
Sukta 1.72
Parāśara Śāktya
Agni
Triṣṭubh
ഈ സൂക്തം സദാ പ്രവർത്തനനിരതനായ ദിവ്യ ശില്പിയായ അഗ്നിയെ സ്തുതിക്കുന്നു. അവൻ പ്രചോദിതമായ കാവ്യകൃതികളെ (കാവ്യാനി) ധരിച്ചു ‘സ്ഥാപിക്കുന്നവൻ’; സമ്പത്തിന്റെയും അമരശക്തികളുടെയും അധിപതിയാകുന്നു. മറഞ്ഞിരിക്കുന്ന രഹസ്യങ്ങൾ, സ്വർഗത്തിന്റെ ‘രണ്ട് കണ്ണുകൾ’ നിർമ്മിക്കൽ, നദികളെ വിടുവിക്കൽ എന്നിവ പോലുള്ള ബ്രഹ്മാണ്ഡീയ ദൃശ്യങ്ങളെ ഇത് നെയ്ത്, യാഗതത്ത്വത്തിൽ അഗ്നി അമൃതം (അമരത്വം) കാത്തുസൂക്ഷിക്കുകയും യജമാനന്റെ വർധന, സ്ഥിരത, മുന്നോട്ടുള്ള യാത്ര എന്നിവ സംരക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു എന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു.
Mantra 1
नि काव्या वेधसः शश्वतस्कर्हस्ते दधानो नर्या पुरूणि । अग्निर्भुवद्रयिपती रयीणां सत्रा चक्राणो अमृतानि विश्वा ॥
ശാശ്വതനായ വേധസ് (വിധാതാവ്) കാവ്യപ്രേരിത കൃതികളെ സ്ഥാപിക്കുന്നു; തന്റെ കൈയിൽ മനുഷ്യഹിതകരമായ അനേകം ശക്തികളെ ധരിക്കുന്നു. അഗ്നി റയി (സമൃദ്ധി)യുടെ പതി, റയികളുടെ അധിപതി ആകുന്നു—സദാ എല്ലാ അമൃത തത്ത്വങ്ങളെയും രൂപപ്പെടുത്തുന്നു.
Mantra 2
अस्मे वत्सं परि षन्तं न विन्दन्निच्छन्तो विश्वे अमृता अमूराः । श्रमयुवः पदव्यो धियंधास्तस्थुः पदे परमे चार्वग्नेः ॥
ഇവിടെ അന്വേഷിച്ചിട്ടും, മോഹരഹിതരായ എല്ലാ അമൃതന്മാരും—ചുറ്റും മറഞ്ഞിരുന്ന വത്സത്തെ കണ്ടെത്തിയില്ല. പരിശ്രമത്തിൽ യുവത്വം നേടിയവർ, പഥാന്വേഷകർ, ധീ (പ്രജ്ഞ)യെ ധരിച്ചവർ—അഗ്നിയുടെ പരമവും മനോഹരവുമായ പദത്തിൽ നിലകൊണ്ടു.
Mantra 3
तिस्रो यदग्ने शरदस्त्वामिच्छुचिं घृतेन शुचयः सपर्यान् । नामानि चिद्दधिरे यज्ञियान्यसूदयन्त तन्वः सुजाताः ॥
ഹേ അഗ്നേ, മൂന്നു ശരദൃതുക്കൾ വരെ ശുചിജനങ്ങൾ നിന്നെ അന്വേഷിച്ചു; ശുചികളായ അവർ ഘൃതംകൊണ്ട് നിന്നെ സേവിച്ചു-ഉപാസിച്ചു. യജ്ഞയോഗ്യമായ നാമങ്ങളെയും അവർ സ്ഥാപിച്ചു; സുജാതമായ ശക്തിദേഹങ്ങളെ (തനൂകളെ) ഉണർത്തി പ്രവർത്തനത്തിലേക്ക് പ്രേരിപ്പിച്ചു.
