
Sukta 1.95
Enigmatic/cosmological (often interpreted as a paired principle—e.g., two mothers/cows; dawn and night; or two worlds—supporting a hidden child)
ഈ സൂക്തം “രണ്ട് വ്യത്യസ്ത രൂപങ്ങൾ” എന്ന വേദീയ ഗൂഢാർത്ഥം തുറന്നുകാട്ടുന്നു—പലപ്പോഴും ഉഷസ്–രാത്രി അല്ലെങ്കിൽ ദ്യാവ്–പൃഥിവി എന്ന ജോടി കോസ്മിക് മാതാക്കളായി വായിക്കപ്പെടുന്നവർ—അവർ മറഞ്ഞിരിക്കുന്ന കാളക്കുട്ടി/ശിശുവിനെ പോഷിപ്പിക്കുന്നു; അത് ക്രമത്തിന്റെയും നൈപുണ്യത്തിന്റെയും (ദക്ഷ) ഉദയമാനമായ അധിപത്യശക്തിയാണ്. പശുക്കൾ, പ്രകാശം, ദീക്ഷ/അഭിഷേകം എന്നിവയുടെ പാളിപ്പാളിയായ പ്രതീകങ്ങളിലൂടെ നീങ്ങുന്ന ഈ ഗാനം, അവസാനം അഗ്നി കീർത്തിയോടെ ജ്വലിക്കണമെന്ന വ്യക്തമായ പ്രാർത്ഥനയിൽ സമാപിക്കുന്നു; മിത്ര–വരുണൻ, അദിതി, ഒഴുകുന്ന സിന്ധു, ദ്യാവ്–പൃഥിവി എന്നിവയുടെ പിന്തുണയോടെ.
Mantra 1
द्वे विरूपे चरतः स्वर्थे अन्यान्या वत्समुप धापयेते । हरिरन्यस्यां भवति स्वधावाञ्छुक्रो अन्यस्यां ददृशे सुवर्चाः ॥
വ്യത്യസ്ത രൂപങ്ങളുള്ള രണ്ടു (സ്ത്രീകൾ) തങ്ങളുടെ തന്നെ ലക്ഷ്യത്തിലേക്ക് സഞ്ചരിക്കുന്നു; ഇരുവരും പരസ്പരം അടുത്ത് കിടാവിനെ പാലൂട്ടുന്നു. ഒന്നിൽ ഹരി—തവിട്ടു-മഞ്ഞ വർണ്ണമുള്ളവൻ—സ്വധാവാൻ, സ്വനിയമിതനാകുന്നു; മറ്റൊന്നിൽ ശുക്ര—പ്രകാശമാനൻ—അത്യന്തം ദീപ്തിയായി ദൃശ്യമാകുന്നു.
Mantra 3
त्रीणि जाना परि भूषन्त्यस्य समुद्र एकं दिव्येकमप्सु । पूर्वामनु प्र दिशं पार्थिवानामृतून्प्रशासद्वि दधावनुष्ठु ॥
അവനെ ത്രി-ജന്മങ്ങൾ (ത്രി-ലോകീയ പ്രത്യക്ഷതകൾ) അലങ്കരിക്കുന്നു: ഒന്ന് സമുദ്രത്തിൽ, ഒന്ന് ദിവ്യലോകത്തിൽ, ഒന്ന് അപ്സു—ജലങ്ങളിൽ. പാർത്ഥിവരുടെ പൂർവദിശയെ അനുഗമിച്ച്, അവൻ ഋതുക്കളെ ഭരണിക്കുന്നു; അവയെ ഋതക്രമത്തിൽ വേർതിരിച്ച് സ്ഥാപിക്കുന്നു.
Mantra 4
क इमं वो निण्यमा चिकेत वत्सो मातॄर्जनयत स्वधाभिः । बह्वीनां गर्भो अपसामुपस्थान्महान्कविर्निश्चरति स्वधावान् ॥
നിങ്ങൾക്കായി ഈ നിഹിത രഹസ്യം ആരാണ് തിരിച്ചറിഞ്ഞത്—വത്സൻ സ്വ-ധാഭിഃ, തന്റെ സ്വധാ-ശക്തികളാൽ, മാതാക്കളെ ജനിപ്പിക്കുന്നു എന്നത്? അനേകം കർമ്മങ്ങളുടെ ഗർഭമായവൻ, അപ്സാം ഉപസ്ഥാൻ—ജലങ്ങളുടെ മടിയിൽ നിന്ന്, മഹാൻ കവി (ഋഷി) സ്വധാവാൻ ആയി പുറപ്പെടുന്നു.
Mantra 5
आविष्ट्यो वर्धते चारुरासु जिह्मानामूर्ध्वः स्वयशा उपस्थे । उभे त्वष्टुर्बिभ्यतुर्जायमानात्प्रतीची सिंहं प्रति जोषयेते ॥
പ്രത്യക്ഷനായി, അവൻ അവരിൽ മനോഹരനായി വളരുന്നു; വളഞ്ഞവരുടെ ഉപസ്ഥത്തിൽ ഊർധ്വനായി, സ്വയശാ—സ്വയം-യശസ്വി. ജനിക്കുമ്പോൾ അവനെ കണ്ടു, ത്വഷ്ടൃയുടെ രണ്ടു (മാതാക്കൾ) ഭയപ്പെടുന്നു; പ്രതീചീ—മുഖാമുഖമായി തിരിഞ്ഞ്, സിംഹത്തെ നേരിട്ട്, അവർ ആനന്ദത്തോടെ അവനെ സ്വീകരിക്കുന്നു.
