Adhyaya 34: Account of the Origin of the Ancestors (Pitṛs) and the Regulations for Śrāddha Offerings

Verse 1

महातपा उवाच । पितॄणां सम्भवं राजन् कथ्यमानं निबोध मे । पूर्वं प्रजापतिब्रह्मा सिसृक्षुर्विविधाः प्रजाः ॥ ३४.१ ॥

महातपा उवाच । पितॄणां सम्भवं राजन् कथ्यमानं निबोध मे । पूर्वं प्रजापतिब्रह्मा सिसृक्षुर्विविधाः प्रजाः ॥

Verse 2

एकाग्रमनसा सर्वास्तन्मात्रा मनसा बहिः । कृत्वा परमकं ब्रह्म ध्यायन् सर्गेप्सुरुच्छकैः ॥ ३४.२ ॥

एकाग्रमनसा सर्वास्तन्मात्रा मनसा बहिः कृत्वा परमकं ब्रह्म ध्यायन् सर्गेप्सुरुच्छकैः ॥

Verse 3

तस्यात्मनि तदा योगं गतस्य परमेष्ठिनः । तन्मात्रा निर्ययुर्देहाद् धूमवर्णाकृतित्विषः ॥ ३४.३ ॥

तस्यात्मनि तदा योगं गतस्य परमेष्ठिनः । तन्मात्रा निर्ययुर्देहाद् धूमवर्णाकृतित्विषः ॥

Verse 4

पिबाम इति भाषन्तः सुरान् सोम इति स्म ह । ऊर्ध्वं जिगमिषन्तो वै वियत्संस्थास्तपस्विनः ॥ ३४.४ ॥

“पिबाम” इति वदन्तः ते सुरां “सोमः” इति स्म आहुः; वियत्संस्थाः तपस्विनः ऊर्ध्वं गन्तुमेव अभिप्रेताः आसन्।

Verse 5

तान्दृष्ट्वा सहसा ब्रह्मा तिर्यक्संस्थान उन्मुखान् । भवन्तः पितरः सन्तु सर्वेषां गृहमेधिनाम् ॥ ३४.५ ॥

तान् सहसा दृष्ट्वा ब्रह्मा तिर्यक्संस्थानान् ऊर्ध्वोन्मुखान् अब्रवीत्— “भवन्तः सर्वेषां गृहमेधिनां पितरः सन्तु।”

Verse 6

ऊर्ध्ववक्त्रास्तु ये तत्र ते नान्दीमुखसंज्ञिताः । वृद्धिश्राद्धेषु सततं पूज्या श्रुतिविधानतः ॥ ३४.६ ॥

ये तत्र ऊर्ध्ववक्त्राः ते “नान्दीमुख” इति संज्ञिताः; वृद्धिश्राद्धेषु श्रुतिविधानतः ते सततं पूज्याः।

Verse 7

अग्निं पुरस्कृतो यैस्तु ते द्विजा अग्निहोत्रिणः । नित्यैर्नैमित्तिकैः काम्यैः पार्वणैस्तर्पयन्तु तान् ॥ ३४.७ ॥

ये द्विजाः अग्निं पुरस्कृत्य अग्निहोत्रिणः भवन्ति, ते नित्य-नैमित्तिक-काम्य-पार्वणैः कर्मभिः तान् पितॄन् तर्पयन्तु।

Verse 8

बहिःप्रवरणा ये च क्षत्रियास्तर्पयन्तु तान् । आज्यं पिबन्ति ये चात्र तानर्चयन्तु विषः सदा ॥ ३४.८ ॥

ये च “बहिःप्रवरणा” इति संज्ञिताः क्षत्रियाः, ते तान् तर्पयन्तु; अत्र ये आज्यं पिबन्ति तान् विषः सदा अर्चयन्तु।

Verse 9

ब्राह्मणैरभ्यनुज्ञाताः शूद्राः स्वपितॄणामतः । तानेवार्चयतां सम्यग्विधिमन्त्रबहिष्कृताः ॥ ३४.९ ॥

ब्राह्मणैरभ्यनुज्ञाताः शूद्राः स्वपितॄणामतः। तानेवार्चयतां सम्यग्विधिमन्त्रबहिष्कृताः॥

Verse 10

anAhitAgnayo ye cha brahmakShatravisho narAH | svakAlinaste.archayantu lokAgnipurataH sadA || 34.10 ||

अनाहिताग्नयो ये च ब्रह्मक्षत्रविशो नराः। स्वकालिनास्तेऽर्चयन्तु लोकाग्निपुरतः सदा॥

Verse 11

इत्येवं पूजिता यूयमिष्टान् कामान् प्रयच्छत । आयुः कीर्तिं धनं पुत्रान् विद्यामभिजनं स्मृतिम् ॥ ३४.११ ॥

इत्येवं पूजिता यूयमिष्टान् कामान् प्रयच्छत। आयुः कीर्तिं धनं पुत्रान् विद्यामभिजनं स्मृतिम्॥

Verse 12

इत्युक्त्वा तु तदा ब्रह्मा तेषां पन्थानमाकरॊत् । दक्षिणायनसंज्ञं तु पितॄणां च पितामहः ॥ ३४.१२ ॥

इत्युक्त्वा तु तदा ब्रह्मा तेषां पन्थानमाकरोत्। दक्षिणायनसंज्ञं तु पितॄणां च पितामहः॥

Verse 13

तूष्णीं ससर्ज भूतानि तमूचुः पितरस्ततः । वृत्तिं नो देहि भगवन् यया विन्दामहे सुखम् ॥ ३४.१३ ॥

तूष्णीं ससर्ज भूतानि तमूचुः पितरस्ततः। वृत्तिं नो देहि भगवन् यया विन्दामहे सुखम्॥

Verse 14

ब्रह्मा उवाच । अमावास्यादिनं वोऽस्तु तस्यां कुशतिलोदकैः । तर्पिता मानुषैस्तृप्तिं परां गच्छथ नान्यथा ॥ ३४.१४ ॥

ब्रह्मोवाच—अमावास्यादिनं युष्माकं भवतु; तस्यां कुशतिलोदकैर्मानुषैस्तर्पिताः यूयं परां तृप्तिं गच्छथ, नान्यथा।

Verse 15

तिलाः देयास्तथैतस्यामुपोष्य पितृभक्तितः । परं तस्य सन्तुष्टा वरं यच्छत मा चिरम् ॥ ३४.१५ ॥

तस्यामेव तिलाः देयाः; पितृभक्त्या उपोष्य च, पितरः परं सन्तुष्टाः शीघ्रं वरं प्रयच्छन्ति।