Sukta 95

Mantra 1

द्वे विरूपे चरतः स्वर्थे अन्यान्या वत्समुप धापयेते । हरिरन्यस्यां भवति स्वधावाञ्छुक्रो अन्यस्यां ददृशे सुवर्चाः ॥

दोन भिन्नरूपा (द्वे विरूपे) आपल्या-आपल्या ध्येयाकडे चालतात; त्या दोघी एकमेकींजवळ वासराला (वत्स) दूध पाजतात. एकीत हरि (तांबूस/पिवळसर) स्वधावान्—स्वतःच्या नियमाने स्थित—होतो; दुसरीत शुक्ल, सुवर्चस्—उजळ, तेजस्वी—असा दिसून येतो.

Mantra 3

त्रीणि जाना परि भूषन्त्यस्य समुद्र एकं दिव्येकमप्सु । पूर्वामनु प्र दिशं पार्थिवानामृतून्प्रशासद्वि दधावनुष्ठु ॥

त्याचे तीन जन्म (तीन लोक-रूप अवस्था) त्याला भूषवितात—एक समुद्रात, एक दिव्य लोकात, आणि एक अप्सु (जलतत्त्वात). पार्थिवांच्या पूर्व दिशेचा अनुक्रम धरून तो ऋतूंचे शासन करतो आणि त्यांना योग्य क्रमाने वेगवेगळे ठरवून स्थापतो.

Mantra 4

क इमं वो निण्यमा चिकेत वत्सो मातॄर्जनयत स्वधाभिः । बह्वीनां गर्भो अपसामुपस्थान्महान्कविर्निश्चरति स्वधावान् ॥

हा गूढ निन्य (लपलेला) रहस्य तुमच्यासाठी कोण जाणू शकला—की वत्स (वासरू) आपल्या स्वधा (स्व-शक्ती) यांनी मातांना जनवितो? अनेक कर्मांचा गर्भ, अप्सु (जल) यांच्या कुशीतून, तो महान् कवी (ऋषि) स्वधावान् होऊन बाहेर निघून फिरतो.

Mantra 5

आविष्ट्यो वर्धते चारुरासु जिह्मानामूर्ध्वः स्वयशा उपस्थे । उभे त्वष्टुर्बिभ्यतुर्जायमानात्प्रतीची सिंहं प्रति जोषयेते ॥

प्रकट होऊन तो वाढतो—त्यांच्यात रम्य; वाकड्यांच्या कुशीतही तो ऊर्ध्व, स्वयशस्वी. जन्मताच त्वष्टृच्या त्या दोन (माता) त्याला भितात; त्याच्यासमोर उभ्या राहून त्या त्या सिंहात आनंद मानून त्याला स्वीकारतात.

Mantra 6

उभे भद्रे जोषयेते न मेने गावो न वाश्रा उप तस्थुरेवैः । स दक्षाणां दक्षपतिर्बभूवाञ्जन्ति यं दक्षिणतो हविर्भिः ॥

त्या दोन मंगलमय शक्ती त्याला प्रेमाने स्वीकारतात; तो डगमगत नाही. रंभणाऱ्या गायींसारख्या, आपल्या-आपल्या प्रेरणा-वेगांसह त्या त्याच्या जवळ येऊन उभ्या राहतात. तो कौशल्यशक्तींचा स्वामी—दक्षपती—झाला आहे; त्याला ते उजव्या बाजूने हवि-आहुत्यांनी अभिषिक्त करतात.

Mantra 7

उद्यंयमीति सवितेव बाहू उभे सिचौ यतते भीम ऋञ्जन् । उच्छुक्रमत्कमजते सिमस्मान्नवा मातृभ्यो वसना जहाति ॥

तो वर उचलतो आणि विस्तारतो—जणू सविता आपले बाहू उचलतो. तो आपल्या दोन तेजस्वी धारांना ताणतो—भयप्रद, त्यांना दीप्तीने रंगवित. तो प्रकाशमय आवरण वर ढकलून गतीत आणतो; या लोकातील जीर्ण आवरणे झटकून टाकतो आणि मातृ-शक्तींकडून नवे वस्त्र धारण करतो.

Mantra 8

त्वेषं रूपं कृणुत उत्तरं यत्सम्पृञ्चानः सदने गोभिरद्भिः । कविर्बुध्नं परि मर्मृज्यते धीः सा देवताता समितिर्बभूव ॥

तो अधिक श्रेष्ठ, तीव्र असे रूप घडवितो—जेव्हा तो सदनात रश्मी (गायी) आणि आपः (जल) यांच्याशी संमिश्र होतो. कवी-चेतना ‘धी’ पायाभूत तत्त्वाला सर्व बाजूंनी घासून उजळविते. तेच देवता-ताता—दैवी व्यवस्था—होते; आपल्या अंतःकरणातील देवत्वाचा सिद्ध संयोग, पूर्ण समिती.

Mantra 10

धन्वन्त्स्रोतः कृणुते गातुमूर्मिं शुक्रैरूर्मिभिरभि नक्षति क्षाम् । विश्वा सनानि जठरेषु धत्तेऽन्तर्नवासु चरति प्रसूषु ॥

तो कोरड्या विस्तीर्ण प्रदेशात एक स्रोत (वाहिनी) निर्माण करतो, एक मार्ग घडवतो, आणि एक लाट उठवतो; तेजस्वी लाटांनी तो पृथ्वी-तलापर्यंत पोहोचून तिला व्यापतो. सर्व प्राचीन निधी तो गर्भांमध्ये धारण करतो; आणि नव्या जन्मांच्या आत तो संचारतो—प्रसूतींमध्ये अंतर्निहित एक गुप्त शक्ती म्हणून.

Mantra 11

एवा नो अग्ने समिधा वृधानो रेवत्पावक श्रवसे वि भाहि । तन्नो मित्रो वरुणो मामहन्तामदितिः सिन्धुः पृथिवी उत द्यौः ॥

हे अग्ने, आमच्या समिधेने वर्धमान, हे पावक, समृद्ध व तेजस्वी कीर्तीने आमच्यासाठी प्रकाशमान हो. आणि ती कीर्ती आमच्यासाठी मित्र व वरुण दृढ करो; अदिति—प्रवाहमान अस्तित्वाची नदी—तसेच पृथ्वी आणि द्यौ (स्वर्ग) तिला धारण करो.