ฤๅษีวยาส

คำบรรยายเรื่องความหลงผิดของฤๅษีวยาสเอง วยาสกล่าวว่า: เมื่อได้ยินคำพูดของข้าพเจ้าเช่นนั้น วาสวี (สัตยวดี) ก็ตกใจ ด้วยความกังวลอย่างยิ่งที่จะมีบุตรชาย ธิดาของชาวประมงจึงกล่าวแก่ข้าพเจ้าดังนี้

การพรรณนาถึงหน้าที่ของคฤหัสถ์โดยฤๅษีวยาส สูตะกล่าวว่า: เมื่อได้เห็นนางผู้มีดวงตาคมขำ (ฆฤตาจี) ฤๅษีวยาสก็เกิดความวิตกกังวล 'ข้าควรทำอย่างไรดี? นางอัปสรผู้เป็นเทพธิดานี้ไม่คู่ควรกับข้าเลย'

เหล่าฤาษีกล่าวว่า: 'พระศุกะผู้ประเสริฐสุดในหมู่เทพได้บรรลุความสำเร็จอันสูงสุดแล้ว หลังจากนั้นพระวยาสได้กระทำสิ่งใดต่อไป? โปรดบอกเรื่องนั้นแก่พวกเราโดยละเอียดเถิด'

ข้าแต่องค์เจ้าแห่งมนุษย์ วยาสะ-ตีรถะนี้หาได้ยากยิ่งสำหรับสรรพสัตว์ทั้งปวง ด้วยถูกกดทับด้วยภาวะแห่งชรา โอ้ราชกุมาร ข้าพเจ้าไม่เหมาะแก่ความเพียรอันหนักหน่วง

ณ วาฏิกานั้น ในกาลก่อน เหล่าทวิชผู้ประเสริฐได้บำเพ็ญตบะและได้บุตร; ครั้นเมื่อศุกะไปสู่ป่าแล้ว กปิญชละก็มายังที่นั้นจากท่านวยาสะ

วยาสะกล่าวว่า: โอ้สูตผู้มีปัญญายิ่ง จงฟังตามที่สกันทะได้กล่าวไว้ และจงฟังเรื่องอนาคตเกี่ยวกับเราซึ่งได้กล่าวต่อหน้าท่านผู้มีปัญญาใหญ่ กุมภโยนิ (อคัสตยะ)

เมื่อเห็นปารถะถอนใจซ้ำแล้วซ้ำเล่า ใจไม่สงบและหดหู่ พระวยาสะจึงกล่าวแก่เขาดังนี้

หลังจากประพรมน้ำแด่นาง และทำการอภิวาทด้วยความเคารพ ท่านมหาฤๅษีวยาส ผู้เป็นบุตรหัวปี ได้กล่าววาจาแด่พระมารดา

ครั้นเมื่อศิษย์ทั้งหลายลงมาแล้ว วยาสะ—มีบุตรเป็นผู้ช่วย—จึงนั่งในที่สงัด เงียบงันและแน่วแน่ในสมาธิ ผู้ทรงปัญญานั้น

วยาสกล่าวว่า “ดูลูกๆ ทั้งหลาย จงสดับสังหิตาที่ชื่อว่าไกลาสะด้วยความยินดีเถิด สังหิตานี้เป็นทิพย์และมุ่งสู่ความจริงสูงสุดแห่งศิวตัตตวะ เราจักแสดงแก่พวกเจ้าด้วยความเอ็นดู”

พระวยาสตรัสว่า โอ้สนัตกุมาร ผู้รอบรู้ทุกสิ่ง ขอท่านจงเล่านิทานอันเป็นมงคลนี้แก่ข้าพเจ้า ว่าด้วยพระศังกระ องค์พระมเหศวร ผู้ทรงพระลีลาอันหลากหลาย

วยาสะกล่าวว่า “โอ้ สนะตกุมาร ผู้รอบรู้ทั้งปวง ผู้ประเสริฐในหมู่ศैวะ และผู้มีปัญญางาม; ลูกเอ๋ย ข้าพเจ้าได้สดับเรื่องอัศจรรย์นี้ซึ่งประกาศเกี่ยวกับพระปรเมศวร ศิวะแล้ว”