื่องกล—ช่างฝีมือ ช่างสถาปัตย์ และช่างกล ช่างไม้ ผู้ทำถนน และผู้ตัดไม้ คนขุดบ่อ ช่างฉาบปูน/ทาขาว ช่างงานไผ่ ตลอดจนผู้ควบคุมงานผู้สามารถ ต่างออกเดินทางล่วงหน้าไปก่อน

Verse 2

अथ भूमिप्रदेशज्ञास्सूत्रकर्मविशारदाः।स्वकर्माभिरताश्शूराः खनका यन्त्रकास्तथा।।2.80.1।।कर्मान्तिकाः स्थपतयः पुरुष यन्त्रकोविदाः।तथा वार्धकयश्चैव मार्गिणो वृक्षतक्षकाः।।2.80.2।।कूपकारास्सुधाकारार्वंशकर्मकृतस्तथा।समर्था ये च द्रष्टारः पुरतस्ते प्रतस्थिरे।।2.80.3।।

แล้วช่างผู้ชำนาญ—ทั้งสถาปนิกและผู้รู้เครื่องกล พร้อมด้วยช่างไม้ ผู้สร้างทาง และคนตัดไม้—ถูกส่งไปล่วงหน้าเพื่อจัดเตรียมเส้นทาง

Verse 3

अथ भूमिप्रदेशज्ञास्सूत्रकर्मविशारदाः।स्वकर्माभिरताश्शूराः खनका यन्त्रकास्तथा।।2.80.1।।कर्मान्तिकाः स्थपतयः पुरुष यन्त्रकोविदाः।तथा वार्धकयश्चैव मार्गिणो वृक्षतक्षकाः।।2.80.2।।कूपकारास्सुधाकारार्वंशकर्मकृतस्तथा।समर्था ये च द्रष्टारः पुरतस्ते प्रतस्थिरे।।2.80.3।।

ทั้งคนขุดบ่อ ช่างฉาบปูน และช่างงานไผ่ด้วย—พร้อมด้วยผู้กำกับดูแลผู้สามารถ—ต่างออกเดินทางไปก่อน เพื่อควบคุมและให้การเตรียมการสำเร็จ

Verse 4

स तु हर्षात्तमुद्देशं जनौघो विपुलः प्रयान्।अशोभत महावेगस्समुद्र इव पर्वणि।।।।

มหาชนอันไพศาลนั้น เมื่อมุ่งไปยังสถานที่ที่กำหนดด้วยความยินดี ก็หลั่งไหลด้วยความเร็วแรง งดงามดุจมหาสมุทรที่พองคลื่นในวันเพ็ญแห่งมหามงคล

Verse 5

ते स्ववारं समास्थाय वर्त्मकर्मणि कोविदाः।करणैर्विविधोपेतैः पुरस्तात्सम्प्रतस्थिरे।।।।

บรรดาผู้ชำนาญงานทำทาง ต่างเข้าประจำตามเวรและหมู่ของตน แล้วพร้อมด้วยเครื่องมือหลากหลาย ก็ออกไปล่วงหน้า

Verse 6

लतावल्ली श्च गुल्मांश्च स्थाणूनश्मन एव च।जनायांचक्रिरे मार्गं छिन्दन्तो विविधान्द्रुमान्।।।।

พวกคนของพระราชา ตัดเถาวัลย์และพุ่มไม้ ถอนตอไม้แม้ก้อนหินใหญ่ และโค่นต้นไม้นานาชนิด แล้วทำทางให้โล่งสำหรับมหาชน

Verse 7

अवृक्षेषु च देशेषु केचिद्वृक्षानरोपयन्।केचित्कुठारैष्टङ्कैश्च दात्रैश्चिन्दन्क्वचित्क्वचित्।।।।

บางคนปลูกกล้าไม้ในถิ่นที่ไร้พฤกษา ส่วนบางคนก็ตัดฟันสิ่งกีดขวาง ณ ที่นั้นที่นี้ ด้วยขวาน ขวานสั้น และเคียว

Verse 8

अपरे वीरणस्तम्भान्बलिनो बलवत्तराः।विधमन्ति स्म दुर्गाणि स्थलानि च ततस्ततः।।।।

ส่วนคนอื่น ๆ—ชายผู้มีกำลัง กล้าแข็งยิ่งกว่า—ถอนกอหญ้าวีระณะอันเหนียวแน่น และปรับพื้นที่ขรุขระยากลำบากให้ราบ ณ ที่นั้นที่นี้

Verse 9

अपरेऽपूरयन्कूपान्पांसुभि श्श्वभ्रमायतम्।निम्नभागान्स्ततः केचित्समान्श्चक्रु स्समन्ततः।।।।

