Sarga 80

Verses 1-3

अथ भूमिप्रदेशज्ञास्सूत्रकर्मविशारदाः ।स्वकर्माभिरताश्शूराः खनका यन्त्रकास्तथा ॥१॥कर्मान्तिकाः स्थपतयः पुरुष यन्त्रकोविदाः ।तथा वार्धकयश्चैव मार्गिणो वृक्षतक्षकाः ॥२॥कूपकारास्सुधाकारार्वंशकर्मकृतस्तथा ।समर्था ये च द्रष्टारः पुरतस्ते प्रतस्थिरे ॥३॥

അതിനുശേഷം ഭൂമിപ്രദേശം അറിയുന്നവരും സൂത്രകർമ്മത്തിൽ നിപുണരായ അളവുകാർയും, സ്വന്തം ജോലിയിൽ ലീനരായ ശൂരരും സാമർത്ഥ്യമുള്ള തൊഴിലാളികളും—ഖനകർ, യന്ത്രകാരർ; ശില്പികൾ, സ്ഥപതികൾ, യന്ത്രവിദഗ്ധർ; വാർദ്ധകികൾ (തച്ചർ), മാർഗ്ഗനിർമ്മാതാക്കൾ, വൃക്ഷതക്ഷകർ; കൂപകാരർ, സുധാകാരർ, വംശകർമ്മക്കാർ, കൂടാതെ പ്രാവീണ്യമുള്ള മേൽനോട്ടക്കാർ—മുന്നോടിയായി പുറപ്പെട്ടു.

Verse 4

स तु हर्षात्तमुद्देशं जनौघो विपुलः प्रयान् ।अशोभत महावेगस्समुद्र इव पर्वणि ॥४॥

ആനന്ദത്തോടെ നിശ്ചിത സ്ഥാനത്തേക്ക് നീങ്ങുന്ന ആ മഹത്തായ ജനസമൂഹം മഹാവേഗത്തിൽ ഒഴുകി; പർവ്വപൂർണ്ണിമയിൽ ഉയരുന്ന സമുദ്രംപോലെ അതി ശോഭിച്ചു.

Verse 5

ते स्ववारं समास्थाय वर्त्मकर्मणि कोविदाः ।करणैर्विविधोपेतैः पुरस्तात्सम्प्रतस्थिरे ॥५॥

വഴിപ്പണിയിൽ നിപുണരായ അവർ തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ സംഘങ്ങളിൽ സ്ഥാനമേറ്റു, വിവിധ ഉപകരണങ്ങളോടെ സജ്ജരായി, മുന്നോട്ട് പുറപ്പെട്ടു.

Verse 6

लतावल्ली श्च गुल्मांश्च स्थाणूनश्मन एव च ।जनायांचक्रिरे मार्गं छिन्दन्तो विविधान्द्रुमान् ॥६॥

വള്ളികളും കുറ്റിച്ചെടികളും വെട്ടി, തൂണുകളും പാറക്കല്ലുകളും പോലും നീക്കി, വിവിധ വൃക്ഷങ്ങൾ വീഴ്ത്തി, രാജാവിന്റെ ആളുകൾ ജനങ്ങൾക്കായി തെളിഞ്ഞൊരു വഴി ഒരുക്കി.

Verse 7

अवृक्षेषु च देशेषु केचिद्वृक्षानरोपयन् ।केचित्कुठारैष्टङ्कैश्च दात्रैश्चिन्दन्क्वचित्क्वचित् ॥७॥

മരങ്ങളില്ലാത്ത ദേശങ്ങളിൽ ചിലർ വൃക്ഷത്തൈകൾ നട്ടു; മറ്റുചിലർ ഇവിടെ അവിടെ കോടാലി, ടങ്കം, ദാത്രം മുതലായവകൊണ്ട് വളർച്ചയ്ക്ക് തടസ്സമായ കൊമ്പുകൾ വെട്ടിമാറ്റി.