Mantra 4
आ रोदसी बृहती वेविदानाः प्र रुद्रिया जभ्रिरे यज्ञियासः । विदन्मर्तो नेमधिता चिकित्वानग्निं पदे परमे तस्थिवांसम् ॥
ജ്ഞാനത്തിൽ ഉണർന്ന രണ്ടു വിശാല ലോകങ്ങളായ രോദസീകളിലേക്കു യജ്ഞീയർ രുദ്രിയ ശക്തിയെ മുന്നോട്ടു കൊണ്ടുവന്നു. അളവിനെ ദൃഢമായി സ്ഥാപിച്ച, അറിയുന്ന മർത്ത്യൻ—പരമ പദത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന അഗ്നിയെ കണ്ടെത്തി.
Mantra 5
संजानाना उप सीदन्नभिज्ञु पत्नीवन्तो नमस्यं नमस्यन् । रिरिक्वांसस्तन्वः कृण्वत स्वाः सखा सख्युर्निमिषि रक्षमाणाः ॥
ഒരേ ബോധത്തിൽ ഏകീഭവിച്ച് അവർ അഭിജ്ഞൻ—അന്തരംഗജ്ഞാനിയുടെ അടുക്കൽ സമീപം ഇരുന്നു; സഹചാരിണിയായ ശക്തികളാൽ സമ്പന്നരായി, നമസ്കാര്യമായതിനു നമസ്കാരം അർപ്പിച്ചു. നിർദോഷരായി ശുദ്ധരായി, അവർ തങ്ങളുടെ തന്നെ തനുവിനെ സ്വസ്വരൂപത്തിലേക്ക് രൂപപ്പെടുത്തി; നിമിഷം—അന്തരജാഗ്രതയുടെ ക്ഷണത്തിൽ സുഹൃത്ത് സുഹൃത്തിനെ കാക്കുന്നതുപോലെ.
Mantra 6
त्रिः सप्त यद्गुह्यानि त्वे इत्पदाविदन्निहिता यज्ञियासः । तेभी रक्षन्ते अमृतं सजोषाः पशूञ्च स्थातॄञ्चरथं च पाहि ॥
ത്രിഃസപ്ത—മൂന്നു പ്രാവശ്യം ഏഴ്—ഗുഹ്യവസ്തുക്കൾ നിനക്കുള്ളിൽ നിഹിതമായിരിക്കുമ്പോൾ, യജ്ഞീയർ പാദങ്ങളാൽ (പദാവി) അവ കണ്ടെത്തി. അവയാൽ, ഒരേ മനസ്സോടെ, അവർ അമൃതത്തെ കാക്കുന്നു; നീയും ഞങ്ങളുടെ വർദ്ധിശക്തികളെ, സ്ഥിരാധാരങ്ങളെ (സ്ഥാതൃ), യാത്രയിലെ രഥം—ഗതിയെ കാത്തുകൊൾക.
Mantra 7
विद्वाँ अग्ने वयुनानि क्षितीनां व्यानुषक्छुरुधो जीवसे धाः । अन्तर्विद्वाँ अध्वनो देवयानानतन्द्रो दूतो अभवो हविर्वाट् ॥
ഹേ അഗ്നേ, മനുഷ്യവാസങ്ങളുടെ വയുനാ—ക്രമവിധികളെ അറിഞ്ഞ്, ഞങ്ങളുടെ ജീവിക്കലിനായി വിശാലമായ കവാടങ്ങളെ നൂൽപോലെ നൂൽപോലെ ക്രമപ്പെടുത്തി. ദേവയാന പഥങ്ങളെ അന്തരത്തിൽ അറിഞ്ഞ്, അതന്ദ്ര—അവിശ്രമ—നീ ദൂതനായി; ഹവിർവാട്—ഹവിഷിന്റെ വാഹകനായി.
