Sukta 3

Mantra 1

वैश्वानराय पृथुपाजसे विपो रत्ना विधन्त धरुणेषु गातवे । अग्निर्हि देवाँ अमृतो दुवस्यत्यथा धर्माणि सनता न दूदुषत् ॥

वैश्वानरासाठी—जो आपल्या तेजात विस्तीर्ण आहे—ऋषी रत्नांची व्यवस्था करतात आणि आपल्या गमनासाठी दृढ आधार रचतात। कारण अमृत अग्नी देवांची खऱ्या अर्थाने सेवा करतो; म्हणून ऋताचे सनातन धर्म कधीही चुकत नाहीत, अव्यवस्थेतही पडत नाहीत.

Mantra 2

अन्तर्दूतो रोदसी दस्म ईयते होता निषत्तो मनुषः पुरोहितः । क्षयं बृहन्तं परि भूषति द्युभिर्देवेभिरग्निरिषितो धियावसुः ॥

दोन लोकांमध्ये अंतर्दूत म्हणून तो अद्भुत चालतो; मनुष्यात निष्ठित होतृ, अग्रस्थ पुरोहित म्हणून आसनस्थ आहे। तो द्युतिमान शक्तींनी विशाल गृहाला सर्व बाजूंनी भूषवितो; देवांनी प्रेरित, धिया-धनाने समृद्ध असा अग्नी.

Mantra 3

केतुं यज्ञानां विदथस्य साधनं विप्रासो अग्निं महयन्त चित्तिभिः । अपांसि यस्मिन्नधि संदधुर्गिरस्तस्मिन्त्सुम्नानि यजमान आ चके ॥

यज्ञांचा केतु (प्रकाश-चिन्ह), विदथ (पवित्र सभा) साधणारा—अग्नीला विप्र आपल्या चित्ती (जागृत विचार) यांनी महिमामंडित करतात. ज्याच्यामध्ये त्यांनी आपली कर्मे स्थापिली आणि ज्याच्यामध्ये स्तुती-वाणी जोडून ठेवली—त्याच्यामध्ये यजमान सुम्न (कल्याणकारी अनुग्रह) प्राप्त करतो.

Mantra 4

पिता यज्ञानामसुरो विपश्चितां विमानमग्निर्वयुनं च वाघताम् । आ विवेश रोदसी भूरिवर्पसा पुरुप्रियो भन्दते धामभिः कविः ॥

अग्नी यज्ञांचा पिता आहे; विपश्चित (दृष्टिवान) ऋषींसाठी तो असुर (प्रभुत्व-शक्ती) आहे; तोच त्यांचा विमान (प्रमाण) आणि वयुन (विवेकमय उपाय) आहे. विपुल तेजाने तो दोन्ही लोकांत प्रविष्ट झाला; अनेकांचा प्रिय कवी, आपल्या अनेक धामांनी (दीप्त निवासांनी) उजळून निघतो.

Mantra 5

चन्द्रमग्निं चन्द्ररथं हरिव्रतं वैश्वानरमप्सुषदं स्वर्विदम् । विगाहं तूर्णिं तविषीभिरावृतं भूर्णिं देवास इह सुश्रियं दधुः ॥

चंद्रदीप्त अग्नी, चंद्ररथ, हरिव्रत (हरि-नियमात स्थिर), वैश्वानर—अप्सुषद् (जलांत स्थित), स्वर्विद् (स्वर् जाणणारा)—वेगाने पुढे झेपावणारा, तूरण (द्रुत), आपल्या तविषी (शक्तींनी) आवृत; त्या भूर्णि (घूर्णमान बल)ला देवांनी येथे सुश्री (सुंदर श्री)साठी स्थापिले आहे.

Mantra 6

अग्निर्देवेभिर्मनुषश्च जन्तुभिस्तन्वानो यज्ञं पुरुपेशसं धिया । रथीरन्तरीयते साधदिष्टिभिर्जीरो दमूना अभिशस्तिचातनः ॥

अग्नी देवांसह, मनुष्यांसह व सर्व जंतूंंसह, धिया (प्रेरित बुद्धी) ने पुरुपेशस (बहुरूप, समृद्ध) यज्ञ तन्वान—विस्तारित करतो. रथी (सारथी) प्रमाणे तो अंतरी अंतरी साधदिष्टि (सिद्धि-प्रद कर्म) यांनी संचरतो; आपल्या धामात वेगवान, तो अभिशस्ति (दुष्ट निंदा/शत्रुवाणी) यांचे आघात दूर पिटाळणारा आहे.

