Sarga 80

Verses 1-3

अथ भूमिप्रदेशज्ञास्सूत्रकर्मविशारदाः ।स्वकर्माभिरताश्शूराः खनका यन्त्रकास्तथा ॥१॥कर्मान्तिकाः स्थपतयः पुरुष यन्त्रकोविदाः ।तथा वार्धकयश्चैव मार्गिणो वृक्षतक्षकाः ॥२॥कूपकारास्सुधाकारार्वंशकर्मकृतस्तथा ।समर्था ये च द्रष्टारः पुरतस्ते प्रतस्थिरे ॥३॥

ତାପରେ ଭୂମିପ୍ରଦେଶଜ୍ଞ ଓ ସୂତ୍ରକର୍ମରେ ପାରଦର୍ଶୀ ମାପକମାନେ, ନିଜ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ରତ ଶୂର ଓ ସମର୍ଥ କର୍ମୀମାନେ—ଖନକ, ଯନ୍ତ୍ରକ; କର୍ମାନ୍ତିକ ଶିଳ୍ପୀ, ସ୍ଥପତି ଓ ଯନ୍ତ୍ରକୋବିଦ; ବାର୍ଧକି (ତକ୍ଷକ), ମାର୍ଗିଣ, ବୃକ୍ଷତକ୍ଷକ; କୂପକାର, ସୁଧାକାର, ବଂଶକର୍ମକୃତ ଏବଂ ସମର୍ଥ ଦର୍ଶକ/ପର୍ୟବେକ୍ଷକ—ସମସ୍ତେ ଆଗରୁ ଯାତ୍ରା କଲେ।

Verse 4

स तु हर्षात्तमुद्देशं जनौघो विपुलः प्रयान् ।अशोभत महावेगस्समुद्र इव पर्वणि ॥४॥

ହର୍ଷରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସ୍ଥାନକୁ ଯାଉଥିବା ସେ ବିଶାଳ ଜନସମୂହ ମହାବେଗରେ ଉମ୍ମାଦିତ ହେଲା; ପର୍ବ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ଉଠୁଥିବା ସମୁଦ୍ର ପରି ଶୋଭା ପାଇଲା।

Verse 5

ते स्ववारं समास्थाय वर्त्मकर्मणि कोविदाः ।करणैर्विविधोपेतैः पुरस्तात्सम्प्रतस्थिरे ॥५॥

ମାର୍ଗକାର୍ଯ୍ୟରେ କୋବିଦ ସେମାନେ ନିଜ ନିଜ ଦଳରେ ସ୍ଥାନ ଗ୍ରହଣ କରି, ବିଭିନ୍ନ ଉପକରଣ ସହ ସଜ୍ଜ ହୋଇ, ଆଗକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 6

लतावल्ली श्च गुल्मांश्च स्थाणूनश्मन एव च ।जनायांचक्रिरे मार्गं छिन्दन्तो विविधान्द्रुमान् ॥६॥

ଲତା-ବଲ୍ଲୀ ଓ ଗୁଲ୍ମକୁ କାଟି, ଠୁଣ୍ଠା ଏବଂ ପାଷାଣକୁ ମଧ୍ୟ ହଟାଇ, ବିଭିନ୍ନ ବୃକ୍ଷକୁ ଫେଲି, ରାଜାଙ୍କ ଲୋକେ ଜନତା ପାଇଁ ସ୍ପଷ୍ଟ ମାର୍ଗ ତିଆରି କଲେ।

Verse 7

अवृक्षेषु च देशेषु केचिद्वृक्षानरोपयन् ।केचित्कुठारैष्टङ्कैश्च दात्रैश्चिन्दन्क्वचित्क्वचित् ॥७॥

ବୃକ୍ଷହୀନ ଦେଶରେ କେହି ବୃକ୍ଷର ଚାରା ରୋପଣ କଲେ; ଆଉ କେହି ଏଠି ସେଠି କୁହାଡ଼, ଟଙ୍କା ଓ ଦାତରାଦି ଦ୍ୱାରା ବୃଦ୍ଧିକୁ ବାଧାଦାୟକ ଶାଖାଗୁଡ଼ିକୁ କାଟୁଥିଲେ।

Verse 8

अपरे वीरणस्तम्भान्बलिनो बलवत्तराः ।विधमन्ति स्म दुर्गाणि स्थलानि च ततस्ततः ॥८॥

ଆଉ କେହି—ବଳବାନ, ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ବଳବାନ—ବୀରଣ ଘାସର କଠିନ ଗୁଛଗୁଡ଼ିକୁ ମୂଳସହିତ ଉପାଡ଼ି ଫେଲୁଥିଲେ; ଏବଂ ଏଠି ସେଠି ଦୁର୍ଗମ ଭୂମିଭାଗକୁ ସମତଳ କରୁଥିଲେ।