Mantra 8
स्वाध्यो दिव आ सप्त यह्वी रायो दुरो व्यृतज्ञा अजानन् । विदद्गव्यं सरमा दृळ्हमूर्वं येना नु कं मानुषी भोजते विट् ॥
സ്വാധീന (സ്വാധ്യ)രായ ദ്യൗലോകത്തിൽ നിന്നുള്ള ഏഴ് യഹ്വീ—മഹാശക്തികൾ—സത്യത്തെ അറിഞ്ഞ് റായ (സമൃദ്ധി)യുടെ വാതിലുകൾ വിശാലമായി തുറന്നു. സരമാ ഗവ്യ/പ്രകാശത്തിന്റെ ദൃഢമായ ആവരണം (ഊർവ) കണ്ടെത്തി; അതിനാൽ ഇപ്പോൾ മനുഷ്യസമൂഹം തന്റെ പങ്കായ ഭോഗവും ദ്രവ്യവും പ്രാപിക്കുന്നു.
Mantra 9
आ ये विश्वा स्वपत्यानि तस्थुः कृण्वानासो अमृतत्वाय गातुम् । मह्ना महद्भिः पृथिवी वि तस्थे माता पुत्रैरदितिर्धायसे वेः ॥
എല്ലാ ശ്രേഷ്ഠ സ്വപത്യ (ഉത്തമ സ്ഥാപിതികൾ/സിദ്ധികൾ) സ്ഥാപിച്ച് അമൃതത്വത്തിലേക്കുള്ള പാത രൂപപ്പെടുത്തിയവർ—അവരുടെ മഹത്താൽ പൃഥിവി വിശാലമായി നിലകൊണ്ടു. മാതാ അദിതി പുത്രന്മാരോടൊപ്പം ധാരണ-പോഷണത്തിന്റെ കര്മത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ച്, നമ്മുടെ ഉള്ളിലെ ലോകങ്ങളെ താങ്ങി പോഷിപ്പിക്കുന്നു.
Mantra 10
अधि श्रियं नि दधुश्चारुमस्मिन्दिवो यदक्षी अमृता अकृण्वन् । अध क्षरन्ति सिन्धवो न सृष्टाः प्र नीचीरग्ने अरुषीरजानन् ॥
ഈ സത്തയിൽ അവർ മനോഹരമായ ശ്രീ (ശോഭ-തേജസ്) ദൃഢമായി സ്ഥാപിച്ചു; അമൃതർ ദ്യൗവിന്റെ രണ്ട് അക്ഷി (കണ്ണുകൾ) സൃഷ്ടിച്ചപ്പോൾ. പിന്നെ സിന്ധുക്കൾ വിടുതൽ ലഭിച്ചതുപോലെ ഒഴുകിത്തുടങ്ങി—ഹേ അഗ്നി—താഴോട്ടേക്ക് അരുഷി (ചുവപ്പുനിറമുള്ള) പ്രവാഹങ്ങൾ വെളിവായി അറിവിലേക്കു വന്നു.
Agni is invoked as the eternal former who “sets down” inspired works and bears human-helping powers in his hand.
The hymn moves from Agni’s lordship of riches to the revelation of concealed sacrificial/cosmic secrets—discovered by the yajñiyāsaḥ (fit for sacrifice) through ordered steps.
The vision peaks in cosmogenesis: splendor is fixed, Heaven’s two eyes are made, and the life-currents (rivers) flow forth as if released—Agni as the knower and catalyst of manifestation.
The hymn resolves in protection and right direction: Agni is asked to guard immortality and to preserve increase, foundations, and the onward journey of the worshipper.
agnir bhuvad rayipatī rayīṇām
triḥ sapta yad guhyāni
अधि श्रियं नि दधुश्चारुमस्मिन्दिवो यदक्षी अमृता अकृण्वन् । अध क्षरन्ति सिन्धवो न सृष्टाः प्र नीचीरग्ने अरुषीरजानन् ॥It praises Agni as the sacred fire who carries inspired power, grants abundance, and protects immortality (amṛta). The hymn also uses creation imagery—hidden secrets, Heaven’s “two eyes,” and flowing rivers—to show how Agni brings what is concealed into light.
It is a symbolic way of speaking about concealed sacrificial and cosmic powers placed within Agni. The hymn says the ritual-wise discover these mysteries “by the steps,” meaning through ordered practice, insight, and correct performance.
It can be recited during a simple fire offering or lamp worship to invoke clarity, protection, and steady progress. The key prayer is for Agni to guard vitality and increase, firm foundations, and safe movement on one’s life-journey.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.