Mantra 7

अग्ने जरस्व स्वपत्य आयुन्यूर्जा पिन्वस्व समिषो दिदीहि नः । वयांसि जिन्व बृहतश्च जागृव उशिग्देवानामसि सुक्रतुर्विपाम् ॥

हे अग्ने, आमच्यात स्वपत्य (सद्गृहस्थ-स्वामित्व/सुशासन) व दीर्घ आयुष्यासाठी वाढ; ऊर्जामय शक्तीने आम्हाला पुष्ट कर आणि आमच्या समिधा/समिषः प्रज्वलित कर. आमची वयांसि (उड्डाण-शक्ती/विस्तार-बल) वाढव आणि बृहत् (महान्, विशाल) मध्ये जागृत कर; तू देवांचा उशिक् (उत्सुक ज्वाला) आहेस, विप्रांचा सुक्रतु (सद्भावयुक्त बुद्धी) आहेस.

Mantra 8

विश्पतिं यह्वमतिथिं नरः सदा यन्तारं धीनामुशिजं च वाघताम् । अध्वराणां चेतनं जातवेदसं प्र शंसन्ति नमसा जूतिभिर्वृधे ॥

मनुष्य सदा नमसा व जूतिभिः (त्वरित अर्पणांनी) जातवेदसाचे स्तवन करतात—विश्पति (कुलस्वामी), यह्व (बलवान), अतिथि (यात्री-मेहमान), धीनाम् यन्तार (प्रेरित धियांचा चालक), आणि वाघताम् उशिज् (गायकांची उत्सुक ज्वाला)। तो अध्वराणाम् चेतन (यज्ञमार्गांचा जागर्ता) आहे; त्याच्या वृद्धीसाठी ते वंदनपूर्वक प्रशंसा करतात.

Mantra 9

विभावा देवः सुरणः परि क्षितीरग्निर्बभूव शवसा सुमद्रथः । तस्य व्रतानि भूरिपोषिणो वयमुप भूषेम दम आ सुवृक्तिभिः ॥

विभावान देव, सुरण (उत्तम आनंद देणारा) अग्नी आपल्या बळाने सर्व क्षिती/लोकांना परितः व्यापून उभा राहिला आहे—सुमद्रथ, म्हणजे सुमती व ऋत-गतीचा शुभ रथ. हे भूरिपोषिण (बहुपोषक), विपुल वाढ घडविणारी त्याची व्रते/नियम आम्ही आपल्या धामात जवळ जाऊन, सुबद्ध स्तुतिवचने (सुवृक्ती) यांनी अलंकृत करू.

Mantra 10

वैश्वानर तव धामान्या चके येभिः स्वर्विदभवो विचक्षण । जात आपृणो भुवनानि रोदसी अग्ने ता विश्वा परिभूरसि त्मना ॥

हे वैश्वानर, तू आपली धामे/आसन-शक्ती घडविली; त्यांच्यामुळेच तू स्वर्विद्—दीप्त स्वर्गाचा जाणकार—आणि विचक्षण (दूरदर्शी) झालास. जन्मताच तूने भुवने, उभ्या रोधसी (द्यावा-पृथिवी) भरून टाकल्या; हे अग्नी, आपल्या स्व-स्वरूपाने तू या सर्वांना व्यापून त्यांहूनही श्रेष्ठ ठरतोस.

Mantra 11

वैश्वानरस्य दंसनाभ्यो बृहदरिणादेकः स्वपस्यया कविः । उभा पितरा महयन्नजायताग्निर्द्यावापृथिवी भूरिरेतसा ॥

वैश्वानराच्या महान दंसनांमधून तो एक (अग्नी) विशाल होऊन जन्मला—स्वपस्यया (परिपूर्ण कौशल्याने) कवि-ऋषी. दोन्ही पितरांना महिमान्वित करीत अग्नी जन्मास आला—द्यावा व पृथिवी—भूरिरेतस् (बहुबीज, बहुसमृद्धी) यांनी संपन्न.