Verse 9

अपरेऽपूरयन्कूपान्पांसुभि श्श्वभ्रमायतम् ।निम्नभागान्स्ततः केचित्समान्श्चक्रु स्समन्ततः ॥९॥

କେହି ଢିଲା ମାଟି ଦ୍ୱାରା କୂପ ଓ ବିଶାଳ ଗର୍ତ୍ତଗୁଡ଼ିକୁ ପୂରିଦେଲେ; ତାପରେ ଅନ୍ୟ କେହି ନିମ୍ନଭାଗଗୁଡ଼ିକୁ ସମସ୍ତଦିଗରେ ସମତଳ ଓ ସମାନ କରିଦେଲେ।

Verse 10

बबन्धुर्बन्धनीयांश्च क्षोद्यान्सञ्चुक्षुदुस्तदा ।बिभिदुर्भेदनीयांश्च तांस्तान्देशान्नरा स्तदा ॥१०॥

ତେବେ ଲୋକମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ବନ୍ଧିବା ଦରକାର ଥିଲା ସେଠାରେ ବନ୍ଧ କଲେ, ଯାହା ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିବା ଦରକାର ଥିଲା ତାହା ଚୁର୍ଣ୍ଣ କଲେ, ଏବଂ ଯାହା ଭେଦିବା ଦରକାର ଥିଲା ତାହା ଭେଦିଲେ—ମାର୍ଗର ସେ ସେ ଅଞ୍ଚଳକୁ ସଫା କରି ଖୋଲିଦେଲେ।

Verse 11

अचिरेणैव कालेन परिवाहान्बहूदकान् ।चक्रुर्बहुविधाकारान् सागरप्रतिमान्बहून् ॥११॥

ଅତି ଅଳ୍ପ ସମୟରେ ସେମାନେ ବହୁ ଜଳ ଧାରଣ କରୁଥିବା, ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତିର, କ୍ଷମତାରେ ସାଗରସଦୃଶ ଅନେକ ଜଳବାହିନୀ ଓ ଜଳାଶୟ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

Verse 12

निर्जलेषु च देशेषु खानयामासुरुत्तमान् ।उदपानान्बहुविधान्वेदिकापरिमण्डितान् ॥१२॥

ଏବଂ ନିର୍ଜଳ ଦେଶମାନେ ସେମାନେ ଉତ୍ତମ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଉଦପାନ—ପାନୀୟ ଜଳର କୂଆ—ଖନନ କରାଇଲେ; ଯାହା ବେଦିକା ଓ ପରିମଣ୍ଡନ (ସୁରକ୍ଷା ଘେରା)ଦ୍ୱାରା ସୁଶୋଭିତ ଥିଲା।

Verses 13-14

ससुधाकुट्टिमतलः प्रपुष्पितमहीरुहः ।मत्तोद्घुष्ट द्विजगणः पताकाभिरलङ्कृतः ॥१३॥चन्दनोदकसंसिक्तो नानाकुसुमभूषितः ।बह्वशोभत सेनायाः पन्था स्सुरपथोपमः ॥१४॥

ସେନାର ରାଜପଥ ଦୀପ୍ତିମାନ ଭାବେ ଶୋଭିଲା—ସୁଧାକୁଟ୍ଟିମରେ ପାଥରା ତଳ, ପୁଷ୍ପିତ ବୃକ୍ଷଶ୍ରେଣୀ, ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଉଲ୍ଲାସଗୀତରେ ଗୁଞ୍ଜିତ; ପତାକାଧ୍ୱଜରେ ଅଲଙ୍କୃତ, ଚନ୍ଦନଜଳରେ ସିଞ୍ଚିତ, ନାନାପ୍ରକାର ପୁଷ୍ପରେ ଛିଟାଇଥିବା—ଦେବମାର୍ଗ ସଦୃଶ ଥିଲା।

Verses 15-16

आज्ञाप्याथ यथाऽज्ञप्ति युक्तास्तेऽधिकृता नराः ।रमणीयेषु देशेषु बहुस्वादुफलेषु च ॥१५॥यो निवेशस्त्वभिप्रेतो भरतस्य महात्मनः ।भूयस्तं शोभयामासुर्भूषाभिर्भूषणोपमम् ॥१६॥

