Sukta 95
Sukta 1.95
Enigmatic/cosmological (often interpreted as a paired principle—e.g., two mothers/cows; dawn and night; or two worlds—supporting a hidden child)
अयं सूक्तो ‘द्वे असदृशे रूपे’ इति वैदिकं प्रहेलिकां विवृणोति—ययोः युग्मयोः विश्वमातरौ (प्रायः उषा–रात्रिः वा द्यावा–पृथिवी) गूढं वत्सं/शिशुं पोषयतः। गो-दीप्ति-दीक्षा-रूपैः बहुस्तरीयैः प्रतीकैः सः गूढः वत्सः क्रमशः ऋतस्य कौशलस्य च अधिपतिरूपेण ‘दक्षः’ इव प्रादुर्भवति। अन्ते सूक्तं स्पष्टं प्रार्थनां करोति—अग्निः कीर्त्या सह प्रज्वलतु; मित्रावरुणाभ्यां, अदित्या, स्रवन्त्या सिन्ध्वा, द्यावापृथिवीभ्यां च समर्थितः।
Mantras
Mantra 1
द्वे विरूपे चरतः स्वर्थे अन्यान्या वत्समुप धापयेते । हरिरन्यस्यां भवति स्वधावाञ्छुक्रो अन्यस्यां ददृशे सुवर्चाः ॥
द्वे विरूपे स्वार्थे चरतः; अन्योन्यं वत्सम् उप धापयेते। अन्यस्यां हरिः स्वधावान् भवति; अन्यस्यां शुक्रम् सुवर्चाः ददृशे।
Mantra 3
त्रीणि जाना परि भूषन्त्यस्य समुद्र एकं दिव्येकमप्सु । पूर्वामनु प्र दिशं पार्थिवानामृतून्प्रशासद्वि दधावनुष्ठु ॥
त्रीणि जानानि परि भूषन्त्यस्य—समुद्र एकं, दिवि एकम्, अप्सु एकम्। पार्थिवानां पूर्वामनु प्रदिशं गत्वा ऋतून् प्रशासन् विधधावनुष्ठु, यथाक्रमं विभज्य स्थापयति।
Mantra 4
क इमं वो निण्यमा चिकेत वत्सो मातॄर्जनयत स्वधाभिः । बह्वीनां गर्भो अपसामुपस्थान्महान्कविर्निश्चरति स्वधावान् ॥
क इमं वो निण्यम् आचिकेत—यद् वत्सः स्वधाभिर्मातॄर्जनयति? बह्वीनां कर्मणां गर्भः, अपसामुपस्थान् महान् कविः स्वधावान् निश्चरति।
Mantra 5
आविष्ट्यो वर्धते चारुरासु जिह्मानामूर्ध्वः स्वयशा उपस्थे । उभे त्वष्टुर्बिभ्यतुर्जायमानात्प्रतीची सिंहं प्रति जोषयेते ॥
आविष्ट्यः स वर्धते चारुरासु, जिह्मानामूर्ध्वः स्वयशा उपस्थे। उभे त्वष्टुर्बिभ्यतुर् जायमानात्; प्रतीची सिंहं प्रति जोषयेते।
Mantra 6
उभे भद्रे जोषयेते न मेने गावो न वाश्रा उप तस्थुरेवैः । स दक्षाणां दक्षपतिर्बभूवाञ्जन्ति यं दक्षिणतो हविर्भिः ॥
उभे भद्रे तं जोषयेते; न स मेने—गावो न वाश्राः स्वैः प्रेरणैः समीपं तस्थुः। स दक्षाणां दक्षपतिरभवत्; यं दक्षिणतो हविर्भिरभिषिञ्चन्ति।
Mantra 7
उद्यंयमीति सवितेव बाहू उभे सिचौ यतते भीम ऋञ्जन् । उच्छुक्रमत्कमजते सिमस्मान्नवा मातृभ्यो वसना जहाति ॥
उद्यंयमीति सवितेव बाहू; उभे सिचौ यतते भीमः ऋञ्जन्। उच्छुक्रमत्कमजते सिमस्मात्; नवा मातृभ्यो वसनानि जहाति।
Mantra 8
त्वेषं रूपं कृणुत उत्तरं यत्सम्पृञ्चानः सदने गोभिरद्भिः । कविर्बुध्नं परि मर्मृज्यते धीः सा देवताता समितिर्बभूव ॥
त्वेषं रूपं करोति उत्तमं यत् सम्पृञ्चानः सदने गोभिरद्भिः। कविर्बुध्नं परि मर्मृज्यते धीः; सा देवताताऽसमितिर्बभूव।
Mantra 10
धन्वन्त्स्रोतः कृणुते गातुमूर्मिं शुक्रैरूर्मिभिरभि नक्षति क्षाम् । विश्वा सनानि जठरेषु धत्तेऽन्तर्नवासु चरति प्रसूषु ॥
धन्वन्त्स्रोतः कृणुते गातुमूर्मिं, शुक्रैरूर्मिभिरभि नक्षति क्षाम्। विश्वा सनानि जठरेषु धत्ते, अन्तर्नवासु चरति प्रसूषु॥
Mantra 11
एवा नो अग्ने समिधा वृधानो रेवत्पावक श्रवसे वि भाहि । तन्नो मित्रो वरुणो मामहन्तामदितिः सिन्धुः पृथिवी उत द्यौः ॥
एवा नो अग्ने समिधा वृधानो रेवत्पावक श्रवसस वि भाहि। तन्नो मित्रो वरुणो मामहन्तामदितिः सिन्धुः पृथिवी उत द्यौः॥
Frequently Asked Questions
They are presented as a poetic riddle. Many interpreters understand them as paired cosmic supports—such as Dawn and Night, Heaven and Earth, or two worlds—who together nourish a hidden power of light and order.
In Vedic symbolism it can be Agni (the hidden fire), the newborn light, or a sovereign power of right-order. The hymn hints that this child becomes the “lord of dakṣa,” meaning mastery of effective, ordered power.
Agni is the ritual focus who carries offerings and reveals radiance, while Mitra–Varuṇa represent cosmic order (Ṛta) that stabilizes the boon. Aditi, Sindhu, Earth and Heaven are invoked as sustaining powers that uphold the hymn’s requested prosperity and fame.
Ask anything about Sukta 95 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