Mantra 6
उभे भद्रे जोषयेते न मेने गावो न वाश्रा उप तस्थुरेवैः । स दक्षाणां दक्षपतिर्बभूवाञ्जन्ति यं दक्षिणतो हविर्भिः ॥
ആ രണ്ടു ഭദ്രശക്തികൾ അവനെ സ്നേഹത്തോടെ സ്വീകരിക്കുന്നു; അവൻ വിറയുന്നില്ല—മൂളുന്ന പശുക്കളെപ്പോലെ അവന്റെ പ്രേരണകൾ അവന്റെ അടുത്ത് നില്ക്കുന്നു. അവൻ ദക്ഷതകളുടെ ദക്ഷപതി (കൗശല-ശക്തികളുടെ അധിപൻ) ആയി; അവനെ അവർ ദക്ഷിണതഃ ഹവിർഭിഃ (അർപ്പണങ്ങൾ) കൊണ്ടു അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു.
Mantra 7
उद्यंयमीति सवितेव बाहू उभे सिचौ यतते भीम ऋञ्जन् । उच्छुक्रमत्कमजते सिमस्मान्नवा मातृभ्यो वसना जहाति ॥
അവൻ മേലോട്ടുയർത്തി സവിതൃപോലെ ഭുജങ്ങൾ നീട്ടുന്നു; ഭീകരനായി, വർണ്ണം പകര്ത്തി, തന്റെ രണ്ടു ദീപ്തധാരകളെ വലിച്ചുനീട്ടുന്നു. അവൻ പ്രകാശമയ മന്തലത്തെ മേലോട്ടുതള്ളി ചലിപ്പിക്കുന്നു; ഈ ലോകത്തിൽ നിന്നു പഴകിയ മറകൾ അഴിച്ചെറിഞ്ഞ്, മാതൃഭ്യഃ (മാതാക്കളിൽ നിന്ന്) പുതിയ വസ്ത്രങ്ങൾ ധരിക്കുന്നു.
Mantra 8
त्वेषं रूपं कृणुत उत्तरं यत्सम्पृञ्चानः सदने गोभिरद्भिः । कविर्बुध्नं परि मर्मृज्यते धीः सा देवताता समितिर्बभूव ॥
അവൻ തീവ്രവും അത്യുത്തമവുമായ രൂപം നിർമ്മിക്കുന്നു—സദനത്തിൽ ഗോഭിഃ (കിരണ-പശുക്കൾ)യും അദ്ഭിഃ (ജലങ്ങൾ)യും ചേർന്ന് കലരുമ്പോൾ. കവിയുടെ ധീ (ദർശന-ബുദ്ധി) ബുധ്നം—അടിസ്ഥാനത്തെ ചുറ്റും മിനുക്കി ശുദ്ധീകരിക്കുന്നു. അതുതന്നെ ദേവതാതാ—ദൈവിക ക്രമീകരണം—ആയും, നമ്മുടെ ഉള്ളിലെ ദൈവത്വത്തിന്റെ സിദ്ധമായ സംഗമമായും മാറുന്നു.
Mantra 10
धन्वन्त्स्रोतः कृणुते गातुमूर्मिं शुक्रैरूर्मिभिरभि नक्षति क्षाम् । विश्वा सनानि जठरेषु धत्तेऽन्तर्नवासु चरति प्रसूषु ॥
ധന്വൻ—വറ്റിയ മരുഭൂമിയിൽ—അവൻ സ്രോതസ്സ് (പ്രവാഹം) ഉണ്ടാക്കി, പാതയും തരംഗവും സൃഷ്ടിക്കുന്നു; ശുക്രമായ (തേജസ്സുള്ള) തരംഗങ്ങളാൽ ഭൂമിതലത്തെ എത്തി വ്യാപിക്കുന്നു. എല്ലാ പുരാതന നിധികളും അവൻ ഗർഭങ്ങളിൽ നിക്ഷേപിക്കുന്നു; പുതുപ്രസവങ്ങളുടെ ഉള്ളിൽ അവൻ ഗൂഢശക്തിയായി പ്രസവപ്രവർത്തിയിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു.
Mantra 11
एवा नो अग्ने समिधा वृधानो रेवत्पावक श्रवसे वि भाहि । तन्नो मित्रो वरुणो मामहन्तामदितिः सिन्धुः पृथिवी उत द्यौः ॥
ഇങ്ങനെ, ഹേ അഗ്നേ, ഞങ്ങളുടെ സമിധയാൽ വർദ്ധിക്കുന്നവനേ, ഹേ പാവക, ഞങ്ങൾക്ക് റേവത്—സമൃദ്ധവും തേജസ്സുമുള്ള—യശസ്സായി പ്രകാശിക്കേണമേ. അതിനെ ഞങ്ങൾക്ക് മിത്രനും വരുണനും ബലപ്പെടുത്തട്ടെ; അദിതിയും, സിന്ധുവും (പ്രവഹിക്കുന്ന സത്തയുടെ നദിരൂപം), പൃഥിവിയും ദ്യൗവും (ആകാശം) അതിനെ ധരിക്കട്ടെ.
They are presented as a poetic riddle. Many interpreters understand them as paired cosmic supports—such as Dawn and Night, Heaven and Earth, or two worlds—who together nourish a hidden power of light and order.
In Vedic symbolism it can be Agni (the hidden fire), the newborn light, or a sovereign power of right-order. The hymn hints that this child becomes the “lord of dakṣa,” meaning mastery of effective, ordered power.
Agni is the ritual focus who carries offerings and reveals radiance, while Mitra–Varuṇa represent cosmic order (Ṛta) that stabilizes the boon. Aditi, Sindhu, Earth and Heaven are invoked as sustaining powers that uphold the hymn’s requested prosperity and fame.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.