Sarga 80

Verses 1-3

अथ भूमिप्रदेशज्ञास्सूत्रकर्मविशारदाः ।स्वकर्माभिरताश्शूराः खनका यन्त्रकास्तथा ॥१॥कर्मान्तिकाः स्थपतयः पुरुष यन्त्रकोविदाः ।तथा वार्धकयश्चैव मार्गिणो वृक्षतक्षकाः ॥२॥कूपकारास्सुधाकारार्वंशकर्मकृतस्तथा ।समर्था ये च द्रष्टारः पुरतस्ते प्रतस्थिरे ॥३॥

Uske baad aage badhne wale log nikle. Zameen napne wale, naap-taul karne wale the. Khodne wale aur machine chalane wale the. Karigar, architect aur mechanic the. Lakadhare, raste banane wale aur ped katne wale the. Kuan khodne wale, chuna lagane wale aur baans se kaam karne wale the. Sab apna kaam jaante the aur aage nikal pade.

Verse 4

स तु हर्षात्तमुद्देशं जनौघो विपुलः प्रयान् ।अशोभत महावेगस्समुद्र इव पर्वणि ॥४॥

Itne log ek saath chale ja rahe the, khushi se. Jaise samundar mein tide aati hai full moon ke din, waise hi woh log bade tezi se chale ja rahe the. Dekhne mein bada achha lag raha tha.

Verse 5

ते स्ववारं समास्थाय वर्त्मकर्मणि कोविदाः ।करणैर्विविधोपेतैः पुरस्तात्सम्प्रतस्थिरे ॥५॥

Jinhe rasta banane ka kaam aata tha, woh sab aage chale gaye. Apni-apni team mein baat kar ke, apne saaman lekar. Unke paas alag-alag tools the kaam ke liye.

Verse 6

लतावल्ली श्च गुल्मांश्च स्थाणूनश्मन एव च ।जनायांचक्रिरे मार्गं छिन्दन्तो विविधान्द्रुमान् ॥६॥

Raste se ped kaat diye, latte-patte saaf kiye. Bade patthar aur lakdiyan hata di. Ab rasta saaf ho gaya hai, log aaram se ja sakte hain.

Verse 7

अवृक्षेषु च देशेषु केचिद्वृक्षानरोपयन् ।केचित्कुठारैष्टङ्कैश्च दात्रैश्चिन्दन्क्वचित्क्वचित् ॥७॥

Jahan-jahan ped nahi the, wahan log naye ped lagane lage. Aur kuch log wahin the jahan rasta band ho raha tha. Unhone kulhadi, hathauda aur darnti se wo ped kaat diye.

Verse 8

अपरे वीरणस्तम्भान्बलिनो बलवत्तराः ।विधमन्ति स्म दुर्गाणि स्थलानि च ततस्ततः ॥८॥

Aur bhi tagde aadmi the jo bahut taqatwar the. Unhone veerna ghaas ke wo pakke tukde ukhad diye. Aur jahan-jahan zamein uneven thi, use seedha kar diya.

Verse 9

अपरेऽपूरयन्कूपान्पांसुभि श्श्वभ्रमायतम् ।निम्नभागान्स्ततः केचित्समान्श्चक्रु स्समन्ततः ॥९॥

Kuch log ne kuen aur bade gaddhon ko mitti se bhar diya. Phir dusre log aaye aur nichli zamein ko poora level kar diya. Charon taraf se saaf aur seedha kar diya.

Verse 10

बबन्धुर्बन्धनीयांश्च क्षोद्यान्सञ्चुक्षुदुस्तदा ।बिभिदुर्भेदनीयांश्च तांस्तान्देशान्नरा स्तदा ॥१०॥

Logon ne pul banaye jahan zaroorat thi. Patthar tod diye jahan rasta saaf karna tha. Jahan cheezein todni thi, tod di. Aise hi rasta saaf karte chale gaye.

Verse 11

अचिरेणैव कालेन परिवाहान्बहूदकान् ।चक्रुर्बहुविधाकारान् सागरप्रतिमान्बहून् ॥११॥

Thode hi time mein unhone bahut paani bana diya. Nale aur taalab banaye. Paani itna tha jaise sagar ho. Har tarah ke design the.

