Opening the text

Sukta 3.3
Viśvāmitra Gāthina (traditional attribution for Maṇḍala 3)
Agni Vaiśvānara
Triṣṭubh (probable for RV 3.3)
Is mantra mein Agni ko Vaishvanara ke roop mein pukara gaya hai. Yeh woh agni hai jo insani tarakki ke liye mazboot neev dalta hai. Agni hamari puja ko devtaon tak pahunchata hai. Yeh amar poojari shakti hai jo yajna ko failata hai. Yeh dharam ko bacha ke rakhta hai aur apni kala se bada banta hai. Isi liye yeh aasman aur dharti ko uncha karta hai.
Mantra 1
वैश्वानराय पृथुपाजसे विपो रत्ना विधन्त धरुणेषु गातवे । अग्निर्हि देवाँ अमृतो दुवस्यत्यथा धर्माणि सनता न दूदुषत् ॥
Rishi log Agni ke liye khazana aur pakki neev taiyaar karte hain. Agni ka chamakna bahut wide hai. Yeh Agni amrit hai, kabhi marata nahi. Woh bhagwano ki seva karta hai. Isliye sachchai ke niyam kabhi kharab nahi hote, kabhi toot nahi jaate.
Mantra 2
अन्तर्दूतो रोदसी दस्म ईयते होता निषत्तो मनुषः पुरोहितः । क्षयं बृहन्तं परि भूषति द्युभिर्देवेभिरग्निरिषितो धियावसुः ॥
Agni do duniya ke beech ka messenger hai, sandesh le ke chalta hai. Woh insaan ke andar baithe rehta hai, puja ke time sabse aage pujari ki tarah. Woh bade ghar ko roshni se sajata hai. Bhagwan log use dhakke dete hain, aur woh dimaag mein bahut samajh rakhta hai.
Mantra 3
केतुं यज्ञानां विदथस्य साधनं विप्रासो अग्निं महयन्त चित्तिभिः । अपांसि यस्मिन्नधि संदधुर्गिरस्तस्मिन्त्सुम्नानि यजमान आ चके ॥
Rishi log apne soch ke saath Agni ki badai karte hain. Agni yagya ka deepak hai, sab kaam kar ke poora karta hai. Log apne kaam usmein lagate hain, apni baatein usmein jodte hain. Jo yagya kar raha hai, woh Agni se khushi aur shanti pata hai.
Mantra 4
पिता यज्ञानामसुरो विपश्चितां विमानमग्निर्वयुनं च वाघताम् । आ विवेश रोदसी भूरिवर्पसा पुरुप्रियो भन्दते धामभिः कविः ॥
Agni yagya ka baap hai, rishiyon ke liye ek powerful malik hai. Woh unka tareeka hai, unka dimaag hai. Apni chamak ke saath woh do duniya mein ghus gaya hai. Woh rishi sabko pyara hai, apne chamakdar gharo mein chamakta hai.
Mantra 5
चन्द्रमग्निं चन्द्ररथं हरिव्रतं वैश्वानरमप्सुषदं स्वर्विदम् । विगाहं तूर्णिं तविषीभिरावृतं भूर्णिं देवास इह सुश्रियं दधुः ॥
Agni chamak raha hai aur uski chamakti rath hai. Yeh prakash ke niyam ka pakka hai. Paani mein baitha hai, oopar ki duniya jaanta hai. Tezi se aage badhta hai, apni shakti mein lapeta hua. Devataon ne ise yahan chamak-damak ke liye rakha hai.
Mantra 6
अग्निर्देवेभिर्मनुषश्च जन्तुभिस्तन्वानो यज्ञं पुरुपेशसं धिया । रथीरन्तरीयते साधदिष्टिभिर्जीरो दमूना अभिशस्तिचातनः ॥
Agni devataon aur logon aur sab jeevon ke saath yagya ko aage badhata hai. Acchi soch se ise bana deta hai. Rath chalane wale ki tarah andar kaam karta hai. Apne ghar mein tez hai, buri baaton ko bhaga deta hai.
Mantra 7
अग्ने जरस्व स्वपत्य आयुन्यूर्जा पिन्वस्व समिषो दिदीहि नः । वयांसि जिन्व बृहतश्च जागृव उशिग्देवानामसि सुक्रतुर्विपाम् ॥
Agni, hamare andar badho aur humein achha kaam karne de. Humari taakat badha aur hamare acche geet jala de. Hamari uran ki taakat badha aur badi duniya ke liye jaag ja. Tu devataon ka tez agni hai, rishiyon ka samajhdar dost hai.
Mantra 8
विश्पतिं यह्वमतिथिं नरः सदा यन्तारं धीनामुशिजं च वाघताम् । अध्वराणां चेतनं जातवेदसं प्र शंसन्ति नमसा जूतिभिर्वृधे ॥
Log hamesha Jatavedas ki prashansa karte hain. Woh apne samajh ka malik hai, mehman ki tarah aata hai. Acchi soch chalata hai, gaane wale ka tez agni hai. Yagya ke raston ko jaagarta hai, uski badai ke liye.
Mantra 9
विभावा देवः सुरणः परि क्षितीरग्निर्बभूव शवसा सुमद्रथः । तस्य व्रतानि भूरिपोषिणो वयमुप भूषेम दम आ सुवृक्तिभिः ॥
Agni chamakta hua devta hai, khushi deta hai. Apni taakat se duniya ko gher leta hai, acchi soch ki tarah rath chalata hai. Hum apne ghar mein uske niyam ke paas jao. Acche bol se uski puja karo, woh bahut badha deta hai.
Mantra 10
वैश्वानर तव धामान्या चके येभिः स्वर्विदभवो विचक्षण । जात आपृणो भुवनानि रोदसी अग्ने ता विश्वा परिभूरसि त्मना ॥
Hey Vaishvanar, tune apne aasan banaye hain. Inse tune swarg ki baat jaan li aur sab kuch dekhne lage. Jab tu paida hua, tune duniya bhar ko bhar diya. Hey Agni, tu khud hi sab kuch gher leta hai aur sabse bada hai.
Mantra 11
वैश्वानरस्य दंसनाभ्यो बृहदरिणादेकः स्वपस्यया कविः । उभा पितरा महयन्नजायताग्निर्द्यावापृथिवी भूरिरेतसा ॥
Vaishvanar ke kaam se ek bada rishi paida hua. Usne apni kalaa se sab kuch jaana. Dono mata-pita, swarg aur dharti, ki badai ki. Agni paida hua, jo har cheez se bhara hua tha.
Vaiśvānara is Agni understood as the universal fire—present for all people and beings—who carries offerings, gives stability to the rite, and supports the order of truth (ṛta).
Agni is the intelligent, protective power that builds and expands the sacrifice, keeps the eternal law from breaking down, and connects Heaven and Earth to bring well-being and abundance.
It can be recited during fire worship (homa/agnihotra-style) as an invocation to kindle clarity and right order, offering ghee or simple oblations while reflecting on Agni as the inner guide.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.