ତାପରେ ଅଧିକୃତ କର୍ମଚାରୀମାନେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁସାରେ ସଠିକ୍ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ମଧୁର ଫଳରେ ସମୃଦ୍ଧ ମନୋହର ଅଞ୍ଚଳମାନଙ୍କରେ ମହାତ୍ମା ଭରତଙ୍କ ପାଇଁ ବିଶ୍ରାମସ୍ଥାନ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କଲେ; ଏବଂ ଏମିତି ଭାବେ ଭୂଷିତ କଲେ ଯେ ସେ ନିବାସସ୍ଥାନ ନିଜେ ଆଭୂଷଣ ପରି ଦିଶିଲା।

Verse 17

नक्षत्रेषु प्रशस्तेषु मुहूर्तेषु च तद्विदः ।निवेशान् स्थापयामासुर्भरतस्य महात्मनः ॥१७॥

ଶୁଭ ନକ୍ଷତ୍ର ଏବଂ ଯଥୋଚିତ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, କାଳତତ୍ତ୍ୱବିଦ୍ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ମହାତ୍ମା ଭରତଙ୍କ ନିବାସ-ଶିବିରଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ଥାପନ କଲେ; ଫଳରେ ଯାତ୍ରାର ପର୍ଯ୍ୟାୟଗୁଡ଼ିକ ଶୁଭ ଗଗନୀୟ ପରିସ୍ଥିତି ସହ ସମନ୍ୱିତ ହେଲା।

Verses 18-20

बहुपांसुचयाश्चापि परिखापरिवारिताः ।तत्रेन्द्रकीलप्रतिमाः प्रतोलीवरशोभिताः ॥१८॥प्रासादमालावितता स्सौधप्राकारसंवृताः ।पताकाशोभिता स्सर्वे सुनिर्मितमहापथाः ॥१९॥विसर्पद्भिरिवाऽकाशे विटङ्काग्रविमानकैः ।समुच्छ्रितैर्निवेशास्ते बभुश्शक्रपुरोपमाः ॥२०॥

ପରିଖାଦ୍ୱାରା ପରିବେଷ୍ଟିତ ଓ ବାଲୁକା ସ୍ତୂପଯୁକ୍ତ, ଇନ୍ଦ୍ରକୀଳ ପର୍ବତ ସଦୃଶ ଉଚ୍ଚ ଭବନାବଳୀରେ ସୁସଜ୍ଜିତ ବିଶାଳ ପଥ, ପ୍ରାକାର ଓ ଦୁର୍ଗଦ୍ୱାରା ପରିବେଷ୍ଟିତ, ଧ୍ୱଜାଦ୍ୱାରା ସୁଶୋଭିତ ଓ ସୁନିର୍ମିତ ମହାପଥବିଶିଷ୍ଟ ସେହି ନିବେଶସବୁ ଆକାଶକୁ ଅଗ୍ରସର କରୁଥିବା ଗବାକ୍ଷଯୁକ୍ତ ପ୍ରାସାଦମାନଙ୍କଦ୍ୱାରା ଉନ୍ନତ ହୋଇ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ନଗରୀ ପରି ଦୃଶ୍ୟମାନ ହେଉଥିଲା।

Verse 21

जाह्नवीं तु समासाद्य विविधद्रुमकाननाम् ।शीतलामलपानीयां महामीनसमाकुलाम् ॥२१॥

ବିଭିନ୍ନ ଦ୍ରୁମର କାନନରେ ଶୋଭିତ ତଟବର୍ତ୍ତୀ, ଶୀତଳ ଓ ନିର୍ମଳ ପାନୀୟଜଳଯୁକ୍ତ, ମହାମୀନରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଜାହ୍ନବୀ (ଗଙ୍ଗା)କୁ ସେମାନେ ପହଞ୍ଚି ନଦୀତଟରେ ଆସିଲେ।

Verse 22

सचन्द्रतारागणमण्डितं यथा नभः क्षपायाममलं विराजते ।नरेन्द्रमार्गस्स तथा व्यराजत क्रमेण रम्यः शुभशिल्पिनिर्मितः ॥२२॥

ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ତାରାଗଣରେ ମଣ୍ଡିତ ନିର୍ମଳ ରାତ୍ରିଆକାଶ ଯେପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ଭାବେ ବିରାଜେ, ସେପରି କୁଶଳ ଶିଳ୍ପୀମାନେ କ୍ରମବଦ୍ଧ ଭାବେ ନିର୍ମାଣ କରିଥିବା ରମ୍ୟ ଓ ଶୁଭ ନରେନ୍ଦ୍ରମାର୍ଗ ମଧ୍ୟ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଭାବେ ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲା।