Sukta 72
Sukta 1.72
Parāśara Śāktya
Agni
Triṣṭubh
अयं सूक्तोऽग्निं स्तौति—स नित्यकर्मा दिव्यस्तक्षन्, यः प्रेरितानि काव्यानि धारयति निक्षिपति च, धनानाम् अमृतानां च शक्तीनां प्रभुः भवति। अत्र विश्वरचनायाः प्रतिमाः संयोज्यन्ते—गूढरहस्यानि, द्यावापृथिव्योः ‘द्वे अक्षिणी’ इव निर्माणम्, नदीनाṃ मोचनं च—यत्र यज्ञतत्त्वेऽग्निरमृतं पालयति, यजमानस्य वर्धनं ध्रुवतां च रक्षति, तस्य च प्रवासं गमनं च सुरक्षितं करोति।
Mantras
Mantra 1
नि काव्या वेधसः शश्वतस्कर्हस्ते दधानो नर्या पुरूणि । अग्निर्भुवद्रयिपती रयीणां सत्रा चक्राणो अमृतानि विश्वा ॥
शश्वत् वेधाः काव्यानि न्यदधात्, हस्ते दधानो नर्याणि पुरूणि। अग्निर्भवद् रयिपतिः रयीणां, सत्रा चक्राणोऽमृतानि विश्वा॥
Mantra 2
अस्मे वत्सं परि षन्तं न विन्दन्निच्छन्तो विश्वे अमृता अमूराः । श्रमयुवः पदव्यो धियंधास्तस्थुः पदे परमे चार्वग्नेः ॥
अत्र सर्वेऽमृताः अमूराः इच्छन्तोऽस्मिन् परितः शान्तं वत्सं न अविन्दन्। श्रमयुवः पदव्यः धियंधाः अग्नेः परमॆ चारु पदे तस्थुः।
Mantra 3
तिस्रो यदग्ने शरदस्त्वामिच्छुचिं घृतेन शुचयः सपर्यान् । नामानि चिद्दधिरे यज्ञियान्यसूदयन्त तन्वः सुजाताः ॥
हे अग्ने, तिस्रः शरदः शुचयः त्वाम् इच्छन्; घृतेन शुचयः सपర్యन्। यज्ञियानि नामानि अपि दधिरे; सुजाताः तन्वः असूदयन्।
Mantra 4
आ रोदसी बृहती वेविदानाः प्र रुद्रिया जभ्रिरे यज्ञियासः । विदन्मर्तो नेमधिता चिकित्वानग्निं पदे परमे तस्थिवांसम् ॥
बृहती रोदसी विदानाः प्रति यज्ञियासः रुद्रियं बलम् प्र जभ्रिरे। चिकित्वान् मर्त्यः नेमधिता-स्थापनया विदन्—परमे पदे तस्थिवांसम् अग्निम्।
Mantra 5
संजानाना उप सीदन्नभिज्ञु पत्नीवन्तो नमस्यं नमस्यन् । रिरिक्वांसस्तन्वः कृण्वत स्वाः सखा सख्युर्निमिषि रक्षमाणाः ॥
संजानानाः उप सीदन् अभिज्ञुं समीपम्; पत्नीवन्तः स्वशक्तिभिः सहिताः नमस्यं नमस्यन्। रिरिक्वांसः शुद्धा निरवद्याश्च स्वाः तन्वः स्वस्वरूपे कृण्वन्तः—सखा सख्युः निमिषि रक्षमाणाः।
Mantra 6
त्रिः सप्त यद्गुह्यानि त्वे इत्पदाविदन्निहिता यज्ञियासः । तेभी रक्षन्ते अमृतं सजोषाः पशूञ्च स्थातॄञ्चरथं च पाहि ॥
त्रिःसप्त यद् गुह्यानि त्वय्येव निहितानि, तदा यज्ञियासः पदैः पदैः तानि अविदन्। तैः सजोषाः अमृतं रक्षन्ते; त्वमपि पशून् च स्थातॄन् च रथं च पाहि।
Mantra 7
विद्वाँ अग्ने वयुनानि क्षितीनां व्यानुषक्छुरुधो जीवसे धाः । अन्तर्विद्वाँ अध्वनो देवयानानतन्द्रो दूतो अभवो हविर्वाट् ॥
विद्वान् अग्ने क्षितीनां वयुनानि; व्यानुषक् छुरुधः जीवसे धाः। अन्तर्विद्वान् अध्वनो देवयानान्, अतन्द्रः दूतोऽभवः हविर्वाट्।
Mantra 8
स्वाध्यो दिव आ सप्त यह्वी रायो दुरो व्यृतज्ञा अजानन् । विदद्गव्यं सरमा दृळ्हमूर्वं येना नु कं मानुषी भोजते विट् ॥
स्वाध्यः दिवः सप्त यह्वीः सत्यज्ञाः रायेः दुरः व्यृतजानन्। सरमा विदद् गव्यं दृढम् ऊर्वं येन नु मानुषी विट् कं भोजते।
Mantra 9
आ ये विश्वा स्वपत्यानि तस्थुः कृण्वानासो अमृतत्वाय गातुम् । मह्ना महद्भिः पृथिवी वि तस्थे माता पुत्रैरदितिर्धायसे वेः ॥
ये विश्वानि स्वपत्यानि तस्थुः, अमृतत्वाय गातुं कृण्वानासः। मह्ना महद्भिः पृथिवी वि तस्थे; माता अदितिः पुत्रैः धायसे वेः।
Mantra 10
अधि श्रियं नि दधुश्चारुमस्मिन्दिवो यदक्षी अमृता अकृण्वन् । अध क्षरन्ति सिन्धवो न सृष्टाः प्र नीचीरग्ने अरुषीरजानन् ॥
अस्मिन् चारुं श्रियं निधधुः, यदा दिवो अक्षी अमृता अकृण्वन्। अथ सिन्धवो न सृष्टाः क्षरन्ति; प्र नीचीर् अग्ने अरुषीः अजानन्।
Frequently Asked Questions
It praises Agni as the sacred fire who carries inspired power, grants abundance, and protects immortality (amṛta). The hymn also uses creation imagery—hidden secrets, Heaven’s “two eyes,” and flowing rivers—to show how Agni brings what is concealed into light.
It is a symbolic way of speaking about concealed sacrificial and cosmic powers placed within Agni. The hymn says the ritual-wise discover these mysteries “by the steps,” meaning through ordered practice, insight, and correct performance.
It can be recited during a simple fire offering or lamp worship to invoke clarity, protection, and steady progress. The key prayer is for Agni to guard vitality and increase, firm foundations, and safe movement on one’s life-journey.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.