Verse 8

अपरे वीरणस्तम्भान्बलिनो बलवत्तराः ।विधमन्ति स्म दुर्गाणि स्थलानि च ततस्ततः ॥८॥

മറ്റുചിലർ—ബലവാന്മാർ, അതിലും ബലവാന്മാർ—വീരണമെന്ന പുല്ലിന്റെ കഠിനമായ കൂട്ടങ്ങൾ വേരോടെ പിഴുതെറിഞ്ഞു; പിന്നെ ഇവിടെ അവിടെ ദുഷ്കരമായ നിലഭാഗങ്ങൾ സമമാക്കി.

Verse 9

अपरेऽपूरयन्कूपान्पांसुभि श्श्वभ्रमायतम् ।निम्नभागान्स्ततः केचित्समान्श्चक्रु स्समन्ततः ॥९॥

ചിലർ ഇളകിയ മണ്ണുകൊണ്ട് കിണറുകളും വിശാലമായ കുഴികളും നിറച്ചു; തുടർന്ന് മറ്റുചിലർ താഴ്ന്ന ഭാഗങ്ങളെ എല്ലാടവും സമമാക്കി ഒരേ നിലയാക്കി.

Verse 10

बबन्धुर्बन्धनीयांश्च क्षोद्यान्सञ्चुक्षुदुस्तदा ।बिभिदुर्भेदनीयांश्च तांस्तान्देशान्नरा स्तदा ॥१०॥

അപ്പോൾ പുരുഷന്മാർ ബന്ധിക്കേണ്ടിടത്ത് ബന്ധം കെട്ടി, ചതയ്ക്കേണ്ടത് ചതച്ചു, ഭേദിക്കേണ്ടത് ഭേദിച്ചു—പാതയിലെ ആ ആ പ്രദേശങ്ങൾ തുറന്ന് സുലഭമാക്കി.

Verse 11

अचिरेणैव कालेन परिवाहान्बहूदकान् ।चक्रुर्बहुविधाकारान् सागरप्रतिमान्बहून् ॥११॥

അൽപസമയത്തിനുള്ളിൽ അവർ പലവിധ രൂപങ്ങളിലുള്ള, ധാരാളം ജലം നിറഞ്ഞ, ശേഷിയിൽ സമുദ്രസമാനമായ അനേകം ജലവാഹിനികളും ജലാശയങ്ങളും നിർമ്മിച്ചു.

Verse 12

निर्जलेषु च देशेषु खानयामासुरुत्तमान् ।उदपानान्बहुविधान्वेदिकापरिमण्डितान् ॥१२॥

ജലമില്ലാത്ത പ്രദേശങ്ങളിൽ അവർ ഉത്തമമായ പലവിധ ഉദപാനങ്ങൾ—കുടിവെള്ള കിണറുകൾ—തോണ്ടിച്ചു; അവ ഉയർന്ന വേദികകളും സംരക്ഷണപരിമണ്ഡലവും കൊണ്ട് മനോഹരമായി അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു.

Verses 13-14

ससुधाकुट्टिमतलः प्रपुष्पितमहीरुहः ।मत्तोद्घुष्ट द्विजगणः पताकाभिरलङ्कृतः ॥१३॥चन्दनोदकसंसिक्तो नानाकुसुमभूषितः ।बह्वशोभत सेनायाः पन्था स्सुरपथोपमः ॥१४॥

സേനയുടെ രാജപാത ദീപ്തിയായി മിന്നി—സുധാകൂട്ടിമംപോലെ പാവിച്ച നിലം, പുഷ്പിത വൃക്ഷനിരകൾ, പക്ഷികളുടെ ഉല്ലാസഗാനം മുഴങ്ങുന്നവ; പതാകകളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടത്, ചന്ദനജലം തളിച്ചതും, പലവിധ പുഷ്പങ്ങൾ വിതറിയതും—ദേവന്മാരുടെ പാതപോലെ ആയിരുന്നു.

Verses 15-16

आज्ञाप्याथ यथाऽज्ञप्ति युक्तास्तेऽधिकृता नराः ।रमणीयेषु देशेषु बहुस्वादुफलेषु च ॥१५॥यो निवेशस्त्वभिप्रेतो भरतस्य महात्मनः ।भूयस्तं शोभयामासुर्भूषाभिर्भूषणोपमम् ॥१६॥

പിന്നീട് അധികാരമുള്ള ഉദ്യോഗസ്ഥർ നിർദ്ദേശപ്രകാരം കൃത്യമായി പ്രവർത്തിച്ച്, മധുരഫലസമൃദ്ധമായ മനോഹര പ്രദേശങ്ങളിൽ മഹാത്മ ഭരതനുവേണ്ടി വിശ്രമസ്ഥലം നിശ്ചയിച്ചു; അതിനെ അത്ര മനോഹരമായി അലങ്കരിച്ചതിനാൽ, ആ താമസസ്ഥലം തന്നേ ആഭരണമായി തോന്നി.

Verse 17

नक्षत्रेषु प्रशस्तेषु मुहूर्तेषु च तद्विदः ।निवेशान् स्थापयामासुर्भरतस्य महात्मनः ॥१७॥

ശുഭ നക്ഷത്രങ്ങളിലും യുക്തമായ മുഹൂർത്തങ്ങളിലും, കാലവിദ്യയിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവർ മഹാത്മ ഭരതന്റെ വിശ്രമപാളയങ്ങൾ സ്ഥാപിച്ചു; അങ്ങനെ യാത്രയുടെ ഘട്ടങ്ങൾ ശുഭമായ ആകാശസൂചനകളോട് യോജിച്ചു.

Verses 18-20

बहुपांसुचयाश्चापि परिखापरिवारिताः ।तत्रेन्द्रकीलप्रतिमाः प्रतोलीवरशोभिताः ॥१८॥प्रासादमालावितता स्सौधप्राकारसंवृताः ।पताकाशोभिता स्सर्वे सुनिर्मितमहापथाः ॥१९॥विसर्पद्भिरिवाऽकाशे विटङ्काग्रविमानकैः ।समुच्छ्रितैर्निवेशास्ते बभुश्शक्रपुरोपमाः ॥२०॥

മണൽക്കൂനകൾ നിറഞ്ഞതും കിടങ്ങുകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടതുമായ ആ നഗരങ്ങൾ, ഇന്ദ്രകീലപർവ്വതത്തോളം ഉയരമുള്ള മാളികകൾ അണിഞ്ഞ വീതികളാലും മതിലുകളാലും പ്രാകാരങ്ങളാലും ചുറ്റപ്പെട്ടതും കൊടികൾ കൊണ്ട് അലംകൃതവും നന്നായി നിർമ്മിക്കപ്പെട്ട മഹാപാതകളുള്ളതുമായിരുന്നു. ആകാശത്തിലേക്ക് പറക്കുന്നതുപോലെ ഗോപുരങ്ങളുടെ മുകൾത്തട്ടിൽ വിമാനങ്ങൾ പോലെ ഉയർന്നുനിൽക്കുന്ന ആ നിവേശങ്ങൾ ശക്രപുരിക്ക് തുല്യമായി തോന്നി.

Verse 21

जाह्नवीं तु समासाद्य विविधद्रुमकाननाम् ।शीतलामलपानीयां महामीनसमाकुलाम् ॥२१॥

വിവിധ വൃക്ഷങ്ങളുള്ള കാനനങ്ങൾ നിറഞ്ഞ തീരങ്ങളോടുകൂടിയ, തണുത്തും നിർമ്മലവുമായ ജലമുള്ള, മഹാമീനങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ജാഹ്നവീ (ഗംഗ)യെ അവർ സമീപിച്ചു; നദീതീരത്ത് അവർ എത്തി।

Verse 22

सचन्द्रतारागणमण्डितं यथा नभः क्षपायाममलं विराजते ।नरेन्द्रमार्गस्स तथा व्यराजत क्रमेण रम्यः शुभशिल्पिनिर्मितः ॥२२॥

ചന്ദ്രനും താരാഗണങ്ങളും അലങ്കരിച്ച നിർമ്മലമായ രാത്രിയാകാശം എങ്ങനെ ദീപ്തമായി വിരാജിക്കുന്നുവോ, അതുപോലെ തന്നെ നിപുണ ശില്പികൾ ക്രമബദ്ധമായി നിർമ്മിച്ച, രമ്യവും ശുഭവും ആയ നരേന്ദ്രമാർഗവും തേജസ്സോടെ ശോഭിച്ചു।