บางคนเอาดินร่วนถมบ่อและเหวลึกกว้าง แล้วต่อมาบางคนก็ปรับพื้นที่ต่ำให้เสมอราบและเรียบทั่วทุกด้าน

Verse 10

बबन्धुर्बन्धनीयांश्च क्षोद्यान्सञ्चुक्षुदुस्तदा।बिभिदुर्भेदनीयांश्च तांस्तान्देशान्नरा स्तदा।।।।

แล้วบรรดาชายเหล่านั้นก็สร้างสะพานในที่ที่ควรสร้าง บดทำลายในที่ที่ต้องบด และผ่าแยกในที่ที่ต้องผ่า—เพื่อกวาดล้างและเปิดทางในช่วงต่าง ๆ ของเส้นทางนั้น

Verse 11

अचिरेणैव कालेन परिवाहान्बहूदकान्।चक्रुर्बहुविधाकारान् सागरप्रतिमान्बहून्।।।।

ไม่นานนัก พวกเขาก็ทำทางน้ำและอ่างเก็บน้ำมากมาย หลากหลายรูปแบบ มีน้ำอุดม และกว้างใหญ่ดุจมหาสมุทรในความจุ

Verse 12

निर्जलेषु च देशेषु खानयामासुरुत्तमान्।उदपानान्बहुविधान्वेदिकापरिमण्डितान्।।।।

และในถิ่นที่แห้งแล้งไร้น้ำ พวกเขาให้ขุดบ่อน้ำชั้นเลิศ—บ่อน้ำดื่มหลากชนิด—ล้อมรอบและตกแต่งด้วยชานยกพื้นและคันป้องกันโดยรอบ

Verse 13

ससुधाकुट्टिमतलः प्रपुष्पितमहीरुहः।मत्तोद्घुष्ट द्विजगणः पताकाभिरलङ्कृतः।।।।चन्दनोदकसंसिक्तो नानाकुसुमभूषितः।बह्वशोभत सेनायाः पन्था स्सुरपथोपमः।।।।

ถนนหลวงของกองทัพงามสว่างไสว—พื้นปูแน่นฉาบเรียบ มีหมู่ไม้ผลิดอกเรียงราย ก้องด้วยเสียงหมู่นกขับขานอย่างเริงร่า; ประดับด้วยธงทิว พรมด้วยน้ำหอมจันทน์ และตกแต่งด้วยดอกไม้นานาพรรณ—ประหนึ่งทางสวรรค์ของเหล่าเทวะ

Verse 14

ससुधाकुट्टिमतलः प्रपुष्पितमहीरुहः।मत्तोद्घुष्ट द्विजगणः पताकाभिरलङ्कृतः।।2.80.13।।चन्दनोदकसंसिक्तो नानाकुसुमभूषितः।बह्वशोभत सेनायाः पन्था स्सुरपथोपमः।।2.80.14।।

ถนนของกองทัพงามผ่องพราย—ปูแน่นฉาบเรียบ มีไม้ดอกเรียงราย กึกก้องด้วยเสียงนกขับขาน; ประดับธงทิว พรมด้วยน้ำจันทน์ และโปรยดอกไม้นานาพรรณ—ดุจถนนของเหล่าเทวะ

Verse 15

आज्ञाप्याथ यथाऽज्ञप्ति युक्तास्तेऽधिकृता नराः।रमणीयेषु देशेषु बहुस्वादुफलेषु च।।।।यो निवेशस्त्वभिप्रेतो भरतस्य महात्मनः।भूयस्तं शोभयामासुर्भूषाभिर्भूषणोपमम्।।।।

แล้วบรรดาเจ้าหน้าที่ผู้ได้รับมอบหมายก็ปฏิบัติตามพระบัญชาโดยเคร่งครัด เลือกถิ่นที่รื่นรมย์ซึ่งอุดมด้วยผลไม้หวานเป็นที่พักของมหาตมะภรตะ และตกแต่งซ้ำแล้วซ้ำเล่าด้วยเครื่องประดับ จนค่ายพักนั้นเองดูประหนึ่งเป็นอาภรณ์

Verse 16

आज्ञाप्याथ यथाऽज्ञप्ति युक्तास्तेऽधिकृता नराः।रमणीयेषु देशेषु बहुस्वादुफलेषु च।।2.80.15।।यो निवेशस्त्वभिप्रेतो भरतस्य महात्मनः।भूयस्तं शोभयामासुर्भूषाभिर्भूषणोपमम्।।2.80.16।।

ครั้นแล้วเจ้าหน้าที่ผู้มีอำนาจทั้งหลาย ปฏิบัติงานตรงตามที่สั่ง เลือกแคว้นอันงดงามซึ่งมีผลไม้หวานอุดม เป็นที่พักของมหาตมะภรตะ และตกแต่งอย่างวิจิตรจนดูประหนึ่งเป็นเครื่องประดับเสียเอง

Verse 17

नक्षत्रेषु प्रशस्तेषु मुहूर्तेषु च तद्विदः।निवेशान् स्थापयामासुर्भरतस्य महात्मनः।।।।

ผู้รู้เรื่องฤกษ์ยามอันเป็นมงคลได้ตั้งค่ายพักของมหาตมะภรตะในนักษัตรที่ประเสริฐและในมุหูรตะที่เหมาะสม ให้ช่วงทางแห่งการเดินทางสอดคล้องกับมงคลแห่งฟากฟ้า

Verse 18

बहुपांसुचयाश्चापि परिखापरिवारिताः।तत्रेन्द्रकीलप्रतिमाः प्रतोलीवरशोभिताः।।।।प्रासादमालावितता स्सौधप्राकारसंवृताः।पताकाशोभिता स्सर्वे सुनिर्मितमहापथाः।।।।विसर्पद्भिरिवाऽकाशे विटङ्काग्रविमानकैः।समुच्छ्रितैर्निवेशास्ते बभुश्शक्रपुरोपमाः।।।।

ที่นั่นมีเนินทรายกองใหญ่ยกสูงขึ้น และบริเวณนั้นถูกล้อมด้วยคูน้ำโดยรอบ; ประตูเมืองอันงดงามประดับอยู่ และเชิงเทินกำแพงสูงตระหง่านดุจเขาอินทระกีละ

Verse 19

बहुपांसुचयाश्चापि परिखापरिवारिताः।तत्रेन्द्रकीलप्रतिमाः प्रतोलीवरशोभिताः।।2.80.18।।प्रासादमालावितता स्सौधप्राकारसंवृताः।पताकाशोभिता स्सर्वे सुनिर्मितमहापथाः।।2.80.19।।विसर्पद्भिरिवाऽकाशे विटङ्काग्रविमानकैः।समुच्छ्रितैर्निवेशास्ते बभुश्शक्रपुरोपमाः।।2.80.20।।

ที่นั้นเรียงรายด้วยหมู่ปราสาทและคฤหาสน์ และถูกโอบล้อมด้วยกำแพงสูง; ธงชัยประดับงามอยู่ทั่วทุกแห่ง และถนนหลวงใหญ่กว้างขวาง สร้างอย่างประณีตมั่นคง

Verse 20

बहुपांसुचयाश्चापि परिखापरिवारिताः।तत्रेन्द्रकीलप्रतिमाः प्रतोलीवरशोभिताः।।2.80.18।।प्रासादमालावितता स्सौधप्राकारसंवृताः।पताकाशोभिता स्सर्वे सुनिर्मितमहापथाः।।2.80.19।।विसर्पद्भिरिवाऽकाशे विटङ्काग्रविमानकैः।समुच्छ्रितैर्निवेशास्ते बभुश्शक्रपुरोपमाः।।2.80.20।।

ด้วยคฤหาสน์สูงตระหง่านและยอดหลังคาแหลมราวกับแผ่ขยายขึ้นสู่เวหา ที่พำนักเหล่านั้นตั้งเด่นสง่า—ประหนึ่งนครสวรรค์ของศักระ (อินทรา)

Verse 21

जाह्नवीं तु समासाद्य विविधद्रुमकाननाम्।शीतलामलपानीयां महामीनसमाकुलाम्।।।।

ครั้นแล้วพวกเขาไปถึงชาห์นวี (คงคา) ซึ่งสองฝั่งเป็นพนาร่มรื่นด้วยไม้นานาพรรณ น้ำใสสะอาดเย็นชื่น และอุดมด้วยปลาตัวใหญ่เป็นอันมาก

Verse 22

सचन्द्रतारागणमण्डितं यथा नभः क्षपायाममलं विराजते।नरेन्द्रमार्गस्स तथा व्यराजत क्रमेण रम्यः शुभशिल्पिनिर्मितः।।।।

ดุจท้องฟ้ายามราตรีอันบริสุทธิ์ส่องประกาย ประดับด้วยจันทร์และหมู่ดาวฉันใด ถนนหลวงของพระราชาก็รุ่งเรืองฉันนั้น—งามรื่น เป็นระเบียบเป็นลำดับ และสร้างสรรค์โดยช่างผู้ชำนาญ