Verse 12

निर्जलेषु च देशेषु खानयामासुरुत्तमान् ।उदपानान्बहुविधान्वेदिकापरिमण्डितान् ॥१२॥

Jahan paani nahi tha, wahan unhone achhe kuan khudwaye. Har tarah ke kuan the. Charo taraf platform banayi aur boundary di.

Verses 13-14

ससुधाकुट्टिमतलः प्रपुष्पितमहीरुहः ।मत्तोद्घुष्ट द्विजगणः पताकाभिरलङ्कृतः ॥१३॥चन्दनोदकसंसिक्तो नानाकुसुमभूषितः ।बह्वशोभत सेनायाः पन्था स्सुरपथोपमः ॥१४॥

Senaa ki sadak bahut chamak rahi thi. Rasta poora pakka aur smooth tha. Ped phoolon se bhare the. Pakshiyon ki awaaz goonj rahi thi. Patte aur jhadein saji hui thi. Chandan wala paani bikhra hua tha. Phool bhi use saja rahe the. Yeh rasta devo ki sadak jaisa dikhta tha.

Verses 15-16

आज्ञाप्याथ यथाऽज्ञप्ति युक्तास्तेऽधिकृता नराः ।रमणीयेषु देशेषु बहुस्वादुफलेषु च ॥१५॥यो निवेशस्त्वभिप्रेतो भरतस्य महात्मनः ।भूयस्तं शोभयामासुर्भूषाभिर्भूषणोपमम् ॥१६॥

Bharat ke logon ne hukm ke hisaab se kaam kiya. Unhone acchi jagah chuni thi. Wahan meethi phal bhi the. Bharat ke liye rukne ki jagah bana rahe the. Use itna sajaya ki woh khud ek gahana jaisi dikhti thi.

Verse 17

नक्षत्रेषु प्रशस्तेषु मुहूर्तेषु च तद्विदः ।निवेशान् स्थापयामासुर्भरतस्य महात्मनः ॥१७॥

Pandit logon ne acche nakshatra dekhe. Muhurat bhi sahi liya. Bharat ke liye rukne ki jagah ka time fix kiya. Taaki safalta mile aur sab sahi rahe.

Verses 18-20

बहुपांसुचयाश्चापि परिखापरिवारिताः ।तत्रेन्द्रकीलप्रतिमाः प्रतोलीवरशोभिताः ॥१८॥प्रासादमालावितता स्सौधप्राकारसंवृताः ।पताकाशोभिता स्सर्वे सुनिर्मितमहापथाः ॥१९॥विसर्पद्भिरिवाऽकाशे विटङ्काग्रविमानकैः ।समुच्छ्रितैर्निवेशास्ते बभुश्शक्रपुरोपमाः ॥२०॥

Us jagah kuan khode the, aur unke aas-paas mitti ka dher laga diya. Bade-bade building banaye, jo pahad jaisi unchi thi. Unke aas-paas diwar bhi thi. Har jagah jhanda laga hua tha. Raste bhi acche se banaye the. Building itni unchi thi ki aasman ko chu rahi thi. Dekhne mein Indra ki city jaisi lag rahi thi.

Verse 21

जाह्नवीं तु समासाद्य विविधद्रुमकाननाम् ।शीतलामलपानीयां महामीनसमाकुलाम् ॥२१॥

Woh log Ganga ke paas pahunch gaye. Nadi ke kinare alag-alag pedon ke jungle the. Paani thanda aur saaf tha. Bade-bade machhliyan usme bhari hui thi.

Verse 22

सचन्द्रतारागणमण्डितं यथा नभः क्षपायाममलं विराजते ।नरेन्द्रमार्गस्स तथा व्यराजत क्रमेण रम्यः शुभशिल्पिनिर्मितः ॥२२॥

Jaise raat ko aasman mein chaand aur taare chamakte hain, waise hi raja ka rasta chamak raha tha. Woh rasta bahut achha tha. Kaam karne wale logon ne use pyara banaya tha.