Sarga 80

Verse 1

अथ भूमिप्रदेशज्ञास्सूत्रकर्मविशारदाः।स्वकर्माभिरताश्शूराः खनका यन्त्रकास्तथा।।।।कर्मान्तिकाः स्थपतयः पुरुष यन्त्रकोविदाः।तथा वार्धकयश्चैव मार्गिणो वृक्षतक्षकाः।।।।कूपकारास्सुधाकारार्वंशकर्मकृतस्तथा।समर्था ये च द्रष्टारः पुरतस्ते प्रतस्थिरे।।।।

ఆపై భూమి-ప్రదేశాలను తెలిసినవారు, కొలతల పనిలో నిపుణులు, తమ తమ కార్యాలలో నిమగ్నులై సామర్థ్యముగల శూరులు—ఖనకులు, యంత్రకులు, నిపుణ శిల్పులు, స్థపతులు, యాంత్రికులు, వడ్రంగులు, మార్గనిర్మాతలు, వృక్షఛేదకులు, బావులు తవ్వువారు, సున్నం/ప్లాస్టర్ చేయువారు, వెదురు పనివారు మరియు సమర్థ పర్యవేక్షకులు—అందరూ ముందుగా బయలుదేరిరి।

Verse 2

अथ भूमिप्रदेशज्ञास्सूत्रकर्मविशारदाः।स्वकर्माभिरताश्शूराः खनका यन्त्रकास्तथा।।2.80.1।।कर्मान्तिकाः स्थपतयः पुरुष यन्त्रकोविदाः।तथा वार्धकयश्चैव मार्गिणो वृक्षतक्षकाः।।2.80.2।।कूपकारास्सुधाकारार्वंशकर्मकृतस्तथा।समर्था ये च द्रष्टारः पुरतस्ते प्रतस्थिरे।।2.80.3।।

అప్పుడు పనిలో నిపుణులైన స్థపతులు, యంత్రవిద్యలో దక్షులైన కార్మికులు, అలాగే వడ్రంగులు, మార్గనిర్మాతలు, వృక్షఛేదకులు—మార్గాన్ని సిద్ధం చేయుటకు ముందుగా పంపబడిరి।

Verse 3

अथ भूमिप्रदेशज्ञास्सूत्रकर्मविशारदाः।स्वकर्माभिरताश्शूराः खनका यन्त्रकास्तथा।।2.80.1।।कर्मान्तिकाः स्थपतयः पुरुष यन्त्रकोविदाः।तथा वार्धकयश्चैव मार्गिणो वृक्षतक्षकाः।।2.80.2।।कूपकारास्सुधाकारार्वंशकर्मकृतस्तथा।समर्था ये च द्रष्टारः पुरतस्ते प्रतस्थिरे।।2.80.3।।

బావులు తవ్వువారు, సున్నం-పూత/పలస్తరు చేయువారు, వెదురు పనివారు, అలాగే సమర్థులైన పర్యవేక్షకులు—అందరూ ముందుగా బయలుదేరి, ముందే వెళ్లి పర్యవేక్షించి పనిని పూర్తిచేయించిరి।

Verse 4

स तु हर्षात्तमुद्देशं जनौघो विपुलः प्रयान्।अशोभत महावेगस्समुद्र इव पर्वणि।।।।

ఆ విస్తారమైన జనసమూహం ఆనందంతో ఆ నియతస్థానమునకు మహావేగంగా సాగి, పర్వదిన పౌర్ణమి వేళ ఉప్పొంగే సముద్రమువలె శోభించెను।

Verse 5

ते स्ववारं समास्थाय वर्त्मकर्मणि कोविदाः।करणैर्विविधोपेतैः पुरस्तात्सम्प्रतस्थिरे।।।।

మార్గకార్యంలో నిపుణులైన వారు తమ తమ బృందాలలో నిర్ణీత స్థానములను స్వీకరించి, వివిధ సాధనములతో సన్నద్ధులై, ముందుగా ప్రస్థానముచేసిరి।

Verse 6

लतावल्ली श्च गुल्मांश्च स्थाणूनश्मन एव च।जनायांचक्रिरे मार्गं छिन्दन्तो विविधान्द्रुमान्।।।।

లతావల్లులు, పొదలను కోసి, మిగిలిన కాండాలను తొలగించి, శిలాఖండములనుకూడా తొలగించి, నానావిధ వృక్షములను నరికివేసి—రాజసేవకులు ప్రజల కొరకు మార్గమును సుగమముగా చేసిరి।

Verse 7

अवृक्षेषु च देशेषु केचिद्वृक्षानरोपयन्।केचित्कुठारैष्टङ्कैश्च दात्रैश्चिन्दन्क्वचित्क्वचित्।।।।

కొంతమంది చెట్లు లేని ప్రాంతాలలో మొక్కలను నాటుతున్నారు; మరికొందరు ఇక్కడక్కడ గొడ్డళ్లు, టంకీలు, దాత్రాలతో అడ్డుగా ఉన్న పెరుగుదలను కోసి మార్గాన్ని శుభ్రం చేస్తున్నారు।

Verse 8

अपरे वीरणस्तम्भान्बलिनो बलवत्तराः।विधमन्ति स्म दुर्गाणि स्थलानि च ततस्ततः।।।।

ఇతరులు—బలవంతులలో మరింత బలవంతులు—వీరణ గడ్డి గుబుర్లను వేర్లతో సహా పెకిలించి, ఇక్కడక్కడ కఠినమైన నేల భాగాలను సమతలపరుస్తున్నారు।

Verse 9

अपरेऽपूरयन्कूपान्पांसुभि श्श्वभ्रमायतम्।निम्नभागान्स्ततः केचित्समान्श्चक्रु स्समन्ततः।।।।

కొంతమంది బావులు మరియు విశాలమైన గోతులను సడలిన మట్టితో నింపుతున్నారు; తరువాత మరికొందరు దిగువ భాగాలను సమతలపరచి చుట్టూ సమంగా చేస్తున్నారు।

Verse 10

बबन्धुर्बन्धनीयांश्च क्षोद्यान्सञ्चुक्षुदुस्तदा।बिभिदुर्भेदनीयांश्च तांस्तान्देशान्नरा स्तदा।।।।

అప్పుడు వారు బంధించవలసిన చోట్ల కట్టలు కట్టిరి, నూరవలసినదాన్ని నూరిరి, చీలవలసినదాన్ని చీల్చిరి—మార్గంలోని ఆ ఆ ప్రాంతాలను శుభ్రపరచి తెరిచిరి।

Verse 11

अचिरेणैव कालेन परिवाहान्बहूदकान्।चक्रुर्बहुविधाकारान् सागरप्रतिमान्बहून्।।।।

అతి కొద్ది కాలంలోనే వారు విస్తార జలముతో అనేక జలవాహినులు, జలాశయాలు నిర్మించిరి—వివిధ ఆకారములుగా, జలధారణలో సముద్రసమానంగా విశాలముగా।

Verse 12

निर्जलेषु च देशेषु खानयामासुरुत्तमान्।उदपानान्बहुविधान्वेदिकापरिमण्डितान्।।।।

మరియు నీరు లేని ప్రాంతాలలో వారు ఉత్తమ బావులను తవ్వించిరి—పానీయ జలానికి అనేక విధాలైన బావులు—వేదికలతో అలంకరింపబడి, రక్షణ కట్టలతో పరివేష్టితమై ఉన్నవి।

Verse 13

ससुधाकुट्टिमतलः प्रपुष्पितमहीरुहः।मत्तोद्घुष्ट द्विजगणः पताकाभिरलङ्कृतः।।।।चन्दनोदकसंसिक्तो नानाकुसुमभूषितः।बह्वशोभत सेनायाः पन्था स्सुरपथोपमः।।।।

సేన ప్రయాణమార్గము సుధా-లేపిత కుట్టిమతలముతో ప్రకాశించెను; పుష్పించిన వృక్షములతో శోభితమై, మత్తమైన ద్విజగణముల కూయుటతో నినదించి, పతాకలతో అలంకృతమై యుండెను. చందనజలముతో సింక్తమై, నానావిధ కుసుమములతో భూషితమై, ఆ పథము దేవపథమువలె అత్యంత శోభించెను॥

Verse 14

ससुधाकुट्टिमतलः प्रपुष्पितमहीरुहः।मत्तोद्घुष्ट द्विजगणः पताकाभिरलङ्कृतः।।2.80.13।।चन्दनोदकसंसिक्तो नानाकुसुमभूषितः।बह्वशोभत सेनायाः पन्था स्सुरपथोपमः।।2.80.14।।

సేన మార్గము సుధా-లేపిత కుట్టిమతలముతో నిర్మితమై, పుష్పించిన వృక్షములతో శోభితమై, మత్త ద్విజగణముల కూయుటతో నినదించి, పతాకలతో అలంకృతమై యుండెను. చందనజలముతో సింక్తమై, నానావిధ కుసుమములతో భూషితమై, ఆ పథము దేవపథమువలె మహాశోభను పొందెను॥

Verse 15

आज्ञाप्याथ यथाऽज्ञप्ति युक्तास्तेऽधिकृता नराः।रमणीयेषु देशेषु बहुस्वादुफलेषु च।।।।यो निवेशस्त्वभिप्रेतो भरतस्य महात्मनः।भूयस्तं शोभयामासुर्भूषाभिर्भूषणोपमम्।।।।

అనంతరం నియుక్తులైన అధికారులు ఆజ్ఞ ప్రకారమే కార్యమున నిమగ్నులయ్యిరి. మధురఫలములు విరివిగా లభించే రమణీయ దేశములలో మహాత్ముడు భరతునకు అభిప్రేతమైన నివాసస్థానములను ఎన్నుకొని, వాటిని మళ్లీ మళ్లీ అలంకారములతో శోభింపజేసిరి; ఆ శిబిరములే ఆభరణములవలె కనిపించెను॥

Verse 16

आज्ञाप्याथ यथाऽज्ञप्ति युक्तास्तेऽधिकृता नराः।रमणीयेषु देशेषु बहुस्वादुफलेषु च।।2.80.15।।यो निवेशस्त्वभिप्रेतो भरतस्य महात्मनः।भूयस्तं शोभयामासुर्भूषाभिर्भूषणोपमम्।।2.80.16।।

తదుపరి నియుక్తాధికారులు ఆజ్ఞానుసారమే కార్యము చేసిరి. మధురఫలసమృద్ధమైన రమణీయ ప్రాంతములలో మహాత్ముడు భరతునకు అభిప్రేతమైన విశ్రాంతిస్థానమును ఎన్నుకొని, దానిని అలంకారములతో అతి శోభగా మలచిరి; అది స్వయంగా ఆభరణమువలె కనిపించెను॥

Verse 17

नक्षत्रेषु प्रशस्तेषु मुहूर्तेषु च तद्विदः।निवेशान् स्थापयामासुर्भरतस्य महात्मनः।।।।

నక్షత్రములు, ముహూర్తములు తెలిసిన తత్త్వవిదులు ప్రశస్త నక్షత్రాలలోను శుభ ముహూర్తాలలోను మహాత్ముడు భరతునకు నివాసశిబిరములను స్థాపించిరి॥

Verse 18

बहुपांसुचयाश्चापि परिखापरिवारिताः।तत्रेन्द्रकीलप्रतिमाः प्रतोलीवरशोभिताः।।।।प्रासादमालावितता स्सौधप्राकारसंवृताः।पताकाशोभिता स्सर्वे सुनिर्मितमहापथाः।।।।विसर्पद्भिरिवाऽकाशे विटङ्काग्रविमानकैः।समुच्छ्रितैर्निवेशास्ते बभुश्शक्रपुरोपमाः।।।।

అక్కడ ఇసుక గుట్టలు ఎత్తుగా కట్టబడి, ఆ ప్రదేశం చుట్టూ పరీఖలు (ఖందకాలు) ఏర్పాటయ్యాయి. శ్రేష్ఠమైన తోరణద్వారాలతో అలంకృతమైన ఆ ప్రాకారాలు ఇంద్రకీల పర్వతంలా ఎత్తుగా కనిపించాయి।

Verse 19

बहुपांसुचयाश्चापि परिखापरिवारिताः।तत्रेन्द्रकीलप्रतिमाः प्रतोलीवरशोभिताः।।2.80.18।।प्रासादमालावितता स्सौधप्राकारसंवृताः।पताकाशोभिता स्सर्वे सुनिर्मितमहापथाः।।2.80.19।।विसर्पद्भिरिवाऽकाशे विटङ्काग्रविमानकैः।समुच्छ्रितैर्निवेशास्ते बभुश्शक्रपुरोपमाः।।2.80.20।।

అది ప్రాసాదాల వరుసలతో విస్తరించి, ఎత్తైన ప్రాకారాలతో ఆవరించబడి ఉండేది. ఎక్కడ చూసినా పతాకలు శోభను పెంచగా, మహాపథాలు విశాలంగా, సునిర్మితంగా ఉండేవి।

Verse 20

बहुपांसुचयाश्चापि परिखापरिवारिताः।तत्रेन्द्रकीलप्रतिमाः प्रतोलीवरशोभिताः।।2.80.18।।प्रासादमालावितता स्सौधप्राकारसंवृताः।पताकाशोभिता स्सर्वे सुनिर्मितमहापथाः।।2.80.19।।विसर्पद्भिरिवाऽकाशे विटङ्काग्रविमानकैः।समुच्छ्रितैर्निवेशास्ते बभुश्शक्रपुरोपमाः।।2.80.20।।

ఆకాశంలో విస్తరిస్తున్నట్లుగా కనిపించే శిఖరాగ్ర విమానసదృశమైన ఎత్తైన భవనాలతో ఆ నివాసాలు అత్యున్నతంగా నిలిచాయి—శక్రపురి (ఇంద్రపురి) వలెనే।

Verse 21

जाह्नवीं तु समासाद्य विविधद्रुमकाननाम्।शीतलामलपानीयां महामीनसमाकुलाम्।।।।

వారు జాహ్నవీ (గంగా) నదిని చేరారు; ఆమె తీరాల్లో నానావిధ వృక్షకాననాలు ఉండి, ఆమె జలం శీతలంగా నిర్మలంగా ఉండి, మహామీనాలతో కిటకిటలాడుతూ ఉండేది।

Verse 22

सचन्द्रतारागणमण्डितं यथा नभः क्षपायाममलं विराजते।नरेन्द्रमार्गस्स तथा व्यराजत क्रमेण रम्यः शुभशिल्पिनिर्मितः।।।।

చంద్రతారాగణాలతో అలంకృతమైన నిర్మల రాత్రి ఆకాశం ఎలా ప్రకాశిస్తుందో, అలాగే నరేంద్రుని మార్గం కూడా క్రమబద్ధంగా, రమణీయంగా, శుభశిల్పులు నిర్మించినదై ప్రకాశించింది।